Trong phân xưởng rầm rập tiếng máy công nghiệp của Xí nghiệp Veston May 10 Hà Nội, nữ công nhân vừa giữ vừa chỉnh cho sợi dây tích điện rộng chừng 5 mm nằm thẳng. Chỉ cần buông tay, dây có thể co lại, xoắn vào nhau khiến đường may bị lệch, không êm. Đây là một trong những công đoạn khó đòi hỏi độ chính xác cao, thời gian gia công bình quân tới 139 giây mỗi sản phẩm.
Chiếc quần âu xuất khẩu lần lượt đi qua các chuyền may cho đến khi hoàn thiện. Ở cuối chuyền, bộ phận của chị Trần Thị Vân đảm nhận tra cạp - một trong những công đoạn khó sau cùng khi các phần khác đã xong. Nhưng ngồi cuối chuyền không có nghĩa chỉ cần chú ý đến việc trước mắt. Bởi một công đoạn chậm có thể khiến hàng dồn lại ở phía sau. Mỗi tổ đảm nhận một việc, nhưng các công nhân vẫn có thể giúp nhau để đẩy tiến độ đơn hàng.
Nhiều lần quan sát, chị Vân trao đổi với kỹ thuật chuyền, đề xuất cải tiến công đoạn chuyển từ máy 1 kim sang máy lập trình kết hợp dưỡng cố định sợi dây. Chị em trong tổ cùng làm thử, góp ý, điều chỉnh cho nhau, có lúc phải tháo ra làm lại cho đến khi ưng ý.
"Lúc đường may thử nghiệm đúng ý, chị em phấn khởi còn mình thì run tay", nữ công nhân 40 tuổi nhớ lại những ngày đầu năm 2026.
Người thợ đặt dây vào dưỡng, khởi động máy, phần việc còn lại thực hiện theo chương trình cài đặt mà không còn phải vừa may vừa giữ dây như trước. Cách làm rút ngắn thời gian hoàn thành mỗi sản phẩm từ 139 giây còn 69 giây, đồng nghĩa năng suất tăng gấp đôi trong khi chất lượng giữ nguyên.
Chị Trần Thị Vân trên chuyền sản xuất. Ảnh: Hồng Chiêu
Đó là một trong hàng loạt sáng kiến của nữ công nhân 16 năm làm việc tại Xí nghiệp Veston Tổng công ty May 10. Chị là một trong 10 gương mặt công nhân tiêu biểu toàn quốc năm 2026 được vinh danh ở hạng mục Ứng dụng khoa học công nghệ - cải tiến kỹ thuật.
Chị Vân vào May 10 năm 24 tuổi, khi rời xí nghiệp ở quê nhà Nam Định sau 5 năm làm việc. Chị nộp hồ sơ vào xưởng sản xuất veston - một trong những dây chuyền cần thợ tay nghề cao, chuyên ngành hàng xuất khẩu.
Nữ công nhân khi ấy không mất nhiều thời gian để học việc, ngược lại từng được đào tạo qua trường lớp kỹ thuật, có kinh nghiệm nên bắt nhịp nhanh. Chị có thể đảm nhận quay đầu cạp, tra cạp, may đệm đũng, diễu lót túi chéo, đột mo cạp, diễu moi - những công đoạn cần độ chính xác cao, liên quan trực tiếp đến chất lượng và tính thẩm mỹ của hàng xuất khẩu.
Sau sáng kiến may dây tích điện, chị Vân tiếp tục tìm cách cải tiến công đoạn may dây gấu bằng máy lập trình cho mã hàng Morning. Sản phẩm kết cấu phức tạp, nhiều công đoạn, cần tới 184 giây hoàn thành. Nữ công nhân tìm cách dùng máy lập trình tích hợp thao tác loại đi ba công đoạn thừa, rút ngắn đường đi của bán thành phẩm giúp tăng năng suất gấp ba lần so với cách cũ.
Hai sáng kiến của người thợ may làm lợi trực tiếp gần 40 triệu đồng cho phân xưởng - con số chưa lớn nhưng cải tiến xuất phát từ thực tiễn sản xuất, hiệu quả được đo đếm bằng thời gian, năng suất và cả tiền.
KPI luôn đạt mức 120%, nữ công nhân chủ động học thêm cách vận hành thiết bị chuyên dùng trong xưởng. Mỗi phân xưởng thường bố trí vài chiếc máy lập trình, công nhân đều có thể sử dụng. Song tùy công đoạn sản xuất, vấn đề gặp phải mà công nhân có cách cải tiến riêng.
Ngồi máy may 16 năm với những thao tác lặp lại hàng nghìn lần, chị Vân nói tay nghề "cứng" đến mấy vẫn có lúc sứt chỉ, đường may chưa đều. Chị tin ngoài chuyên môn tốt, học hỏi thêm công nghệ sẽ giúp áp lực công việc nhẹ đi một phần.
Chị Vân (ngoài cùng bên phải) cùng đồng đội giành giải Bàn tay vàng trong hội thi lao động giỏi ngành may mặc, tháng 7/2026. Ảnh: NVCC
Những sáng kiến ấy được áp dụng khi chị Vân là đội trưởng phụ trách các thành viên đi thi thợ giỏi ngành dệt may lần VII diễn ra hồi tháng 7/2026. Trước kỳ thi, các công nhân được tách khỏi chuyền để ôn luyện gần một tháng. Họ vừa rèn tay nghề vừa bàn cách tổ chức, bởi bài thi cần may đúng, may nhanh, các công đoạn nối tiếp nhau cũng phải hợp lý. Nhóm phân công dựa trên tay nghề, tốc độ và kỹ thuật của từng người. Ai làm tốt phần nào được ngồi vào vị trí phù hợp, tránh thao tác chồng chéo hoặc sản phẩm phải chờ quá lâu giữa hai công đoạn.
Chị Vân trực tiếp đảm nhận nhiều phần khó như quay lộn đáp túi chéo, hoàn chỉnh túi hậu, may nhãn, là cạp, làm dấu tra cạp, là ly thân trước, may gấu, chặn dây paxang và là hoàn thiện. Nữ tổ trưởng đã mạnh dạn đề xuất đưa máy lập trình cắt laser vào bổ túi quần, đường cắt sắc nét giúp sản phẩm đều, đẹp.
Phân công hợp lý, đội quần âu và quần short nam hoàn thành bài thi trong 123 phút 20 giây, vượt thời gian quy định 11 phút 40 giây. Các công nhân May 10 giật giải Bàn tay vàng chung cuộc và thêm giải phụ Thiết kế đường chuyền tinh gọn, hiệu quả nhất nhờ phương án sắp xếp layout - đường đi các công đoạn sản phẩm hợp lý.
Chị Vân nói thành quả là nỗ lực chung của tập thể, riêng chị được thử sức ở vai trò rộng hơn, từ công nhân đứng máy đến người thợ thực hành giỏi, biết tổ chức sản xuất, cải tiến cách làm và tập hợp đồng đội cùng hoàn thành mục tiêu.
Nữ công nhân 'rút ngắn từng giây' trên chuyền may xuất khẩu
Những sáng kiến rút ngắn thời gian hoàn thành sản phẩm, tăng năng suất lao động của nữ công nhân. Video: May 10
Ngoài công việc chính ở tổ tra cạp, chị còn trong Tổ điều động - nơi tập trung những người thợ có tay nghề tốt, được đào tạo thêm để đảm nhận nhiều vị trí trên chuyền. Có lúc chị đi thùa, là, đính điểm, có khi hỗ trợ người mới ở những công đoạn chưa quen. Mục tiêu thành thạo tất cả công đoạn để có thể may trọn vẹn một chiếc quần âu thay vì chỉ làm tốt một khâu gia công quen thuộc.
Chị Vân thường nhắc đến sự hỗ trợ của người xung quanh mỗi lần nghĩ ra sáng kiến, từ chị em trong phân xưởng tham gia thử nghiệm cùng đến người kỹ thuật chuyền luôn lắng nghe ý tưởng của công nhân.
Chị nói những sáng kiến của mình không quá lớn lao, chỉ bắt nguồn từ trải nghiệm hàng ngày khi gặp đường chỉ khó hay lỗi bán thành phẩm bị trả về. Công nhân trực tiếp đứng máy có thể là những người rất nhiều ý tưởng, bởi họ trải nghiệm hàng ngày, biết rõ vấn đề phát sinh, khâu nào cần cải tiến.
Hồng Chiêu