Cà Mau là địa phương có lợi thế đặc biệt về điều kiện tự nhiên, hệ sinh thái rừng ngập mặn, vùng ven biển và mô hình nuôi kết hợp tôm-cua. Đây là ngành hàng có tính đặc trưng, gắn với sinh kế của người dân và có nhiều tiềm năng phát triển thành sản phẩm thủy sản chủ lực của tỉnh.
Trước những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường, tỉnh Cà Mau đang triển khai đồng bộ các giải pháp từ chuẩn hóa vùng nuôi, cấp “hộ chiếu số” truy xuất nguồn gốc đến tháo gỡ khó khăn về an toàn thực phẩm, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững ngành hàng tỷ đô này.
Khẳng định vị thế ngành hàng chủ lực
Cua Cà Mau từ lâu đã nổi tiếng khắp trong và ngoài nước nhờ chất lượng thịt ngọt đậm, chắc gạch và giá trị dinh dưỡng cao. Nhờ điều kiện tự nhiên sinh thái đặc thù, thương hiệu cua Cà Mau (đặc biệt là cua Năm Căn, Ngọc Hiển) đã khẳng định được chỗ đứng vững chắc đối với người tiêu dùng.
Nghề nuôi cua không chỉ giúp hàng trăm nghìn hộ nông dân vùng địa đầu cực Nam của tổ quốc vươn lên làm giàu mà còn tạo động lực phát triển kinh tế địa phương.
Ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau thông tin, tính đến nay, địa phương đã phát triển diện tích nuôi cua lên đến 365.000 ha; sản lượng đạt khoảng 36.500 tấn/năm; năng suất bình quân khoảng 100 kg/ha/năm.
Tỉnh đã bước đầu xác định khoảng 120 vùng nuôi cua biển trọng điểm phục vụ xuất khẩu, với quy mô khoảng 50.000 ha; đồng thời triển khai các mô hình vùng nguyên liệu cua an toàn thực phẩm, liên kết sản xuất - tiêu thụ và mô hình nuôi cua ứng dụng công nghệ tuần hoàn.
Ông Võ Minh Sơn, hộ nuôi cua xã Long Điền, tỉnh Cà Mau chia sẻ, nghề nuôi cua thương phẩm ở địa phương phát triển mạnh. Nông dân chủ yếu nuôi theo hình thức xen canh trong các ao vuông nuôi tôm. Vốn đầu tư không lớn, kỹ thuật nuôi tương đối đơn giản nên hầu hết đều có thể thực hiện mô hình này.
Người nuôi chỉ cần Làm đăng chắn quanh bờ không cho cua vượt bờ ra ngoài là đã có thể thả nuôi cua. Với mô hình nuôi cua quảng canh, ông Sơn cho biết, nguồn thức ăn chủ yếu là tự nhiên. Tuy nhiên khi thức ăn tự nhiên trong ao nuôi không đủ đáp ứng, người nuôi cũng có thể cho cua ăn thêm thức ăn chế biến, chủ yếu là thức ăn tươi sống như cá tạp. Sau 4 đến 5 tháng nuôi, cua đạt kích cỡ thương phẩm 0,25-0,3 kg/con là có thể tiến hành thu hoạch.
Mô hình nuôi cua biển thương phẩm tại Cà Mau không chỉ phát triển mạnh tại các địa phương ven biển mà ở các xã sâu bên trong đất liền lâu nay áp dụng mô hình sản xuất tôm-lúa cũng bắt đầu thực hiện mô hình nuôi cua xen canh như: Thới Bình, U Minh, Ninh Thạnh Lợi, Vĩnh Phước, Phước Long …
Ông Đinh Hoàng Quân, xã Phước Long, tỉnh Cà Mau trước đây chủ yếu áp dụng mô hình luân canh tôm-lúa, hai năm qua ông đã thả thêm cua vào vuông nuôi tôm kết hợp trồng lúa. Nhờ chịu khó nghiên cứu, tìm hiểu kỹ thuật nuôi nên mô hình của ông Quân đã đạt năng suất và hiệu quả kinh tế cao.
Ông Quân cho biết, với việc thả cua kết hợp nuôi tôm, trồng lúa, sau 4 tháng nuôi thì bắt đầu thu hoạch cua. Tùy vào thời điểm cua có mức giá khác nhau, nhưng thường dao động từ 200-450.000 đồng/kg, tùy loại. Thậm chí có lúc được thương lái thu mua với giá trên 500.000 đồng/kg, thường vào dịp lễ, Tết. Với mô hình sản xuất kết hợp này, mỗi năm gia đình ông Quân thu lãi trên 200 triệu đồng.
Ông Nguyễn Thanh Hoàng, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Vĩnh Vĩnh Phước, tỉnh Cà Mau cho biết: Xã có 9.000 ha sản xuất mô hình tôm-lúa; trong đó gần một nửa đã được nông dân áp dụng nuôi cua kết hợp.
Đáng chú ý là diện tích này phát triển rất nhanh chỉ trong vòng 2 đến 3 năm trở lại đây. Ủy ban Nhân dân xã đã phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức các lớp tập huấn để giúp nông dân áp dụng nâng cao hiệu quả sản xuất.
Ông Nguyễn Hoàng Xuân, Phó Chi cục trưởng, Chi cục Thủy sản tỉnh Cà Mau cho biết, ngành hàng cua của tỉnh đã bước đầu hình thành các chuỗi liên kết sản xuất- tiêu thụ cua biển với doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ dân; đồng thời xác lập vùng nguyên liệu phục vụ cấp mã số vùng nuôi cho một số doanh nghiệp với tổng diện tích khoảng 30.000 ha.
Một số vùng nguyên liệu đã có quy mô lớn, như vùng 9.560 ha của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Đầu tư thương mại xuất nhập khẩu Quốc tế Thanh Hằng; 5.488 ha của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Dịch vụ vận chuyển Quốc tế Hoàng Anh; 10.000 ha của Chi nhánh Công ty Trách nhiệm hữu hạn Kinh doanh Thương mại Gia Thành; 6.000 ha của Chi nhánh Công ty Trách nhiệm hữu hạn Hải sản Quyền Dương và 300 ha liên kết với Công ty Trách nhiệm hữu hạn Dư Thái Bình…
Để giúp người nuôi cua biển có thể áp dụng những tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, ngành nông nghiệp Cà Mau đã nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ trong phát triển ngành cua; triển khai các mô hình nuôi an toàn thực phẩm, VietGAP, nuôi cua kết hợp và nuôi tuần hoàn. Đồng thời, đã triển khai các nghiên cứu về tạo nguồn cua biển chất lượng cao, phục vụ các mô hình cua lột, cua cốm, cua gạch; nghiên cứu bảo tồn và phát triển nguồn gen cua biển Cà Mau.
"Hộ chiếu số"-Bước đột phá minh bạch nguồn gốc
Sự phát triển nhanh chóng của ngành hàng cua tại Cà Mau thời gian qua cho thấy có rất nhiều dư địa để đầu tư khai thác nhưng cũng kéo theo không ít thách thức. Đó là, tỷ lệ sản phẩm được chuẩn hóa, truy xuất nguồn gốc, gắn với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và các tiêu chuẩn quốc tế còn thấp so với tổng sản lượng. Việc bảo vệ và khai thác hiệu quả thương hiệu “Cua Cà Mau” chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế của tỉnh.
Thống kê của Chi cục Thủy sản Cà Mau cho thấy, phần lớn diện tích nuôi cua được thực hiện trong mô hình quảng canh, kết hợp tôm-cua; quy mô sản xuất của hộ dân còn nhỏ, chưa đồng đều về kỹ thuật và chất lượng sản phẩm. Việc tổ chức lại sản xuất theo hướng hợp tác, liên kết chuỗi còn chậm. Ngoài ra, quy trình và kỹ thuật nuôi cua chủ yếu theo hình thức quảng canh truyền thống, nên hiệu quả và năng suất đem lại chưa cao.
Trong khi đó mô hình nuôi chuyên cua hiện nay hiệu quả chưa ổn định; mô hình nuôi cua trong hộp mới được triển khai nên chưa đánh giá được hiệu quả nên chưa phát huy mở rộng được loại hình nuôi này; còn mô hình nuôi vỗ béo, mô hình nuôi cua gạch thì phụ thuộc vào nguồn cua thịt chưa đạt chất lượng, đôi khi không có đủ nguồn cung.
Mối liên kết giữa người nuôi, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa thật sự chặt chẽ; khi giá thị trường biến động còn xảy ra tình trạng phá vỡ liên kết, mua bán ngoài hợp đồng. Do đó, doanh nghiệp chưa mạnh dạn đầu tư dài hạn vào vùng nguyên liệu.
Ngoài ra, sản phẩm cua Cà Mau chủ yếu vẫn tiêu thụ dưới dạng tươi sống hoặc sơ chế; sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm tiện lợi, sản phẩm có giá trị gia tăng cao chưa nhiều. Đây là những điểm nghẽn lớn trong việc nâng cao giá trị ngành hàng và mở rộng thị trường quốc tế.
Những yêu cầu của thị trường trong nước cũng như xuất khẩu, nhất là về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe. Điều này đòi hỏi ngành hàng cua Cà Mau phải có bước chuyển mình mạnh mẽ, từ phương thức sản xuất truyền thống sang quản lý hiện đại, minh bạch và chuyên nghiệp.
Do đó, ngành cua Cà Mau cần chuyển từ phát triển theo hướng tăng diện tích và sản lượng sang phát triển theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị, thương hiệu và khả năng cạnh tranh, lấy doanh nghiệp làm trung tâm liên kết, người dân và hợp tác xã làm chủ thể sản xuất, khoa học công nghệ và chuyển đổi số làm động lực.
Ngành cua Cà Mau cần tập trung hình thành các vùng nguyên liệu cua tập trung, an toàn thực phẩm, có mã số vùng nuôi, truy xuất nguồn gốc; phát triển các mô hình cua sinh thái, cua-tôm, cua lột, cua cốm, cua gạch; đẩy mạnh chế biến sâu và phát triển sản phẩm OCOP; xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu chính ngạch.
Ông Dư Thái Bình, Phó Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Dư Thái Bình, xã Năm Căn, tỉnh Cà Mau chia sẻ: “Thị trường ngày càng đòi hỏi khắt khe về chất lượng và xuất xứ. Khi niềm tin không còn đủ, con cua buộc phải có lý lịch rõ ràng. Do vậy, việc gắn mã QR truy xuất nguồn gốc cho cua Cà Mau được xem là bước đi chiến lược giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo niềm tin đối với người tiêu dùng.”
Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh tỉnh Cà Mau cho biết, để tháo gỡ khó khăn trong truy xuất nguồn gốc, chứng nhận an toàn thực phẩm phục vụ xuất khẩu cua, Ủy ban Nhân dân tỉnh Cà Mau đã chỉ đạo các sở, ngành triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp.
Theo đó, Ủy ban Nhân dân tỉnh Cà Mau giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì rà soát tình hình thu mua, bao gói, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận đối với cua xuất khẩu; kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Sở phối hợp với các địa phương tăng cường quản lý, hướng dẫn thực hành sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn; tổ chức các tổ công tác xuống vùng nuôi cua nguyên liệu xuất khẩu để hướng dẫn người dân thực hiện đúng quy định.
Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng rà soát, đề xuất quy trình quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ nghiên cứu ứng dụng công nghệ định danh, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ thương hiệu cua Cà Mau.
Sở Công Thương theo dõi thị trường, lưu thông, thông quan và xuất khẩu cua, nhất là thị trường Trung Quốc; thường xuyên trao đổi với doanh nghiệp và địa phương có cửa khẩu để kịp thời tham mưu xử lý các vấn đề phát sinh.
Cua Cà Mau đang trở thành ngành hàng có giá trị, vươn ra thị trường quốc tế. Việc kết hợp quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và công nghệ được kỳ vọng góp phần bảo vệ thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người nuôi./.
(TTXVN/Vietnam+)