Phát huy hợp tác kinh tế biển xanh Việt Nam - Ý

Sáng 18-9, Tổng lãnh sự quán Ý tổ chức tọa đàm "Biển an toàn, chuỗi cung ứng bền vững: Thúc đẩy hợp tác biển Ý - Việt Nam" ngay trên boong tàu Hải quân Ý ITS Giovanni delle Bande Nere đang thăm cảng Nhà Rồng, TP.HCM.

Tại đây, các chuyên gia quan hệ quốc tế hai nước chia sẻ một nhận định: dù cách xa nhau, Việt Nam và Ý vẫn có nhiều nét tương đồng trong câu chuyện biển, và đó có thể là nền để hai bên hợp tác sâu hơn.

Điểm chung về vị trí địa lý

Chia sẻ tham luận về hợp tác biển Việt - Ý, GS Lorenzo Termine (Đại học Quốc tế Rome, nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Atlantic Council) mượn cách nhìn của nhà địa chính trị N.J. Spykman về "vành đai rìa" để nói về điểm chung tự nhiên giữa hai nước.

Theo đó, vành đai rìa là vùng trung gian nằm giữa lõi lục địa và các vùng biển ven lục địa - một vùng đệm rộng lớn, nơi sức mạnh trên biển và sức mạnh trên bộ giằng co với nhau.

Ông Termine cho biết: "Phải trông về cả hai phía, vùng đất ấy buộc phải sống cùng lúc với cả biển lẫn đất liền và tự vệ trên cả hai mặt".

Trên cơ sở đó, chuyên gia Ý chỉ ra cả hai nước đều là những đất nước bán đảo, với bờ biển trải dài, bề ngang hẹp và cùng quay mặt ra một vùng biển nửa kín - Địa Trung Hải và Biển Đông.

"Hai đất nước vừa thuộc về đất liền, vừa thuộc về biển. Hai nước không thể chọn biên giới trên bộ mà bỏ biên giới trên biển hay ngược lại", ông khẳng định.

Chính điểm chung đó, theo ông Termine, là nền để hai nước đi xa hơn trên biển. Ông phân tích bốn trụ cột trong mô hình biển của Ý - cảnh sát biển, nghề cá, nhận thức tình hình biển và an ninh đáy biển - và mô tả cách Ý tiếp cận các vấn đề quốc tế là gắn kết mà không đối đầu.

Với việc Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) đã nâng cấp quan hệ, cùng những trao đổi gần đây như Đối thoại chính sách quốc phòng Việt - Ý lần 5 tại Hà Nội tháng 7-2025, ông Termine cho rằng Việt Nam có thể là đối tác hàng hải thân thiết tiếp theo của Ý tại khu vực.

Ngoại giao vẫn đứng vững ở Biển Đông

Chia sẻ về tình hình Biển Đông, ông Lại Anh Tú - Trưởng Trung tâm Thông tin và dữ liệu, Học viện Ngoại giao - nhận định cạnh tranh ở vùng biển này không còn đơn thuần là chuyện ai hiện diện, mà đang chuyển dần sang chuyện ai kiểm soát: kiểm soát việc tiếp cận, điều tiết hoạt động trên biển.

Dù vậy, ông cho rằng ngoại giao vẫn còn chỗ đứng. Năm 2026 là năm ASEAN và Trung Quốc đặt mục tiêu hoàn tất Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) và ông kỳ vọng các cơ chế ASEAN sẽ thiết thực, hiệu quả hơn theo thời gian.

Trên nền đó, ông mô tả cách Việt Nam ứng xử ở Biển Đông là hòa bình và bền bỉ, không tìm cách đẩy căng thẳng lên cao và cũng không đi theo lối đối đầu giữa các khối.

Theo ông, Việt Nam nhất quán giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, không dùng vũ lực, tôn trọng luật pháp quốc tế và UNCLOS. Ông cho rằng chính sách chỉ thật sự được thử thách ở những việc rất cụ thể: bảo vệ ngư dân và cứu hộ cứu nạn trên biển.

Từ đó, ông gợi mở vài hướng có thể làm cùng phía Ý: chia sẻ thông tin và dữ liệu trên biển, bảo vệ cáp ngầm và cảng biển, cứu hộ cứu nạn, chống khai thác hải sản bất hợp pháp và nghiên cứu khoa học biển.

Đề xuất phát huy quan hệ hai nước

Theo TS Vũ Hải Đăng (quyền Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Biển Đông, Học viện Ngoại giao), Việt Nam và Ý còn nhiều dư địa để thúc đẩy kinh tế biển xanh. Ông đề xuất một số hướng hợp tác.

Thứ nhất, tăng cường đưa thủy sản Việt Nam sang Ý. Ý là nước tiêu thụ hải sản mạnh nhưng khả năng tự sản xuất chỉ đáp ứng một phần ba nhu cầu trong nước, trong khi Việt Nam là nước sản xuất thủy sản lớn thứ ba thế giới với sản lượng 10 triệu tấn.

Thứ hai, lập liên doanh đóng tàu dân dụng. Ý mạnh về tàu du lịch, phà và du thuyền; Việt Nam mạnh về tàu hàng rời, tàu container và tàu dầu. Các doanh nghiệp đóng tàu hàng đầu hai nước có thể bắt tay để phát huy thế mạnh này.

Thứ ba, mở thêm tuyến vận tải biển thẳng. Hiện giữa hai nước chỉ có một tuyến duy nhất, trong khi cả Việt Nam lẫn Ý đều sở hữu nhiều cảng lớn.

Ngoài ra còn có tăng cường giao lưu văn hóa, trao đổi kinh nghiệm quản trị đại dương giữa hai vùng biển nửa kín và thúc đẩy hợp tác biển liên khu vực giữa ASEAN với EU.

Phó chủ tịch UBND TP.HCM Trần Văn Bảy nhấn mạnh an toàn, an ninh và tự do hàng hải là điều kiện tiên quyết cho hòa bình, ổn định trên biển, đồng thời ủng hộ thúc đẩy hợp tác Việt Nam - Ý.