Mùa Nobel năm nay mở đầu với giải Nobel Y sinh hôm 5/10, được trao cho ba nhà khoa học Karl Deisseroth, Peter Hegemann, Georg Nagel nhờ công trình nghiên cứu về quang di truyền học - một phương pháp mạnh mẽ góp phần làm sáng tỏ cách các tế bào thần kinh định hình ký ức, cảm xúc và hành vi ngay trong bộ não đang hoạt động.
Sau Y sinh, giải Nobel Vật lý, Hóa học, Văn học, Hòa Bình và Kinh tế lần lượt được công bố vào các ngày từ 6 đến 12/10.
Năm 2025, giải Vật lý được Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển gọi tên giáo sư John Clarke (Đại học California Berkeley), giáo sư Michel H. Devoret (Đại học Yale và Đại học California Santa Barbara), giáo sư John M. Martinis (Đại học California Santa Barbara) với phát hiện về đường hầm cơ học lượng tử vĩ mô và lượng tử hóa năng lượng trong mạch điện. "Thật tuyệt vời khi có thể tôn vinh cách mà cơ học lượng tử không ngừng mang đến những bất ngờ mới dù đã tồn tại cả thế kỷ. Nó cũng vô cùng hữu ích, vì cơ học lượng tử là nền tảng của mọi công nghệ số", Olle Eriksson, Chủ tịch Hội đồng Nobel Vật lý, nói khi công bố giải.
Năm 2024, giải Nobel Vật lý được Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển xướng tên giáo sư John J. Hopfield tại Đại học Princeton, Mỹ và giáo sư Geoffrey E. Hinton tại Đại học Toronto, Canada vì những khám phá và phát minh nền tảng mở đường cho học máy với mạng thần kinh nhân tạo.
Huy chương Nobel chạm hình chân dung nhà sáng lập Alfred Nobel ở mặt trước. Ảnh: Nobel Prize
Nobel là giải thưởng quốc tế do Quỹ Nobel tại Stockholm lập ra từ năm 1901 dựa trên tài sản của Alfred Nobel, nhà phát minh kiêm doanh nhân Thụy Điển. Giải được trao thường niên cho những cá nhân và tổ chức có cống hiến nổi bật trong các lĩnh vực Y sinh, Hóa học, Vật lý, Văn học, Hòa bình. Năm 1968, Ngân hàng Trung ương Thụy Điển lập ra Giải thưởng của Ngân hàng Thụy Điển cho Khoa học kinh tế để tưởng nhớ Nobel, còn gọi là giải Nobel Kinh tế.
Người thắng giải được nhận huy chương, bằng chứng nhận cá nhân và khoản tiền thưởng không cố định. Năm nay, số tiền thưởng cho mỗi hạng mục là 12 triệu kronor Thụy Điển (khoảng 1,27 triệu USD), tăng 1 triệu kronor so với năm ngoái.
Từ năm 1901 đến 2025, 119 giải Nobel Vật lý đã được trao cho 230 học giả. John Bardeen là người duy nhất nhận giải Nobel Vật lý hai lần vào năm 1956 và 1972. Tính đến nay, người trẻ nhất từng nhận giải Nobel Vật lý là Lawrence Bragg, được trao giải khi 25 tuổi cùng với cha mình vào năm 1915.
An Khang tổng hợp