Trên đường ra vườn mắc-ca của gia đình, ông Là Văn Chanh kể về điều rất riêng đã thôi thúc ông đi tìm mua một loại cây "lạ" cả tên với người và lạ cả với đất đồi Pha Nàng.
Năm 2013, sau mấy chục năm gắn bó với cây ngô, cây lúa mà cuộc sống vẫn luẩn quẩn với đói nghèo, ông Chanh luôn trăn trở: Làm gì để cuộc sống bớt nghèo? Có loài cây nào trồng một lần lại cho thu hoạch nhiều năm không?... Nhìn cảnh vợ con quanh năm vất vả trên nương dưới ruộng lại luôn lo mưa lũ mất mùa, nhiều khi ông tự trách mình vì là trụ cột gia đình mà lại chưa tìm ra cách thoát nghèo.
Sau nhiều ngày đi khắp nơi tìm hiểu về cây trồng hiệu quả, ông Chanh đã ấn tượng với cây mắc-ca, được người dân ở Tây Nguyên trồng khá nhiều và cho nguồn thu ổn định... Nhưng ngặt nỗi, loại cây ấy có thân có lá như thế nào thì ông chưa một lần nhìn thấy. Nhờ người quen ở thành phố Điện Biên Phủ (trước đây) giới thiệu, sau này ông Chanh đã về tận khu vườn của nhà cung cấp xem cây mẫu và đi đến quyết định: Dốc toàn bộ vốn tích góp của gia đình để mua về 200 cây trồng trong 1ha. Cách trồng thưa giúp ông Chanh tiện bón phân, chăm sóc cây. Lần đầu trồng mắc-ca, ông nóng lòng theo từng ngày mong cây lớn; rồi lại đầy lo lắng trong ngày mưa bão, giông gió...
Sang năm thứ 5, cây bắt đầu cho quả bói. Từ năm thứ 7 trở đi cây cho quả nhiều hơn; trung bình mỗi cây cho thu hơn 10 kg quả xanh; có cây tốt cho hơn 20 kg. Cũng thời điểm cây cho nhiều quả thì giá bán quả mắc-ca giảm mạnh từ 100 nghìn đồng/kg, xuống 70 nghìn đồng, rồi giảm tiếp đến 50 nghìn đồng, sau nữa xuống thấp nhất là 20 nghìn đồng/kg... Mỗi ngày nghe tin giá mắc-ca giảm, ông Chanh lại tự nhủ “ông trời đang thử thách mình”. Nghĩ vậy, ông vẫn ngày ngày vun gốc, tỉa cành cho từng cây.
Đúng như ông Chanh nghĩ, tới đầu năm 2022, giá loại quả này tăng vọt. Khi cây mới cho hoa, rất nhiều người đã về tận vườn đặt mua toàn bộ, cam kết mua hết theo giá cao nhất trên thị trường thế giới. Năm 2023 giá lại tăng, vườn của ông Chanh cho thu hoạch gần 4 tấn quả. Tiền thu được, ông Chanh mua thêm đất nương, mua thêm cây giống về trồng, đến nay gia đình ông đã có hơn 2 ha mắc-ca cho thu hoạch. “Bình quân mỗi cây cho thu khoảng 600-700 nghìn đồng/năm. Nhưng với tôi, niềm vui lớn hơn cả chính là sự nỗ lực vượt khó của bao tháng ngày đã thành kết quả, là minh chứng cho quyết định từng bị coi là... “liều” vì mạo hiểm đánh cược vào một loại cây”, ông Chanh kể.
Khi thấy vườn mắc-ca của ông Chanh xanh tốt, cho thu quả đều thì không ai bảo ai, nhiều gia đình trong bản Pha Nàng đã tìm đến, nhờ ông giới thiệu nguồn cung cây giống và hướng dẫn cách đào hố, làm cỏ, vun gốc chăm cây. Khoảng năm 2020, cả bản có hơn 10 gia đình trồng mắc-ca với diện tích gần 10 ha, vậy mà tới nay, đã có 70 gia đình trồng loại cây “tỷ đô” này ở Pha Nàng với gần 100 ha.
Bí thư Chi bộ bản Pha Nàng Lường Văn Thọng cho biết: Được ông Chanh hướng dẫn, nhiều gia đình làm theo, đến nay đã thoát nghèo nhờ cây mắc-ca. Bản Pha Nàng từ đó đạt chuẩn nông thôn mới.
Đồng chí Quàng Văn Cương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tuần Giáo cho biết: Từ vườn mắc-ca đầu tiên của nông dân Là Văn Chanh, đến nay Pha Nàng đã có diện tích lớn cây mắc-ca cho thu hoạch. Cũng từ vườn mắc-ca ở Pha Nàng đã đưa Tuần Giáo vào danh sách xã đầu tiên trong tỉnh có nguồn thu từ cây mắc-ca, có sản phẩm OCOP từ mắc-ca. Mới đây (ngày 29/9), mắc-ca Tuần Giáo chính thức được “bay” cùng Hãng hàng không quốc gia Việt Nam (Vietnam Airlines) để phục vụ hành khách.
Dấu ấn quan trọng này đã tiếp thêm niềm tin và động lực để Nhân dân xã Tuần Giáo yên tâm mở rộng diện tích và chăm sóc cây mắc-ca và cây cà-phê theo Nghị quyết 11 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Điện Biên khóa XV, nhiệm kỳ 2025-2030 đã đề ra.
Bài và ảnh: LÊ LAN