Phận người dập dềnh trên sông nước

"Đậu thuyền ở đây, đôi lúc có người đi viếng họ cho mình ít lộc, sống qua ngày", bà Võ Thị Cà ngồi trên mui thuyền bộc bạch.

Làm giấy khai sinh ở tuổi 81

Cả đời bà Cà, 81 tuổi, gắn liền với sông nước. Hồi còn trẻ, bà cùng gia đình sống trên thuyền ở khúc sông Kim Long, Huế. Bố mất khi bà 22 tuổi. Bà sống cùng mẹ và em gái. Đứa em lên bờ lấy chồng. Chiếc thuyền chỉ còn hai mẹ con, ngày ngày rong ruổi từ khúc sông này đến khúc sông khác đánh bắt cá, làm cửu vạn mưu sinh.

"Hồi đó cũng muốn lập gia đình, nhưng mình theo chồng thì mạ (mẹ) không ai chăm. Mạ tui bị câm lại già cả, để một mình thì không yên tâm. Đến lúc mạ qua đời thì tui cũng đã hơn 60 tuổi, lúc đó ai ưa nữa", bà Cà tâm sự.

Mẹ mất, bà một mình trên chiếc thuyền mưu sinh với tôm cá, hoặc lên bờ ai thuê gì làm đó. Những năm 2009, khi chính quyền Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế) làm cuộc đại di cư, đưa những người dân vạn đò lên bờ, bà Cà không hiểu lý do nào đó đã nằm ngoài.

Bà hằng ngày chèo thuyền dọc sông Hương, sông Kim Long nhặt nhạnh ve chai, sống đắp đổi qua ngày. Cuối tháng 5 vừa rồi bà mới có giấy khai sinh khi đã bước sang tuổi 81. Ngày cầm giấy khai sinh trên tay, vui không nói nên lời, bà hy vọng những giấy tờ khác cũng được chính quyền tạo điều kiện để làm. 

Bà với dáng người thấp, khuôn mặt hằn lên những nếp nhăn, tóc lốm đốm bạc, đôi chân vòng kiềng đi bước thấp bước cao. Một mình sống trên con thuyền nhỏ hẹp, trong đó chất đủ thứ mà bà lượm nhặt được. Thứ nào không dùng được bà đem bán cho những người thu mua phế liệu, cái gì tận dụng được, cất lại dành khi cần đến.

Chiếc thuyền của bà hằng ngày neo đậu ở khu vực Điện Hòn Chén, tổ dân phố Ngọc Hồ, sống nương tựa vào dòng người đi viếng hoặc cư dân trên bờ.

• 

  Họa sĩ vạn đòĐỌC NGAY

• 

  "Cá vạn đò" lên cạnĐỌC NGAY

Mùa lũ lịch sử năm trước, con nước đổ về đánh úp khiến chiếc thuyền và mọi tài sản của bà chìm xuống sông. May mắn bà được người dân quanh đó đưa đi trú tránh từ trước. Lũ rút, người dân giúp bà trục vớt lại thuyền, sửa sang.

Hơn 80 tuổi, hằng ngày bà chèo thuyền khi ngược dòng, khi xuôi con nước lượm nhặt ve chai trên sông. Bà nói ngày nào có thì kiếm được vài ba ngàn, mua gạo. Chiếc thuyền bà làm nơi sinh hoạt chắp nối đủ thứ. Có chiếc thuyền lớn chạy qua, tạo sóng, con thuyền bà chòng chành như muốn lật nghiêng.

Bà nói sống cả đời trên thuyền cũng quen rồi, nhưng giờ cuối đời muốn một ngôi nhà nhỡ chết cũng có nơi đặt quan tài.

Ở thuyền, vẫn ráng cho con đi học trên bờ 

Huế đã từng thực hiện các cuộc đại di dân vạn đò từ các sông lên bờ, trong giai đoạn 1995 và 2009. Nhưng đến năm 2026 này vẫn còn hàng chục hộ dân chưa lên bờ, họ vẫn bám trụ với dòng sông.

Chị Mai Thị Bé, 40 tuổi, những ngày này không có việc, ngồi trong thuyền nhìn ra dòng sông. Lâu lâu có vài nhóm khách du lịch đạp xe qua, đứng nhìn ngắm, chụp ảnh rồi rời đi. Bên dưới sông là những con thuyền lụp xụp, chắp vá, rách nát - nơi cư trú của vài hộ dân.

Mấy đứa con đi học. Chồng chị Bé vừa chạy xe đi đâu đó. Chị bảo: "Chắc đi kiếm việc gì làm rồi. Huế mùa mưa tìm việc cũng khó. Tuổi bọn em giờ cũng không ai nhận làm công nhân".

Hai vợ chồng là lao động tự do, chủ yếu là đi phụ đổ bê tông. Mùa nắng, việc nhiều, hai người đi từ tờ mờ sáng đến tối mịt mới về. Mùa mưa việc ngưng lại, hôm có hôm không. Thu nhập một ngày của họ phụ thuộc khối lượng bê tông được đổ.

Chị và một vài hộ dân khác neo thuyền đậu ở sông Kim Long, phường Kim Long. Con thuyền vốn dùng để khai thác cát trên sông, khi chính quyền cấm hút cát, họ cải hoán lại, che mái, chắn phên để ở. Ăn, ngủ, tắm giặt, nấu nướng, góc học tập và chỗ nằm của cả con chó gói trọn trên thuyền chừng 20m2.

Một bãi đất trống ven bờ, người dân đem xà bần, rác ra đổ. Rác đầy người ta lại đốt, khói bay nghi ngút, khó thở. Mấy cây mắt mèo, cỏ dại mọc ken đặc. Dưới sông rác mắc vào những cành cây, nhánh củi.

"Chật chội, bức bí nhưng cũng chịu chứ biết răng chừ. Cũng muốn lên bờ nhưng không có đất", chị Bé ngồi trên mui thuyền trò chuyện.

Gần đó là thuyền anh Trần Rin, 37 tuổi, nơi sinh sống của vợ chồng và bốn đứa con. Gia đình anh cũng mong muốn được cấp đất, lên bờ rồi làm từ từ trả nợ.

"Mười năm không trả hết thì hai mươi năm, lên bờ có chỗ ở chúng em cũng đỡ lo hơn. Con cái không tủi lòng với bạn bè", anh Rin bộc bạch.

Chiếc thuyền anh đã xuống cấp nhiều, chỗ ở cũng chỉ được che chắn tạm thời. Gió đánh khiến những tấm bạt rách nát. Những tấm ván đã mục, chực gãy. Hôm nào mưa lớn, vợ chồng anh phải thức trắng để tát nước tránh thuyền ngập.

Mấy trận lũ lớn đổ về, họ phải di tản con lên bờ trú tránh, vợ chồng ở lại để neo thuyền theo con nước. Nghề chính của anh cũng là đổ bê tông, mấy hôm nay không có việc, chỉ quanh quẩn ở nhà. Người vợ đi bán thuê ở chợ đầu mối.

Bốn đứa con anh Rin vẫn đang được đến trường. Nhà cửa bấp bênh theo con nước, nhưng sự học của các cháu vẫn suông sẻ: "Dù thế nào cũng ráng cho con ăn học đến nơi đến chốn, đời ông, cha mẹ đã gắn bó với sông nước, khổ cực đủ rồi".

Theo thống kê của Sở NN&MT, hiện tại thành phố Huế còn 28 hộ dân sinh sống trên thuyền đò của các dòng sông ở phường Kim Long, Thuận An, Hóa Châu, xã Đan Điền, Phú Lộc.

Ông Hồ Đắc Thọ, Phó chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn và Quản lý chất lượng, Sở NN&MT thành phố Huế, cho biết Sở đang trình phương án để di dời những hộ dân này lên bờ tái định cư để người dân ổn định cuộc sống. Những hộ dân này thuộc đối tượng tái định cư theo Chương trình bố trí dân cư.

TTCT - Sau hơn một thập niên rời sông lên bờ, cuộc sống của các cư dân vạn đò thôi dập dềnh theo con sóng, nhưng vẫn chao đảo giữa nhiều bất an.