Trước đó, tác phẩm “Người Hà Nội - chuyện ăn chuyện uống một thời” của tác giả Vũ Thế Long với ấn bản tiếng Trung đã đoạt giải Sách Đông Nam Á có ảnh hưởng tại Trung Quốc năm 2025. Giải thưởng được bình chọn căn cứ theo các số liệu thống kê tại Trung Quốc về lượng tiêu thụ, độc giả phản hồi và truyền thông đánh giá, đã được công bố tại Hội nghị công bố Báo cáo sức ảnh hưởng sách Trung Quốc - Đông Nam Á (ASEAN) năm 2025 tổ chức tại Nam Ninh, Quảng Tây trong khuôn khổ Tuần Văn hóa sách Trung Quốc - ASEAN 2025.
Là người giàu nhiệt thành với mong muốn đưa các tác phẩm văn học Việt Nam ra thế giới, dịch giả Nguyễn Lệ Chi chia sẻ các dự án, tác phẩm của chị đã và đang tiến hành.
Dịch giả Nguyễn Lệ Chi: Đưa tác phẩm Việt ra thế giới là điều mà tôi đã ấp ủ từ lâu và vẫn luôn thực hiện suốt 18 năm qua, từ các nhà văn như Hồ Anh Thái, Nguyễn Nhật Ánh, Trịnh Bích Ngân, Bùi Anh Tấn... cho đến Phan Hồn Nhiên, Vũ Đình Giang... Bên cạnh việc triển lãm, giới thiệu các tác phẩm văn học Việt Nam, tôi còn giới thiệu tủ sách Văn hóa Việt ra thế giới với nhiều câu chuyện đặc sắc về văn hóa các vùng miền trên đất nước ta như các cuốn: “Vắt qua những ngàn mây”, “Việt Nam ăn mặc thong dong”, “Ngàn năm trà Việt” (tác giả Đỗ Quang Tuấn Hoàng), “Người Hà Nội - chuyện ăn chuyện uống một thời” (tác giả Vũ Thế Long), “Nha Trang mùa đẹp nhất”, “Sài Gòn ruổi rong nỗi nhớ”, “Chuyện của món” (tác giả Đào Thị Thanh Tuyền), “Bên sông Ô Lâu”, “Về Huế ăn cơm”, “Huế chuyện xưa thành cũ “(tác giả Phi Tân), “Một thời mạ Huế” (tác giả Nguyễn Khoa Diệu Hà), “Những hạt bùn vạn dặm” (tác giả Lê Quang Trạng)...
Phóng viên (PV): Tiêu chí lựa chọn các tác phẩm Việt Nam để giới thiệu ra nước ngoài với chị là gì?
Dịch giả Nguyễn Lệ Chi: Hiện, chúng tôi tập trung vào hai dòng sách Việt giới thiệu ra nước ngoài là dòng sách văn hóa Việt và dòng sách văn học Việt.
Theo chúng tôi, nếu không hiểu về văn hóa Việt, độc giả quốc tế sẽ rất khó hình dung và hiểu được cái hay, cái đẹp của các trang văn học Việt. Vì vậy, chúng tôi đã nỗ lực dịch hoàn chỉnh một số tác phẩm văn hóa Việt, đa dạng về nhiều vùng miền khác nhau của Việt Nam, bao gồm cả văn hóa miền núi dân tộc, văn hóa miền bắc, miền nam, miền tây với các câu chuyện về con người, cuộc sống tại các thành phố như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Nha Trang...
Đối với dòng sách văn hóa Việt, thì tiêu chí của chúng tôi là làm sao từng tác phẩm khi đọc lên phải thấm đẫm nét văn hóa của vùng miền đó thật sinh động và lôi cuốn qua những cây bút đặc trưng mà tác giả chính là người bản địa của vùng miền đó. Những câu chuyện trong sách đời thường, nhưng rất nhân văn, chạm tới trái tim người đọc, khiến cho bất kỳ độc giả nào, dù người Việt hay người nước ngoài đều cảm thấy xúc động, yêu thương, hòa mình với văn hóa và cuộc sống cùng những người dân trong cuốn sách đang đọc, thấy mình như cùng tham gia và trải nghiệm.
Đối với dòng sách văn học Việt, chúng tôi cố gắng lựa chọn các tác phẩm tiêu biểu của các nhà văn Việt đã có tên tuổi, được yêu thích, có giải thưởng, có số liệu thị trường chứng minh về mức độ tiêu thụ. Những câu chuyện trong các tác phẩm văn học của họ sẽ giúp độc giả nước ngoài hiểu được phần nào về đất nước, con người Việt Nam, những biến động xã hội trong những quãng lịch sử thay đổi, thậm chí có thể hiểu hơn về tâm hồn, con người, tinh thần Việt... để từ đó thêm hiểu, trân trọng, yêu thương Việt Nam.
PV: Vì sao chị lựa chọn Trung Quốc là thị trường tập trung cho việc giới thiệu quảng bá các tác phẩm Việt Nam?
Dịch giả Nguyễn Lệ Chi: Trung Quốc là đất nước láng giềng sát vách với dân số hơn 1,4 tỷ dân, là một thị trường quá lớn giàu sức hấp dẫn. Chỉ cần 10% dân số nước này đọc sách Việt ấn bản tiếng Trung là đủ khiến đơn vị xuất bản chúng tôi ngập tràn hạnh phúc rồi. Tuy nhiên điều này là rất khó. Sau hơn 20 năm hoạt động trong ngành xuất bản, thường xuyên đi lại giữa hai nước, tôi nhận thấy sách Việt thật sự khan hiếm tại Trung Quốc. Rất nhiều độc giả Trung Quốc không có khái niệm gì về đất nước, con người Việt cả. Sách về văn hóa, văn học Việt thật sự rất khó tìm kiếm ở các nhà sách Trung Quốc.
Trong vài năm qua, số đầu sách Việt được dịch ra tiếng Trung chỉ đếm được trên đầu ngón tay, phần lớn là sách được dùng ở dạng nghiên cứu tại các trường đại học, các học viện... Còn loại sách để bán thương mại công khai trên thị trường Trung Quốc hầu như là con số không. Trong khi các đầu sách dịch của các nước như Anh, Mỹ, Hàn, Nhật, Pháp, Nga... vẫn có rất nhiều trong hệ thống phát hành sách Trung Quốc.
Từ những điều này khiến tôi thấy thôi thúc cần phải nỗ lực hơn để đưa sách Việt vào được thị trường Trung Quốc, dẫu rằng hành trình này rất khó khăn và mất thời gian. Tôi cũng tin rằng cùng một thể chế xã hội, văn hóa tương đồng, phong tục tập quán cũng có nhiều điểm giống nhau sẽ giúp độc giả Trung Quốc dễ dàng chấp nhận sách Việt Nam được chuyển ngữ, từ đó thêm hiểu và thêm yêu thích con người, đất nước Việt Nam, bổ sung giúp họ thêm nhiều kiến thức về lịch sử, địa lý, văn hóa... Việt mà họ hiện đang bị thiếu hụt, không hiểu, hoặc hiểu sai, hiểu nhầm.
Chúng tôi tin rằng chỉ có hiểu nhau, thông qua sách vở, mới gắn bó được tình láng giềng tốt đẹp và dài lâu.
PV: Trên thực tế các tác phẩm ở Việt Nam được lựa chọn phát hành tại Trung Quốc đã nhận được sự quan tâm ra sao?
Dịch giả Nguyễn Lệ Chi: Cuốn “Dế mèn phiêu lưu ký” (nhà văn Tô Hoài) có thể nói là những cuốn văn học Việt đầu tiên và hiếm hoi trên thị trường sách Trung Quốc, đều nhận được nhiều lời ngợi khen của báo giới nước này. Đây cũng là điều đáng mừng.
Căn cứ theo các số liệu thống kê tại Trung Quốc về lượng tiêu thụ, độc giả Trung Quốc phản hồi và truyền thông đánh giá năm 2025, cuốn “Người Hà Nội - chuyện ăn chuyện uống một thời” của tác giả Vũ Thế Long, ấn bản tiếng Trung đã đoạt giải Sách Đông Nam Á có ảnh hưởng tại Trung Quốc năm 2025. Điều đó chứng tỏ sách Việt nếu được quan tâm đúng cách, nếu được quảng bá vẫn có khả năng chạm tới độc giả nước này.
PV: Việc đưa văn học Việt Nam ra thế giới với chị quan trọng ra sao, và chị sẽ làm gì để tiếp tục hành trình này?
Dịch giả Nguyễn Lệ Chi: Qua hơn 20 năm đi lại liên tục giữa hai nước Việt-Trung, và nhiều lần tổ chức gian sách Việt ở nhiều nước, tôi nhận thấy rằng, chỉ có thông qua sách vở, đặc biệt là văn học, mới có thể giúp độc giả nước ngoài hiểu rõ hơn về tâm tư tình cảm, đời sống tinh thần và văn hóa Việt một cách tự nhiên và gần gụi nhất. Sách văn học Việt có rất nhiều tác phẩm hay nhưng được giới thiệu ra bên ngoài rất ít ỏi. Điều này làm trống vị trí của văn học Việt trên sân chơi quốc tế. Là một người yêu thích văn chương, sống bằng nghề dịch thuật văn học và là một người làm xuất bản hơn hai năm qua, tôi nhận thấy mình cần phải nỗ lực hơn nữa để cùng chia sẻ văn học Việt lan tỏa hơn ra thế giới.
Chibooks cũng sẽ tiếp tục hành trình nhọc nhằn và gian khó trong việc lan tỏa văn học Việt ra thế giới này. Chúng tôi vẫn sẽ tiếp tục mang sách Việt đi triển lãm tại các thành phố khác nhau tại Trung Quốc, vẫn sẽ tổ chức các chuyến đưa nhà văn, nhà thơ Việt Nam đi giao lưu, thậm chí sẽ phối hợp tổ chức các trại sáng tác ở nước ngoài, để nhà văn, nhà thơ Việt có điều kiện trải nghiệm thực tế, mở mang óc quan sát và cảm nhận, hấp thu văn hóa nhiều vùng miền dân tộc hơn nữa. Điều đó sẽ giúp các nhà văn Việt có tầm nhìn rộng mở hơn, đề tài khai thác phong phú hơn, là cơ hội để họ có thể sáng tác ra nhiều tác phẩm mới mang tính quốc tế, dễ tiếp cận hơn với các độc giả quốc tế.
PV: Xin cảm ơn những chia sẻ của chị!
QUỲNH TRANG (Thực hiện)