Chiều 15/10, tại cuộc đối thoại giữa Thủ tướng, các thành viên Chính phủ với thanh niên, TS Phạm Huy Hiệu, Viện Kỹ thuật và Khoa học Máy tính, đặt câu hỏi về những cơ hội lớn để người trẻ cống hiến, sáng tạo và tạo dấu ấn riêng trong chặng đường phát triển mới của đất nước.
Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho rằng mỗi thế hệ đều có dấu ấn riêng trong lịch sử dân tộc. Các thế hệ đi trước đã cống hiến tuổi trẻ để giành độc lập, tự do; lớp thanh niên thời kỳ đổi mới góp sức vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tạo dựng cơ đồ, tiềm lực và vị thế đất nước như hôm nay. Thế hệ trẻ hiện nay có cơ hội viết tiếp câu chuyện phát triển bằng trí tuệ, bản lĩnh và sức sáng tạo.
Trước hết, những quyết sách chiến lược của Đảng, Nhà nước đang mở đường cho tương lai, với nhiều chủ trương, chính sách khơi thông nguồn lực phát triển. Đây là cơ hội để thanh niên tham gia, đóng góp trên nhiều lĩnh vực. Đặc biệt, sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn đang mở ra không gian rộng lớn để người trẻ thử sức, phát huy năng lực và sáng tạo.
Quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng cũng giúp thanh niên có điều kiện bước ra thế giới, tiếp cận tri thức, kinh nghiệm mới và mang kiến thức về xây dựng quê hương, đồng thời giữ gìn bản sắc, ý chí của người Việt Nam.
Phó thủ tướng cho rằng cơ hội còn nằm ngay trong những khó khăn, thách thức của cuộc sống. Đây là môi trường để thanh niên trải nghiệm, tìm cách giải quyết vấn đề, rèn luyện bản lĩnh và trưởng thành. "Thanh niên có thể bắt đầu từ những việc nhỏ nhất rồi bằng năng lực, kiến thức sẽ làm được những việc lớn hơn", bà nói.
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà tại buổi đối thoại. Ảnh: Hoàng Phong
Giải pháp cho 1,6 triệu thanh niên "ba không"
Kỹ sư Nguyễn Thị Như Quỳnh, Công ty cổ phần Nghiên cứu, Phát triển và Ứng dụng robot hình người Vindynamics, nêu thực tế thị trường lao động thay đổi nhanh dưới tác động của AI, tự động hóa và chuyển đổi số. Nhiều công việc truyền thống thay đổi hoặc mất đi, trong khi việc làm mới đòi hỏi kỹ năng cao hơn.
Dẫn thống kê cả nước có khoảng 1,6 triệu thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo, cô đặt câu hỏi về giải pháp của Chính phủ nhằm tạo thêm cơ hội việc làm cho người trẻ.
Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết quý III/2026, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên 15-24 tuổi trên 9%, gấp khoảng bốn lần mức chung 2,2% của cả nước. Nhóm thanh niên không có việc làm, không học tập hoặc đào tạo, thường gọi là "ba không", chiếm 11,2%, tương đương khoảng 1,6 triệu người.
Theo ông, tình trạng này xuất phát từ ba nguyên nhân chính. Chất lượng đào tạo chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thị trường lao động; cơ hội tiếp cận giáo dục và thông tin việc làm còn hạn chế, nhất là ở vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; một bộ phận thanh niên thiếu kinh nghiệm, kỹ năng tìm việc và chưa chủ động tìm kiếm việc làm.
Bộ trưởng cũng đề cập thực tế một số người trẻ có tâm lý không muốn đi làm do được gia đình bao bọc. Tình trạng này trước mắt gây lãng phí nguồn nhân lực, về lâu dài có thể tạo áp lực lên hệ thống an sinh xã hội.
Để khắc phục, ông cho rằng cần nâng cao nhận thức của thanh niên về học tập, học nghề và chủ động tìm việc, đồng thời phát triển kinh tế để tạo thêm việc làm bền vững. Công tác đào tạo nghề phải gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và thị trường lao động.
Bộ Nội vụ sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách việc làm, nhất là tại nông thôn, miền núi; thúc đẩy nâng cao kỹ năng, năng suất lao động, xây dựng cơ sở dữ liệu người lao động và sàn giao dịch việc làm quốc gia để kết nối người tìm việc với doanh nghiệp.
Khổng Yến Chi - sinh viên Học viện Ngân hàng với những thắc mắc về học gì, học thế nào trong thời đại Al. Ảnh: VGP
Bộ trưởng Giáo dục: Không để AI làm thay quá trình tư duy
Đặt câu hỏi về việc học trong thời đại AI, sinh viên Khổng Yến Chi, Học viện Ngân hàng, băn khoăn giáo dục Việt Nam cần thay đổi thế nào để người học được trang bị năng lực phù hợp với nhu cầu thị trường lao động.
Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đánh giá đây là thách thức lớn không chỉ của Việt Nam mà còn của giáo dục toàn cầu. Một tuần trước, Bộ đã tổ chức hội nghị với khoảng 1.000 đại biểu từ 40 quốc gia để thảo luận về vấn đề này.
Theo ông, trước hết cần xác định người học phải học gì, hiểu AI làm được gì và không làm được gì để sử dụng công nghệ hiệu quả. AI có thể xử lý, cung cấp thông tin nhanh nhưng không thay thế được các quá trình vật lý, sinh học hay việc con người tự tích lũy kiến thức, kỹ năng.
Ông lấy ví dụ cây vẫn cần thời gian quang hợp, vật nuôi phải lớn lên từng ngày mới tạo ra thực phẩm, kim loại vẫn cần trải qua quá trình luyện, đúc. Tương tự, người học phải tự học, tự trải nghiệm và rèn luyện để phát triển năng lực.
Bộ trưởng cảnh báo việc quá phụ thuộc vào AI có thể ảnh hưởng đến khả năng tư duy. Bản chất của học tập là quá trình não bộ tiếp nhận, xử lý thông tin và giải quyết vấn đề. Nếu để AI làm thay những công việc này, người học có nguy cơ chậm phát triển tư duy và khả năng tự giải quyết vấn đề.
Vì vậy, ngành giáo dục sẽ đổi mới chương trình và phương pháp giảng dạy theo hướng coi AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế hoạt động tự học. Giáo viên cũng cần được đào tạo, bồi dưỡng để hướng dẫn học sinh, sinh viên sử dụng công nghệ, phát triển tư duy và kỹ năng.
Bên cạnh kiến thức, kỹ năng, Bộ trưởng nhấn mạnh người học phải được trang bị đạo đức và trách nhiệm khi sử dụng AI, bởi công nghệ này có thể trở thành công cụ hữu ích nhưng cũng có thể bị sử dụng để gây hại.
Hồng Chiêu