Diễn viên người Anh qua đời ở tuổi 86 tại nhà riêng ở Los Angeles (Mỹ) sau thời gian mắc bệnh Alzheimer và chứng sa sút trí tuệ thể Lewy, hôm 28/10. Trên Hollywood Reporter, Kelly Bush Novak - người đại diện của Stewart - cho biết ông trải qua những ngày cuối đời bên gia đình và bạn bè, trong không khí có âm nhạc, lời cầu nguyện, nước mắt và tiếng cười.
Hơn nửa thế kỷ cống hiến cho nghệ thuật, tên tuổi Stewart gắn liền ký ức nhiều thế hệ khán giả qua hình tượng thuyền trưởng Jean-Luc Picard ở series Star Trek: The Next Generation và Giáo sư Charles Xavier (Giáo sư X) trong loạt X-Men. Với chất giọng trầm vang cùng phong thái điềm đạm, ông trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của dòng phim khoa học viễn tưởng.
Trích đoạn Charles Xavier và Magneto chơi cờ trong cảnh kết phim X-Men (2000).
Trích đoạn nhân vật Charles Xavier và Magneto chơi cờ trong cảnh kết phim "X-Men" (2000). Video: 20th Century Fox
Danh tiếng đến với Stewart khá muộn khi ông bước sang tuổi trung niên, sau nhiều năm đứng trên sân khấu kịch. Thuở nhỏ, Stewart chưa từng nghĩ đến việc trở thành diễn viên mà chỉ mơ ước làm tài xế xe tải đường dài. Hướng đi của ông thay đổi nhờ giáo viên tiếng Anh Cecil Dormand, người sớm nhận ra năng khiếu của cậu học trò. Trong một tiết học về Shakespeare, Stewart được giao đọc thử vai Shylock của vở The Merchant of Venice. Nhận thấy tiềm năng, thầy Dormand thuyết phục gia đình cho Stewart tham gia khóa kịch nghệ tám ngày trong kỳ nghỉ, với kinh phí do cơ quan giáo dục địa phương đài thọ.
Stewart rời trường năm 15 tuổi, tham gia các vở diễn nghiệp dư trước khi nhận học bổng theo học hai năm tại Trường Sân khấu Bristol Old Vic. Sau khi tốt nghiệp, ông làm việc tại nhiều đoàn trước khi gia nhập Đoàn Kịch nghệ Hoàng gia Shakespeare năm 1966. Trong 14 năm tại đây, ông chủ yếu đảm nhận các vai phụ như người hầu, anh hề, phản diện. Có lúc, Stewart thất vọng vì không đạt được những vai diễn lớn như đồng nghiệp David Warner và Helen Mirren. Dù vậy, ông tự hào khi nhìn lại chặng đường đã qua, nhất là với xuất phát điểm là người thuộc tầng lớp lao động ở Yorkshire, miền bắc nước Anh.
Bước ngoặt đến vào năm 1986 khi êkíp Star Trek tìm kiếm gương mặt vào vai thuyền trưởng Picard. Stewart được đề xuất nhưng vấp phải sự phản đối của nhà sáng tạo Gene Roddenberry. "Đừng bao giờ nhắc đến tên Patrick Stewart trước mặt tôi!", Roddenberry từng nói. Ông không muốn giao vai chỉ huy tàu USS Enterprise cho một diễn viên người Anh hói đầu, chưa có tên tuổi ở Hollywood.
Cơ hội đến lần nữa khi Stewart nhận lời mời của David Rodes, giáo sư tiếng Anh tại Đại học California ở Los Angeles (UCLA), sang Mỹ biểu diễn các trích đoạn Shakespeare trong một chuỗi lớp học. Tại buổi diễn mở cửa cho công chúng ở Royce Hall, Robert Justman - nhà sản xuất loạt phim - có mặt và chú ý đến ông. Sự ủng hộ của Justman giúp Stewart nhận được vai Picard, bất chấp phản ứng trước đó từ nhà sáng tạo series.
Tạo hình của Patrick Stewart trong series "Star Trek". Ảnh: Paramount Television
Quyết định trao vai Picard cho Stewart sau đó trở thành một trong những bước ngoặt của thương hiệu. Ông xây dựng nhân vật theo phong cách khác hẳn James T. Kirk do William Shatner thể hiện. Thay vì nhấn mạnh sự khoa trương, Stewart khắc họa Picard là người điềm tĩnh, quyết đoán và coi trọng tinh thần hợp tác. Câu mệnh lệnh "Make it so" (Hãy thực hiện đi) trở thành dấu ấn của vị chỉ huy, giúp tài tử nổi tiếng toàn cầu.
Vai Picard không chỉ đưa Stewart đến gần khán giả đại chúng mà còn tạo cơ hội đảm nhận những nhân vật trong kịch Shakespeare mà tài tử mong muốn. Năm 2008, ông đóng Macbeth tại Học viện Âm nhạc Brooklyn.
Thành công với Star Trek cũng giúp Stewart lấn sân điện ảnh. Năm 2000, ông vào vai Giáo sư Charles Xavier trong X-Men, đối đầu Magneto (do Ian McKellen thủ vai). Hai diễn viên phát triển tình bạn thân thiết trong quá trình làm phim. Họ tiếp tục hợp tác trên sân khấu, cùng tham gia các đợt lưu diễn vở Waiting for Godot.
Stewart trở lại với nhân vật Xavier qua nhiều phần phim, trong đó Logan (2017) đánh dấu một trong những màn thể hiện đáng chú ý nhất của ông. Ở tác phẩm này, Giáo sư X đã già yếu, mắc bệnh não thoái hóa khiến năng lực tâm linh mất kiểm soát, được Logan và Caliban chăm sóc tại một nơi hẻo lánh ở Mexico. Hình ảnh Xavier phải đối mặt với tuổi già, bệnh tật tạo nên sắc thái khác biệt so với những lần xuất hiện trước của nhân vật. Trước khi qua đời, ông hoàn tất các cảnh quay trong lần tái xuất vai diễn này ở Avengers: Doomsday, sẽ ra mắt ngày 18/12.
Trailer đầu tiên của 'Avengers: Doomsday'
Patrick Stewart xuất hiện từ giây thứ tám trong trailer đầu tiên của "Avengers: Doomsday", dự kiến ra mắt ngày 18/12. Video: Marvel Studios Vietnam
Bên cạnh các vai diễn, mái đầu không tóc là đặc điểm nhận diện của Stewart. Ông rụng tóc nhanh từ năm 17 tuổi, khi theo học tại Trường Sân khấu Bristol Old Vic. Sau nhiều lần thử phương pháp kích thích mọc tóc không thành công, ông nuôi dài phần tóc còn lại để che vùng hói. Kiểu chải này khiến George Kishvalvi - một bạn học lớn tuổi hơn và đạo diễn vở diễn sinh viên có Stewart tham gia - không hài lòng. Trong một buổi tập, Kishvalvi dừng diễn, bực tức vò rối tóc Stewart rồi nói: "Hãy là chính mình, nếu không cậu sẽ chẳng bao giờ trở thành diễn viên". Không lâu sau, tại căn hộ của Kishvalvi, đạo diễn giữ Stewart lại để vợ ông cắt tóc cho diễn viên.
Về sau, Stewart nhận ra diện mạo tự nhiên có thể trở thành lợi thế khi thử vai. Ông từng đến buổi casting với tóc giả, sau đó chủ động tháo ra trước mặt đạo diễn. Tài tử nói với êkíp: "Như các anh thấy đấy, các anh nhận được diễn viên trẻ lẫn người đóng được vai trung niên. Hai lựa chọn nhưng chỉ trả tiền cho một người". Lối tư duy lạc quan ấy được đền đáp khi Star Trek: The Next Generation thành công vang dội, biến quả đầu trọc của ông thành hình ảnh kinh điển của thuyền trưởng Picard.
Năm 2023, Stewart phát hành hồi ký Making It So kể về tuổi thơ, những năm làm sân khấu và hành trình đến với điện ảnh, truyền hình. Ông tự hào về cuốn sách, dù từng thiếu tự tin về khả năng viết lách do không được học hành bài bản. Tác phẩm cũng ghi lại quan điểm của ông về vai trò của nghệ thuật trong đời sống và trách nhiệm của nhà nước đối với lĩnh vực này.
Tài tử Patrick Stewart tại buổi họp báo của Hiệp hội Phê bình Truyền hình ở Pasadena, California (Mỹ) vào tháng 1/2023. Ảnh: AP
Sinh thời, Stewart có thói quen tản bộ đến hiệu sách ở khu Hancock Park, Los Angeles. Ông và vợ còn chăm sóc một gia đình sóc trong vườn sau nhà. Khi có khách đến thăm, diễn viên thường lấy túi đậu phộng rang nguyên vỏ đặt sẵn gần cửa, cúi xuống mở túi để hai con sóc trèo lên chân và lấy thức ăn. "Đây rồi, các bé yêu", ông nói.
Trên Hollywood Reporter, cây bút David Kamp nhớ lại dáng vẻ nhanh nhẹn của nghệ sĩ khi mở túi đậu phộng, cùng lời chào ông dành cho những vị khách nhỏ trong vườn. Đó cũng là chất giọng trầm vang ở câu thoại "Make it so" mà sau này trở thành dấu ấn để đời của ông.
Cát Tiên (theo Hollywood Reporter, Guardian)