Nông dân bất lực với bầy "sát thủ" núi tấn công vườn cây quốc bảo

Nguồn ảnh: Dân Trí

(Dân trí) - Nhiều tháng nay, người dân trồng sâm Ngọc Linh ở Quảng Ngãi phải luân phiên ngày đêm tuần tra, xua đuổi chuột. Thế nhưng, đàn chuột vẫn hoành hành, phá hàng nghìn cây sâm Ngọc Linh đang sinh trưởng.

Hàng trăm hộ dân tại xã Măng Ri và Tu Mơ Rông (Quảng Ngãi) đang ngày đêm canh giữ, tìm cách đánh đuổi chuột núi để bảo vệ vườn sâm Ngọc Linh. Do nạn chuột núi xuất hiện dày đặc đã cắn phá gần 8.500 cây sâm Ngọc Linh của người dân, gây thiệt hại ước tính 3-4 tỷ đồng.

Anh A Chung (35 tuổi, trú tại thôn Lộc Lái, xã Măng Ri) trồng gần 10.000 cây sâm Ngọc Linh. Từ cuối tháng 8 đến nay, chuột xâm nhập, cắn phá gần 2.000 cây sâm Ngọc Linh của gia đình anh, ước tính thiệt hại hơn 400 triệu đồng.

Nông dân bất lực với bầy sát thủ núi tấn công vườn cây quốc bảo - 1 — Củ sâm Ngọc Linh bị chuột núi cắn phá (Ảnh: Nguyễn Kiên).

Anh Chung cho biết nhiều cây sâm bị chuột cắn gãy thân, lá, củ. "Loại chuột núi rất tinh khôn, chỉ ăn sâm vào ban đêm. Nhiều tuần nay, gia đình tôi phải thay nhau ở lại rừng để đuổi chuột, giữ vườn sâm", anh Chung nói.

Theo anh Chung, trước đây, gia đình anh thường lên vườn sâm vào sáng sớm rồi trở về nhà khi trời tối. Nhưng nay, các thành viên phải thay nhau canh giữ vườn suốt ngày đêm. Mỗi đêm, anh cầm đèn pin đi dọc các luống sâm để xua đuổi chuột.

Nông dân bất lực với bầy sát thủ núi tấn công vườn cây quốc bảo - 2 — Lợi dụng đêm tối, chuột thường lẻn vào vườn sâm Ngọc Linh cắn phá (Ảnh: Nguyễn Kiên).

Anh Lê Nguyễn Sơn (41 tuổi), Trưởng thôn làng Long Tro, xã Măng Ri, sở hữu khoảng 7.000 cây sâm Ngọc Linh. Nhiều tuần nay, gần 1.600 cây sâm Ngọc Linh 1-2 năm tuổi trong vườn của gia đình bị chuột cắn phá. Theo anh Sơn, chuột chủ yếu ăn phần củ rồi bỏ lại thân và lá. Ước tính, gia đình anh thiệt hại gần 300 triệu đồng.

"Tôi đã đặt nhiều bẫy tại các lối mòn chuột thường đi và làm lưới bao quanh vườn sâm. Tuy nhiên, chuột vẫn lẻn vào phá sâm", anh Sơn cho hay.

Ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri, cho biết từ giữa tháng 8 đến nay, khoảng 300 hộ trồng sâm trên địa bàn bị chuột cắn phá, với 7.500 cây sâm Ngọc Linh 1-10 năm tuổi bị thiệt hại. Tổng giá trị thiệt hại của người dân ước tính 3-4 tỷ đồng.

Nông dân bất lực với bầy sát thủ núi tấn công vườn cây quốc bảo - 3 — Người dân băng rừng đặt bẫy chuột, bảo vệ vườn sâm Ngọc Linh (Ảnh: Nguyễn Kiên).

Theo ông Quang, các vườn sâm bị chuột phá nằm trên núi, địa hình rộng, xung quanh có nhiều khu vực rừng tự nhiên. Đây là nơi chuột sinh sống, khiến việc ngăn chúng xâm nhập các vườn sâm gặp nhiều khó khăn.

UBND xã Măng Ri tuyên truyền, vận động người dân tăng cường các biện pháp bảo vệ vườn sâm như trực đêm, đặt bẫy, dùng ni lông che chắn các luống sâm nhằm hạn chế chuột xâm nhập, cắn phá.

Tại xã Tu Mơ Rông, người dân cũng tìm nhiều cách bảo vệ vườn sâm. Ông Dương Đăng Khoa, Phó Chủ tịch UBND xã Tu Mơ Rông, cho biết đến nay trên địa bàn xã có hơn 1.000 cây sâm Ngọc Linh của người dân bị chuột cắn phá. Để hạn chế thiệt hại, người dân chủ yếu đặt bẫy, canh chuột hoặc dùng tôn quây quanh khu vực trồng sâm để ngăn chuột xâm nhập.

Nông dân bất lực với bầy sát thủ núi tấn công vườn cây quốc bảo - 4 — Người dân dựng vòm nilông, che chắn để hạn chế chuột xâm nhập, bảo vệ cây sâm (Ảnh: Nguyễn Kiên).

"Đây là loại cây có giá trị kinh tế cao, người dân phải mất nhiều năm chăm sóc mới có thể thu hoạch. Việc chuột cắn phá khiến bà con thiệt hại không nhỏ, nhất là những vườn có nhiều cây đang trong thời kỳ sinh trưởng", ông Khoa nói.

Sâm Ngọc Linh là loại dược liệu quý hiếm, được mệnh danh là cây "quốc bảo". Cây này chỉ sinh sống, phát triển tốt dưới tán rừng ở độ cao trên 2.000m so với mực nước biển.

Sâm Ngọc Linh được trồng nhiều tại vùng núi các tỉnh Quảng Ngãi như Đăk Sao, Tu Mơ Rông, Măng Ri và các xã giáp ranh thuộc thành phố Đà Nẵng.

Nhiều năm qua, các doanh nghiệp, hộ gia đình đã triển khai trồng sâm dưới tán rừng để phát triển kinh tế. Giá sâm Ngọc Linh dao động 80-250 triệu đồng/kg.

Đại dịch chuột núi hoành hành bùng phát tại hai xã Măng Ri và Tu Mơ Rông (Quảng Ngãi) từ giữa tháng 8 đến nay đang giáng một đòn nặng nề vào các vùng trồng sâm Ngọc Linh. Nguồn dược liệu quốc bảo quý hiếm này chịu tổn thất nghìn tỷ khi có tới gần 8.500 cây sâm từ 1 đến 10 năm tuổi bị cắn phá, gây thiệt hại kinh tế ước tính từ 3 đến 4 tỷ đồng. Nhiều hộ gia đình lớn như hộ anh A Chung ở thôn Lộc Lái gánh chịu mất mát 2.000 cây trị giá hơn 400 triệu đồng, trong khi hộ anh Lê Nguyễn Sơn ở làng Long Tro mất gần 1.600 cây với thiệt hại gần 300 triệu đồng. Hành vi tập tính của loài chuột núi thể hiện sự tinh khôn đặc biệt khi chúng chủ yếu hoạt động về đêm, len lỏi cắn rứt phần củ sâm giàu dinh dưỡng và bỏ lại thân lá. Vị trí các vườn sâm nằm sâu trên địa hình núi cao hiểm trở, tiếp giáp trực tiếp với những cánh rừng tự nhiên rộng lớn khiến nỗ lực kiểm soát nguồn lây bộc phát này gặp vô vàn trở ngại. Trước áp lực sinh tồn của cây trồng giá trị cao, hàng trăm hộ dân buộc phải dựng lều luân phiên thức trắng đêm tuần tra, kết hợp căng lưới ni lông, dựng tôn bao quanh và đặt bẫy chốt chặn tại mọi lối mòn. Chính quyền xã Măng Ri với đại diện là Chủ tịch UBND Phạm Xuân Quang cùng Phó Chủ tịch UBND xã Tu Mơ Rông Dương Đăng Khoa đã khẩn trương chỉ đạo tuyên truyền người dân gia tăng các biện pháp phòng hộ tại chỗ. Do chu kỳ tăng trưởng của sâm Ngọc Linh đòi hỏi nhiều năm chăm sóc công phu, việc các vườn sâm trong giai đoạn sinh trưởng bị cắn phá hoại tử nghiêm trọng tác động trực tiếp đến kinh tế hộ gia đình và chuỗi cung ứng nông sản nội địa. Tình trạng khẩn cấp này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn nhằm đưa ra giải pháp bảo vệ bền vững cho thương hiệu dược liệu quốc gia.