Sự kiện thu hút sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia văn hóa cùng đại diện các cơ quan quản lý chuyên ngành.
Ông Nguyễn Ngọc Điệp, Chủ tịch UBND xã Vân Đình khẳng định đây là dịp để địa phương lắng nghe những tư vấn khoa học và kinh nghiệm thực tiễn nhằm xác định giải pháp phù hợp nhất cho di tích trong giai đoạn mới.
Di sản tâm linh và nơi địa linh nhân kiệt
Phủ Ứng Thiên được xếp hạng di tích cấp Thành phố vào năm 2025. Theo Tiến sĩ Nguyễn Viết Cường, Phó Cục trưởng Cục Di sản Văn hóa, nơi đây thờ Quốc mẫu Liễu Hạnh - một trong "Tứ bất tử" Việt Nam cùng Ngọc nữ Thủy Tinh phu nhân. Ngôi phủ mang quy mô kiến trúc đền truyền thống, in đậm dấu ấn nghệ thuật thời Nguyễn qua từng viên gạch cổng phủ đến các hạng mục công trình.
Bên cạnh giá trị tín ngưỡng, Phủ Ứng Thiên còn nằm trên mảnh đất Vân Đình giàu truyền thống hiếu học và yêu nước. Đây là vùng đất sản sinh và gắn liền tên tuổi với nhiều nhà khoa bảng, danh sĩ như Hoàng giáp Nguyễn Thượng Hiền hay Thái tử Thiếu Bảo Dương Lâm - tác giả bài ca trù nổi tiếng Hồng Hồng Tuyết Tuyết.
Ông Cường chỉ ra nhiều bài học thực tiễn từ các quốc gia như Thụy Điển, Na Uy, Đan Mạch, Phần Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc trong việc ứng xử với di sản.
"Kinh nghiệm quốc tế cho thấy môi trường văn hóa cần được coi là tài nguyên quan trọng để phát triển bền vững. Trong đó, chính quyền địa phương đóng vai trò cốt lõi qua việc lập và thực hiện quy hoạch.
Việc bảo vệ di tích không chỉ dừng lại ở vùng lõi kiến trúc mà phải mở rộng ra cảnh quan xung quanh và kết hợp bảo vệ các di sản văn hóa phi vật thể. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của sự phối hợp liên ngành nhằm tránh tổn hại đến không gian di sản, đồng thời áp dụng các tiêu chuẩn quản lý hiện đại để tạo dựng môi trường văn hóa lành mạnh", ông Cường nhấn mạnh
Mở hướng đi cho du lịch tâm linh và thể chế quản lý
Đưa ra giải pháp trực tiếp cho Phủ Ứng Thiên, GS.TS Trịnh Sinh (Đại học Văn hóa Hà Nội) nhấn mạnh nguyên tắc tối thượng là phải trùng tu, tôn tạo dựa trên yếu tố nguyên gốc. Ông đề xuất cần nghiên cứu sâu hơn về vị trí của Phủ Ứng Thiên trong mạng lưới thờ Mẫu để kết nối với các đền nổi tiếng khác như Phủ Tây Hồ, Phủ Giầy, Đền Sòng Sơn, Đền Chín Giếng... từ đó hình thành nên tuyến du lịch tâm linh liên vùng. Việc ứng dụng công nghệ số và internet để truyền thông quảng bá cũng là phương án cần thiết nhằm thu hút du khách quốc tế.
Ở góc độ thể chế, TS. Nguyễn Tri Phương (Trường Đại học Văn hóa Hà Nội) gợi mở việc thành lập Hội đồng tư vấn di sản Phủ Ứng Thiên. Hội đồng gồm đại diện cộng đồng thực hành, chuyên gia và chính quyền sẽ có tiếng nói bắt buộc đối với các quyết định can thiệp vào vùng lõi di tích hay quy chế lễ hội. Ngoài ra, việc phát triển ẩm thực địa phương gắn với mùa lễ hội cũng là hướng đi phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.
Về phương án quy hoạch tổng thể, ông Nguyễn Khắc Chung, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã Vân Đình cho biết, di tích sẽ được tôn tạo đồng bộ. Các công trình chính như Tam quan, Tiền tế, Trung cung, Hậu cung sẽ nằm trên trục thần đạo hướng Tây Nam. Các hạng mục phụ trợ như lầu chuông, gác trống, nhà trưng bày sắc phong, hồ bán nguyệt và giếng ngọc được bố trí cân đối xung quanh nhằm đảm bảo tính thẩm mỹ và công năng sử dụng.
Kết thúc hội thảo, ông Nguyễn Ngọc Điệp tái khẳng định quan điểm xuyên suốt của địa phương là bảo vệ tối đa tính nguyên bản và sự tôn nghiêm của di tích. Địa phương xác định đây là quá trình dài hạn, tuyệt đối không nóng vội hay chạy theo khai thác thương mại đơn thuần, quyết tâm hài hòa giữa bảo tồn di sản với phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Ảnh: Duy Khánh