“Có bao giờ bạn nghĩ rằng một ngày nào đó, câu chuyện về công việc thu gom ve chai của Việt Nam lại được kể trên diễn đàn của những nhà lãnh đạo và doanh nghiệp hàng đầu thế giới không?”, bà Lê Thị Hồng Nhi, Phó tổng giám đốc Truyền thông, đối ngoại và phát triển bền vững của Unilever Việt Nam nói với PV VietNamNet bên lề một sự kiện về nền kinh tế tuần hoàn và vai trò của nữ giới trong nền kinh tế tuần hoàn.
Theo bà Nhi, cách đây không lâu tại Diễn đàn Kinh tế thế giới, câu chuyện của những người phụ nữ thu gom ve chai Việt Nam đã đến với hàng triệu độc giả và khán giả quốc tế. Thế giới quan tâm không phải họ làm một công việc mới mẻ hay to lớn, mà bởi vì họ đang dần nhận ra một điều rất quan trọng: Những giải pháp lớn cho môi trường đôi khi lại bắt đầu từ những con người bình dị nhất.
Thực tế bức tranh môi trường trong nước hiện nay đang đặt ra thách thức vô cùng cấp bách. Thống kê từ Bộ Tài nguyên và Môi trường cho thấy, mỗi năm Việt Nam phát sinh khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa, trong đó có từ 0,28 đến 0,73 triệu tấn bị thải ra biển. Đáng báo động, chỉ khoảng 27% lượng rác thải này được các cơ sở, doanh nghiệp thu gom, tái chế và tận dụng. Thực trạng này tạo nên sức ép khổng lồ lên hạ tầng phân loại và xử lý rác thải đô thị.
Ở góc độ doanh nghiệp thực thi Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), bà Lê Thị Hồng Nhi nhìn nhận, công nghệ dù tiên tiến đến đâu cũng không thể giải quyết triệt để mọi nút thắt nếu thiếu đi yếu tố con người. Dù đang ở kỷ nguyên của công nghệ xanh hay trí tuệ nhân tạo, một chiếc chai nhựa đã qua sử dụng nếu không được thu gom và phân loại ngay từ đầu thì chu trình tuần hoàn không thể vận hành.
Nhìn sâu vào dòng chảy kinh tế đô thị, bà Nhi cho rằng, chính những người thu gom phế liệu là lực lượng am hiểu tường tận nhất về từng chủng loại vật liệu, giá trị trao đổi cũng như rủi ro thực tế trên thị trường. Đó là vốn kiến thức thực tiễn từ thị trường ngách mà không một báo cáo nghiên cứu hay phòng họp lý thuyết nào có thể thay thế.
“Họ không hề đứng ngoài cuộc chuyển đổi xanh, mà chính là một phần quan trọng của nền kinh tế xanh hôm nay và tương lai”, bà Nhi khẳng định và cho rằng, thiếu đội ngũ này, có thể dòng nguyên liệu đầu vào cho các nhà máy tái chế hiện đại sẽ tắc nghẽn ngay từ vạch xuất phát.
Lãnh đạo của Unilever đã dẫn một số liệu về vai trò của nhóm lao động này trong kinh tế tuần hoàn thông qua dự án Hồi sinh rác thải nhựa - The Plastic Reborn do đơn vị và VietCycle khởi xướng từ năm 2021 tại TPHCM và Hà Nội. Tới nay, những người phụ nữ thu gom ve chai đã giúp thu gom hơn 40.000 tấn rác thải nhựa. Dự án cũng duy trì các hoạt động hỗ trợ về bảo hiểm xã hội, đồ bảo hộ… cho khoảng 3.000 lao động thu gom phi chính thức trong hành trình thu gom rác thải nhựa.
Theo bà Nhi, kinh tế tuần hoàn cần phát triển thành một hệ sinh thái bao trùm thay vì chỉ dừng ở công nghệ hay xử lý bao bì. Tận dụng cơ chế EPR và chính sách phân loại rác tại nguồn, Việt Nam có thể chuyển đổi mạng lưới thu gom thô sơ sang hiện đại, bảo đảm an toàn lao động, minh bạch giá thu mua và phúc lợi y tế cho lao động nữ.
Đồng quan điểm, ông Hoàng Đức Vượng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần VietCycle nhấn mạnh, đằng sau mỗi chính sách về kinh tế tuần hoàn hay phân loại rác tại nguồn luôn là bóng dáng con người. Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 1 triệu người làm nghề thu gom phế liệu, về mặt kinh tế lực lượng này đóng vai trò đồng hành thiết yếu trong hành trình xây dựng kinh tế tuần hoàn.