Tại Nigeria, trong bối cảnh nguồn điện lưới thiếu ổn định và chi phí chạy máy phát điện ngày càng đắt đỏ, các thiết bị năng lượng mặt trời dần trở thành vật dụng thiết yếu trong nhiều gia đình.
Tấm pin mặt trời, hệ thống lưu trữ điện thậm chí trở thành những món quà cưới được ưa chuộng. Với các cặp vợ chồng mới cưới, một hệ thống điện mặt trời có thể là khoản đầu tư thiết thực khi bắt đầu cuộc sống gia đình.
Thiết bị giúp họ giảm phụ thuộc vào máy phát điện chạy xăng tốn kém, đồng thời duy trì chiếu sáng và hoạt động của các đồ dùng thiết yếu mỗi khi điện lưới bị gián đoạn.
Người đàn ông vác tấm pin mặt trời tại chợ quốc tế Alaba, Nigeria. (Ảnh: Bloomberg)
Thương hiệu Trung Quốc đổ bộ
Sự thay đổi thể hiện rõ tại chợ quốc tế Alaba ở Lagos, khu chợ điện tử lớn nhất Tây Phi. Sáu ngày mỗi tuần, khách mua hàng và tiểu thương chen chúc giữa những con phố hẹp, nơi ôtô, xe máy và xe đẩy tay liên tục vận chuyển hàng hóa.
Trước đây, máy phát điện, tivi và tủ lạnh chiếm phần lớn diện tích trưng bày. Giờ đây, các tấm pin mặt trời, bộ biến tần và pin lithium xuất hiện ngày càng nhiều. Những thương hiệu Trung Quốc như Deye và Felicity Solar có mặt khắp nơi, bên cạnh cả hàng nhái mang tên gần giống.
Nnamdi Nkemka, chủ cửa hàng CNN Global Solar, cho biết khi bắt đầu kinh doanh năm 2008, ông là một trong số ít người chuyên bán thiết bị điện mặt trời tại Alaba. Hiện khu chợ có hơn 200 cửa hàng cùng lĩnh vực.
“Ngay cả người bán cà chua cũng treo biển nhận thu mua pin lưu trữ và các loại rác thải điện mặt trời”, Nkemka nói. Theo ông, phần lớn người kinh doanh thiết bị điện đang chuyển sang bán sản phẩm năng lượng mặt trời.
Nigeria là quốc gia đông dân nhất châu Phi, nhưng lưới điện yếu khiến nhiều gia đình phải tự sản xuất điện. Trong nhiều năm, máy phát điện chạy xăng hoặc diesel là giải pháp phổ biến. Tuy nhiên, giá nhiên liệu tăng cao đang khiến lựa chọn này trở nên tốn kém.
Theo Bloomberg, hệ thống điện mặt trời đủ phục vụ gia đình ba người có giá khoảng 4.500 USD (hơn 116 triệu đồng), đắt gấp 7 lần một máy phát điện chạy xăng mới. Tuy nhiên, chi phí vận hành máy phát điện có thể lên tới 200 USD (khoảng 5,1 triệu đồng) mỗi tháng, trong khi hệ thống điện mặt trời có thể hoàn vốn sau khoảng 16 tháng.
Điện mặt trời thay đổi thói quen sinh hoạt
Sự phổ biến của điện mặt trời cũng thay đổi thói quen sinh hoạt. Thay vì kiểm tra dầu máy và bugi, nhiều gia đình bắt đầu theo dõi lượng điện do tấm quang điện tạo ra và mức sạc của pin lưu trữ. Người mua có thể lắp đặt hệ thống nhỏ trước, sau đó bổ sung thiết bị khi có điều kiện.
Những cửa hàng bán lẻ thiết bị năng lượng mặt trời dọc con phố chính ở quốc tế Alaba, Nigeria. (Ảnh: Bloomberg)
Đường Olojo, hành lang trung tâm của chợ Alaba, vẫn còn một vài cửa hàng bán máy phát điện, nhưng hầu hết hiện đã nằm sâu bên trong, với công nghệ năng lượng mặt trời chiếm ưu thế trên tuyến đường chính.
Ngay cả những thương hiệu máy phát điện lâu năm như Sumec Firman, Mikano và Jubaili Bros Nigeria cũng mở rộng sang kinh doanh thiết bị điện mặt trời.
Xu hướng gia tăng sau khi Nigeria bãi bỏ trợ cấp xăng vào tháng 5/2023, khiến giá nhiên liệu tăng mạnh. Cùng lúc, thiết bị điện mặt trời sản xuất tại Trung Quốc ngày càng rẻ nhờ quy mô sản xuất lớn.
Felicity Solar, doanh nghiệp có trụ sở tại Quảng Châu, là một trong những công ty hưởng lợi. Theo Samuel Chen, Giám đốc điều hành chi nhánh Nigeria, doanh số của hãng tăng 250% năm 2023 và duy trì mức tăng trưởng trung bình 200% mỗi năm kể từ đó.
Dù vậy, chi phí đầu tư ban đầu vẫn là rào cản với nhiều người. Các khoản vay lắp đặt điện mặt trời có lãi suất khoảng 27 - 36%, trong khi lạm phát và đồng nội tệ mất giá khiến sức mua suy giảm. Khoảng 90 triệu người Nigeria vẫn chưa được tiếp cận điện năng.
Oluwaseun Aguda, sống trong căn hộ một phòng ngủ, từng ngần ngại lắp điện mặt trời vì chi phí cao. Nhưng chiếc máy phát điện mới mua khiến ông tốn tới 70.000 naira (khoảng 1,3 triệu đồng) mỗi tuần, dù chỉ sử dụng vào buổi tối.
Khi giá xăng tăng thêm 40% chỉ trong vài ngày sau khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát, Aguda quyết định vay tiền bạn bè để mua hệ thống điện mặt trời công suất 3 kW.
Giờ đây, ông chỉ dùng máy phát điện mỗi tuần một lần để bơm nước vào thùng chứa, tiết kiệm phần lớn chi phí nhiên liệu trước kia.
“Tôi không còn phải chật vật vì thiếu điện nữa. Chỉ riêng điều đó cũng đủ khiến tôi yên tâm”, Aguda nói.