Trước yêu cầu quản lý hoạt động xuất, nhập khẩu ngày càng lớn và lộ trình chuyển đổi số của ngành hải quan, Chi cục Hải quan khu vực VIII đã chủ động rà soát, hoàn thiện các điều kiện về tổ chức, nhân lực, cơ sở vật chất, công nghệ và quy trình nghiệp vụ, sẵn sàng triển khai mô hình thông quan tập trung dự kiến mở rộng từ năm 2027.
Từ đầu năm đến nay, hoạt động xuất, nhập khẩu trên địa bàn Quảng Ninh có chiều hướng tăng trưởng cả về số lượng doanh nghiệp, kim ngạch và nguồn thu ngân sách. Đà tăng trưởng này đồng thời làm gia tăng khối lượng công việc và yêu cầu quản lý đối với Chi cục Hải quan khu vực VIII, nhất là trên địa bàn có nhiều cửa khẩu, cảng biển và khu công nghiệp tham gia chuỗi xuất, nhập khẩu hàng hóa.
Ông Ngô Tùng Dương, Phó Chi cục trưởng Hải quan khu vực VIII cho biết: “Việc triển khai mô hình thông quan tập trung là yêu cầu cần thiết trong tiến trình cải cách, hiện đại hóa và chuyển đổi số toàn diện nhằm nâng cao hiệu quả điều hành, quản lý hải quan tập trung, thống nhất, chuyên sâu, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới”.
Việc triển khai mô hình này giúp xử lý hồ sơ được tập trung tại một đầu mối chuyên trách, trong khi các đơn vị hải quan cửa khẩu thực hiện giám sát, kiểm tra thực tế hàng hóa và quản lý hàng hóa chịu sự giám sát. Cách tổ chức này giúp tách bạch các khâu nghiệp vụ, phát huy tính chuyên sâu của công chức, thống nhất xử lý dữ liệu và nâng cao hiệu quả quản lý hải quan.
Để triển khai hiệu quả mô hình thông quan tập trung, công tác chuẩn bị đang được Chi cục Hải quan khu vực VIII triển khai đồng bộ với trọng tâm là hoàn thiện phương án tổ chức và quy trình phối hợp phù hợp mô hình thông quan tập trung. Chi cục đang rà soát quy trình xử lý hàng hóa xuất, nhập cảnh, quá cảnh và các loại hình hải quan, đồng thời xác định rõ trách nhiệm, cơ chế phối hợp giữa Đội thông quan tập trung với các đơn vị cửa khẩu và bộ phận nghiệp vụ. Những hồ sơ, vụ việc tồn đọng trước thời điểm chuyển đổi cũng được rà soát để bảo đảm quá trình chuyển tiếp không phát sinh khoảng trống trong quản lý.
Cùng với tổ chức bộ máy, chất lượng nguồn nhân lực được xác định là yếu tố then chốt trong việc đáp ứng tốt yêu cầu về nghiệp vụ, pháp luật và năng lực khai thác, phân tích dữ liệu trên môi trường số. Chi cục đã tăng cường tập huấn, trao đổi nghiệp vụ và tiếp cận phương thức tổ chức mới, từng bước chuẩn bị đội ngũ đáp ứng yêu cầu quản lý dựa trên dữ liệu. Công tác số hóa chứng từ cũng được đẩy mạnh nhằm tạo nền tảng cho việc trao đổi, xử lý dữ liệu điện tử giữa cơ quan hải quan và doanh nghiệp.
Xác định quá trình chuyển đổi cũng cần sự chủ động từ phía doanh nghiệp, Chi cục Hải quan khu vực VIII đã tổ chức các hội nghị trao đổi, thông tin về định hướng và lộ trình triển khai, giúp doanh nghiệp chuẩn bị về nhân lực, quy trình nội bộ và hệ thống công nghệ, hạn chế phát sinh vướng mắc khi mô hình thông quan tập trung được áp dụng.
Là đơn vị thực hiện nhiệm vụ tại cảng biển chuyên hàng rời, với các mặt hàng chủ yếu như than, clinker và khối lượng hàng hóa lớn, Hải quan cửa khẩu cảng Cẩm Phả xác định việc chuẩn bị triển khai mô hình thông quan tập trung cần gắn với đặc thù hoạt động tại cảng. Thời gian qua, đơn vị đã tổ chức quán triệt quy trình đến toàn thể công chức, tham gia góp ý xây dựng quy trình trên cơ sở thực tiễn nghiệp vụ tại cửa khẩu đường biển; đồng thời rà soát toàn diện các nội dung về trình tự thủ tục theo từng loại hình xuất, nhập khẩu; công tác kiểm tra, giám sát và quản lý thuế; cơ chế phối hợp giữa các bộ phận, cũng như danh mục hồ sơ, chứng từ cần số hóa.
Đến nay, Hải quan cửa khẩu cảng Cẩm Phả đã phổ biến cho 100% doanh nghiệp về mô hình thông quan tập trung, hướng dẫn, giới thiệu cho 50 doanh nghiệp tham gia hội nghị tập huấn do Chi cục Hải quan khu vực VIII tổ chức về các cách thức thao tác số hóa chứng từ để chuẩn bị cho hoạt động khai báo theo mô hình thông quan tập trung.
Phó Đội trưởng Hải quan cảng Cẩm Phả Nguyễn Thị Minh cho biết: “Đơn vị tiếp tục rà soát, tập trung vào các nhóm nhiệm vụ, bố trí nhân lực phù hợp, hoàn thiện cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin nhanh chóng, thông suốt với đội thông quan tập trung và các đơn vị liên quan; đồng thời đẩy mạnh thử nghiệm số hóa chứng từ, chuẩn bị các điều kiện cần thiết phục vụ triển khai mô hình thông quan tập trung”.
Cùng với công tác chuẩn bị nghiệp vụ, Hải quan cảng Cẩm Phả chủ động thông tin, hướng dẫn doanh nghiệp về những thay đổi trong quy trình thủ tục khi mô hình thông quan tập trung được triển khai. Mục tiêu là phối hợp bảo đảm hoạt động xuất, nhập khẩu tại cảng diễn ra thông suốt, hạn chế tối đa nguy cơ gián đoạn, doanh nghiệp sẽ được hưởng thủ tục hành chính minh bạch, thống nhất, giảm thời gian và chi phí đi lại, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hải quan và chất lượng phục vụ doanh nghiệp.
Từ việc chuẩn hóa quy trình, đến nâng cao năng lực nhân lực và số hóa dữ liệu, Chi cục Hải quan khu vực VIII đang từng bước hoàn thiện các điều kiện cần thiết cho phương thức quản lý tập trung, thống nhất và chuyên sâu hơn. Đây không chỉ là sự thay đổi về cách tổ chức xử lý hồ sơ, còn là bước chuyển quan trọng hướng tới mô hình quản lý hải quan hiện đại, lấy dữ liệu và công nghệ làm nền tảng, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất, nhập khẩu.
Với sự chủ động và quyết tâm triển khai mô hình thông quan tập trung vào năm 2027, Chi cục Hải quan khu vực VIII đang tích cực nghiên cứu, rà soát, đánh giá kỹ lưỡng để xây dựng phương án thực hiện trên cơ sở đặc điểm địa lý, hoạt động thương mại xuất, nhập khẩu, lưu lượng hàng hóa, đặc thù từng địa bàn, khu vực cửa khẩu... bảo đảm việc triển khai đúng quy định, hiệu quả, không làm gián đoạn hoạt động xuất, nhập khẩu. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan và nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp, tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại.
Bài và ảnh: LƯƠNG QUANG THỌ