Giải thưởng do Nhà xuất bản Khoa học - Công nghệ - Truyền thông triển khai dưới sự chỉ đạo của Bộ Khoa học và Công nghệ, trao sáng 4/10, nhằm ghi nhận những xuất bản phẩm có giá trị khoa học, ứng dụng và sức lan tỏa, tôn vinh đóng góp của tác giả và những người làm công tác xuất bản.
Năm đầu tiên tổ chức, cuộc thi thu hút 329 tác phẩm. Tại vòng sơ khảo, hội đồng giám khảo là các chuyên gia công nghệ, khoa học tự nhiên, xã hội nhân văn, đánh giá dựa trên giá trị khoa học, tính mới, khả năng ứng dụng và chất lượng xuất bản. Theo đó có 10 tác phẩm lọt vòng chung khảo và được hội đồng bỏ phiếu để tìm ra một giải nhất, ba giải cho mỗi hạng nhì, ba, khuyến khích.
Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ trao thưởng cho các tác giả được Giải thưởng Sách khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026. Ảnh: Giang Huy
1. Sách Đỏ Việt Nam
Sách Đỏ Việt Nam 2024 của nhóm tác giả Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đoạt giải Nhất. Bộ sách gồm hai tập, ghi nhận 1.398 loài bị đe dọa tuyệt chủng tại Việt Nam, tăng 562 loài so với phiên bản năm 2007.
Nội dung sách cập nhật thông tin về phân loại học, khu vực phân bố, tình trạng quần thể và các mối đe dọa đối với từng loài. Phiên bản mới xác định 5 loài động vật đã tuyệt chủng hoặc tuyệt chủng ngoài tự nhiên ở Việt Nam, cung cấp cơ sở cho công tác quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học.
2. AI và con người
Cuốn sách do GS. TSKH Hồ Tú Bảo là tác giả, gồm 8 chương, giới thiệu từ những khái niệm cơ bản về AI đến các giá trị, rủi ro và mối quan hệ giữa AI với xã hội, con người. Các khái niệm về khoa học máy tính, học máy và học sâu được trình bày bằng cách tiếp cận gần gũi, đi kèm với hình ảnh minh họa. Sách cũng bàn về tác động của AI, đồng thời nhấn mạnh vai trò của con người trong thế giới số. Sách được trao giải Nhì.
3. Bình dân học vụ số - Kỹ năng số cơ bản
Cuốn sách TS Trần Văn Khải biên soạn, gồm 26 bài giảng, đi từ những khái niệm nền tảng đến các thao tác thực hành, được trao giải Nhì. Nội dung sách được xây dựng dựa trên Khung kiến thức, kỹ năng số cơ bản của Bộ Khoa học và Công nghệ.
Người đọc được hướng dẫn những kỹ năng số thiết yếu như sử dụng máy tính, khai thác Internet, bảo mật thông tin cá nhân và ứng dụng các nền tảng số trong công việc, đời sống. Sách cũng hướng dẫn sử dụng nền tảng số an toàn, hiệu quả và sáng tạo, phù hợp với người mới bắt đầu hoặc muốn nâng cao năng lực số.
4. Phát triển lực lượng sản xuất mới để đột phá trong kỷ nguyên số
Cuốn sách của PGS.TS Vũ Thanh Sơn hệ thống hóa các khái niệm, phân tích bản chất, cấu trúc, động lực và giá trị tác động của lực lượng sản xuất mới trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, toàn cầu hóa và số hóa. Sách được trao giải Nhì.
Tác giả giới thiệu kinh nghiệm từ Đức, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Trung Quốc cùng một số doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu tiêu biểu. Từ những kinh nghiệm này, sách rút ra các bài học và đề xuất, khuyến nghị giải pháp phù hợp với Việt Nam.
5. Cấp cứu ngoại viện
"Cấp cứu ngoại viện" hình thành từ quá trình học tập, nghiên cứu và trải nghiệm thực tế của PGS. TS Hoàng Bùi Hải tại Pháp, Singapore, Nhật Bản và Thái Lan, được giải Ba.
Sách tiếp cận các mô hình cấp cứu ngoại viện tại những quốc gia này, đồng thời nhận diện những khoảng trống trong thực tiễn Việt Nam. Từ thực trạng tỷ lệ sơ cứu và sống sót sau ngừng tuần hoàn ngoại viện còn thấp, tác phẩm làm rõ nhu cầu xây dựng, phát triển và chuyên nghiệp hóa hệ thống cấp cứu ngoại viện.
6. Lịch sử chữ quốc ngữ (1615-1919)
Lịch sử chữ quốc ngữ là công trình nghiên cứu của TS Phạm Thị Kiều Ly về quá trình hình thành và phát triển của chữ quốc ngữ trong hơn 300 năm, được trao giải Ba.
Sách khảo cứu lịch sử chữ quốc ngữ từ năm 1615, khi các giáo sĩ dòng Tên tới truyền giáo ở Đàng Trong, đến năm 1919, năm cuối cùng của khoa thi Hội tổ chức tại kinh đô Huế. Để tiếp cận các tư liệu, tác giả đã dày công nghiên cứu tiếng La-tinh, Bồ Đào Nha và cổ văn châu Âu, đồng thời sưu tầm, phân tích nhiều tài liệu tại các văn khố ở Roma, Paris, Lisbon, Ávila và Madrid.
Trang bìa cuốn sách "Lịch sử chữ quốc ngữ (1615-1919)". Ảnh: NXB Văn học
7. An toàn điện hạt nhân
Cuốn sách của GS. TS Phạm Duy Hiển đặt điện hạt nhân trong bối cảnh nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, cùng sự phát triển của AI và các trung tâm dữ liệu. Sách cung cấp cho người đọc các quy định pháp lý và xu hướng phát triển lò phản ứng modul nhỏ (SMR) và những thay đổi tại Việt Nam khi các dự án Ninh Thuận được tái khởi động. Sách được trao giải Ba.
8. Cẩm nang sử dụng kháng sinh trong bệnh viện
Cẩm nang sử dụng kháng sinh trong bệnh viện do TS. BS Nguyễn Đức Long và PGS. TS Trần Ngọc Sơn chủ biên, với sự tham gia của gần 100 tác giả. Sách được trao giải Khuyến khích.
Đây là tài liệu được biên soạn bởi các chuyên gia đầu ngành, với nội dung cập nhật và bám sát hoạt động điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn. Sách cung cấp kiến thức chuyên sâu và kinh nghiệm thực tế, nhằm hỗ trợ các cán bộ y tế sử dụng kháng sinh hiệu quả, giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc và nâng cao hiệu quả điều trị.
9. Tầm nhìn cải cách cho Quy hoạch phát triển đô thị tại Việt Nam
Sách của nhóm tác giả David Ching Heng Hoe, Trương Nam Thuận, Nguyễn Văn Vương và Lê Anh Dũng, tập trung vào cách tư duy về phát triển và quy hoạch đô thị. Tác phẩm chỉ ra những điểm nghẽn trong tư duy phát triển và các hệ quả.
Nội dung cuốn sách đặt ra những câu hỏi về vai trò của người dân trong quy hoạch và cách xây dựng không gian sống đô thị. Từ đó, nhóm tác giả gợi mở cách tiếp cận đa chiều, linh hoạt, lấy con người làm trung tâm và phù hợp với thực tiễn. Sách được trao giải Khuyến khích.
10. Kinh tế học vì lợi ích chung: Làm thế nào để các quyết định kinh tế phụng sự số đông
Sách là bản dịch tác phẩm của Jean Tirole, nhà kinh tế học đoạt Nobel Kinh tế năm 2014. Từ khủng hoảng tài chính, toàn cầu hóa, thị trường lao động đến biến đổi khí hậu, Jean Tirole đặt ra những câu hỏi về vai trò của thị trường, sự can thiệp của Nhà nước và cách cân bằng giữa lợi ích cá nhân với lợi ích chung.
Không tập trung vào công thức hay lý thuyết hàn lâm, cuốn sách tiếp cận kinh tế học như một công cụ để người đọc nhìn rõ các lựa chọn, đánh đổi và hệ quả phía sau những quyết định kinh tế - xã hội. Sách được trao giải Khuyến khích.
Trọng Đạt
- Ra mắt cuốn sách chuyên sâu về AI hiện đại bằng tiếng Việt
- Vai trò của sách trong thời AI
- Cuốn sách giúp hiểu toàn bộ vòng đời của một ứng dụng AI