Chiều 10/10, tại trụ sở Ủy ban nhân dân xã Vân Đình (Hà Nội), Ủy ban nhân dân xã Vân Đình phối hợp các cơ quan tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề: “Định hướng công tác bảo vệ, phát huy giá trị di tích phủ Ứng Thiên gắn với phát triển công nghiệp văn hóa”.
Xã Vân Đình là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, nơi lưu giữ hệ thống di tích lịch sử-văn hóa, lễ hội truyền thống và nhiều giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể đặc sắc.
Trong hệ thống di sản đó, di tích phủ Ứng Thiên (tức Khánh Hòa Linh từ, phố Nguyễn Thượng Hiền, xã Vân Đình) có vị trí hết sức quan trọng.
Đây là nơi thờ phụng Thánh Mẫu Liễu Hạnh, đồng thời, là nơi diễn ra nhiều hoạt động sinh hoạt văn hóa tâm linh gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ; đồng thời cũng là nơi giáo dục tinh thần hiếu học, yêu quê hương của các thế hệ nhân dân địa phương.
Về kiến trúc, phủ Ứng Thiên nằm trên một khu đất lớn, thoáng rộng, được xây dựng những năm đầu thời Nguyễn. Phủ có kết cấu theo kiểu chữ “Đinh” với các hạng mục như: Cổng phủ ngoài, cổng tam quan, tiền tế, trung cung, hậu cung và nhà thờ Phật.
Di tích phủ Ứng Thiên được Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội xếp hạng Di tích lịch sử-văn hóa năm 2025.
Giáo sư, tiến sĩ Trịnh Sinh (Trường đại học Văn hóa Hà Nội) cho biết: “Di tích hiện lưu giữ các hiện vật có giá trị như: Chuông đồng thời Nguyễn, hoành phi, câu đối, hòm sắc, sắc phong... Công trình được trùng tu vào cuối thời Nguyễn, đến năm 2010 chính quyền và nhân dân tiếp tục tu sửa cổng và một số công trình phụ trợ.
Có thể nói, phủ Ứng Thiên là một trong những di tích còn bảo lưu được những giá trị đặc trưng, tiêu biểu của địa phương”. Tuy nhiên, cùng với thời gian, hiện nay, nhiều hạng mục của di tích đã bị xuống cấp, cản trở việc phát huy giá trị di tích.
Để phát huy giá trị di tích phủ Ứng Thiên, trước hết, cần đầu tư trùng tu, tôn tạo để gìn giữ lâu dài và phát huy các giá trị văn hoá, lịch sử và truyền thống lâu đời của xã Vân Đình nói riêng, thành phố nói chung.
Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa trở thành một trong những mũi nhọn phát triển kinh tế-xã hội của thành phố, Vân Đình không thể đứng ngoài cuộc, trong đó, phủ Ứng Thiên là một di sản phù hợp để có thể khai thác, phát triển.
Trên cơ sở đầu tư trùng tu, tôn tạo, xã Vân Đình hướng tới tích hợp các giải pháp xây dựng sản phẩm công nghiệp văn hóa gắn với thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu.
Về vấn đề này, Tiến sĩ Nguyễn Tri Phương (Trường đại học Văn hóa Hà Nội) đề xuất mô hình ba vòng tròn đồng tâm: Vòng lõi gồm không gian thờ tự chính và các thực hành nghi lễ; đây là nơi chỉ phục vụ tín ngưỡng, không thương mại hóa nghi lễ, tương ứng khu vực bảo vệ I của di tích theo luật; vòng cộng đồng gồm cộng đồng thực hành, truyền dạy, tổ chức lễ hội, nghệ nhân... nơi cộng đồng giữ vai trò chủ thể; vòng sáng tạo và thị trường gồm sản phẩm du lịch văn hóa, thủ công, thiết kế, số hóa, ẩm thực, kết nối vùng; được khai thác có điều kiện theo quy hoạch, chủ yếu ở khu vực bảo vệ II và các điểm liên kết ngoài di tích.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Vân Đình Nguyễn Ngọc Điệp cho biết: “Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và các Chương trình, Nghị quyết của thành phố, của cấp ủy, chính quyền xã, chúng tôi xác định công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản phải được triển khai với tầm nhìn dài hạn, có cơ sở khoa học, gắn với yêu cầu thực tiễn và phát huy hiệu quả vai trò của cộng đồng. Việc khai thác các giá trị của di tích phủ Ứng Thiên cần hướng tới hình thành các sản phẩm văn hóa đặc trưng, mở rộng khả năng kết nối với các hoạt động du lịch văn hóa, đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn di sản, quản lý hoạt động tín ngưỡng và khai thác hợp lý các giá trị văn hóa phục vụ phát triển kinh tế-xã hội”.
GIANG NAM