"Đây sẽ là mối quan hệ tuyệt vời và lâu dài. Điều này mang lại lợi ích to lớn cho châu Âu và mọi người", Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại lễ ký thỏa thuận với Đan Mạch và Greenland bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York ngày 22/9.
Theo thỏa thuận dài 10 trang, Mỹ sẽ xây dựng hai căn cứ quân sự tại Narsarsuaq và Mestersvig, lần lượt ở phía nam và đông đảo Greenland, bổ sung cho căn cứ Pituffik. Các bên tái khẳng định chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Đan Mạch, cũng như công nhận quyền tự quyết của Greenland.
Tổng thống Trump, Thủ tướng Frederiksen và Thủ hiến Nielsen tại lễ ký thỏa thuận ngày 22/9. Ảnh: AP
Các quốc gia không thuộc NATO và Liên minh châu Âu (EU) sẽ không được tham gia những lĩnh vực chiến lược tại đảo Greenland. Các bên nhìn chung không được quyền "kiểm soát, có ảnh hưởng đáng kể hoặc tiếp cận thông tin không công khai có thể đe dọa an ninh quốc gia hoặc trật tự công cộng" trong những lĩnh vực nhạy cảm.
Đảo Greenland sẽ phải tuân thủ văn bản đã ký kể cả khi độc lập khỏi Đan Mạch, cũng như duy trì tư cách thành viên hoặc gia nhập NATO "nếu cần thiết".
Thủ tướng Mette Frederiksen nhận định Đan Mạch "đang ở vị thế tốt hơn so với hôm qua" sau lễ ký. "Mọi người đều biết chúng ta đang sống trong thời điểm đầy bất định. Tôi hy vọng điều này sẽ giúp Greenland an tâm hơn, thời gian qua thật khó khăn", bà nói.
Thủ tướng Frederiksen trước đó với ông Trump rằng Tổng thống Mỹ rất rõ ràng về thông điệp không muốn các đối thủ tiến đến quá gần. "Tôi hoàn toàn đồng ý và thỏa thuận này khiến họ không thể làm như vậy", bà cho biết.
Vị trí Mỹ, Greenland và Đan Mạch. Đồ họa: CNN
Jens-Frederik Nielsen, Thủ hiến Greenland, nhấn mạnh hòn đảo đóng vai trò quan trọng với an ninh Bắc Mỹ và xuyên Đại Tây Dương. "Thỏa thuận này phản ánh rằng chúng tôi hiểu rõ trách nhiệm của mình và hành động tương ứng. Dù đây là bước đi đúng hướng, chúng tôi cần xây dựng lại lòng tin ở quê nhà và đây là cả một quá trình", ông nói.
Thỏa thuận được đưa ra sau nhiều tháng Tổng thống Trump gây sức ép lên Đan Mạch về vấn đề Greenland. Ông từ lâu mong muốn Mỹ kiểm soát hòn đảo, từng đề cập khả năng sử dụng biện pháp quân sự hoặc kinh tế để đạt mục tiêu.
Những tuyên bố của ông Trump, đặc biệt trong tháng 1, đã gây khủng hoảng ngoại giao nội bộ NATO, trước khi các nỗ lực đàm phán đạt kết quả.
Theo hiệp ước quốc phòng ký năm 1951, được cập nhật năm 2004, Mỹ có quyền tăng cường hiện diện quân sự trên hòn đảo với điều kiện phải báo trước cho Đan Mạch và Greenland.
Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Mỹ từng có 17 cơ sở quân sự và hơn 10.000 lính đồn trú tại Greenland. Nước này hiện chỉ còn căn cứ không gian Pituffik ở phía tây bắc hòn đảo với khoảng 150 binh sĩ.
Nguyễn Tiến (Theo AFP, Reuters, AP)