Thị trường mở rộng, bài toán nguồn gốc đặt ra nhiều thách thức
Xe máy điện, xe đạp điện đang trở thành phương tiện cá nhân phổ biến tại Việt Nam. Sản phẩm hiện diện trên thị trường ngày càng đa dạng về thiết kế, công suất, quãng đường di chuyển và phân khúc giá. Dòng phương tiện này không chỉ tập trung vào nhóm khách hàng học sinh, sinh viên như trước đây mà đã tiếp cận đến nhiều đối tượng người dùng khác nhau.
Theo thống kê của Motorcycles Data, trong 7 tháng đầu năm 2026, thị trường Việt Nam tiêu thụ 513.742 xe máy điện, tăng 97,2% so với cùng kỳ năm trước. Tỷ trọng xe máy điện trong tổng quy mô thị trường phương tiện hai bánh cũng ghi nhận mức tăng từ 16,8% lên 27,6%.
Cùng với nhu cầu gia tăng, thị trường chứng kiến sự tham gia của nhiều thương hiệu trong và ngoài nước, được phân phối qua các đại lý, cửa hàng chuyên doanh và cả các nền tảng trực tuyến. Tuy nhiên, sự đa dạng này đi kèm với những phức tạp trong việc nhận diện nguồn gốc sản phẩm. Hiện nay, một mẫu xe mang thương hiệu nước ngoài có thể được nhập khẩu nguyên chiếc, lắp ráp trong nước từ linh kiện nhập khẩu (CKD) hoặc sản xuất thông qua hình thức chuyển giao công nghệ.
Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp kinh doanh phải minh bạch hồ sơ về nguồn gốc xuất xứ, thông số kỹ thuật, chế độ bảo hành và nguồn gốc các bộ phận quan trọng như pin, ắc quy. Việc xác minh xuất xứ phương tiện cần căn cứ vào hồ sơ hải quan và chứng nhận kiểm định của từng mẫu xe, thay vì chỉ dựa trên tên thương hiệu hay thông tin quảng cáo của đơn vị phân phối.
Mạnh tay xử lý hành vi độ chế và linh kiện trôi nổi
Thời gian qua, nhằm chấn chỉnh hoạt động kinh doanh xe điện hai bánh, Chi cục Quản lý thị trường (QLTT) thành phố Hà Nội đã chủ động triển khai nhiều kế hoạch kiểm tra, giám sát hệ thống phân phối trên địa bàn. Qua công tác bám nắm địa bàn, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý nhiều vụ việc vi phạm liên quan đến chứng từ hàng hóa và tự ý thay đổi thông số kỹ thuật.
Điển hình, ngày 5/5/2026, Đội QLTT số 1 (Chi cục QLTT Hà Nội) tiến hành kiểm tra một cơ sở kinh doanh xe điện tại số 20, ngõ 12 Khuất Duy Tiến. Lực lượng chức năng phát hiện 29 xe đạp điện không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Đáng chú ý, tem nhãn trên các phương tiện này ghi thông số động cơ 240W, tốc độ giới hạn 25 km/h. Tuy nhiên, khi kiểm tra thực tế, chủ cơ sở thừa nhận số xe này đã bị thay đổi kết cấu, sử dụng động cơ có công suất từ 600W trở lên, giúp tốc độ tối đa có thể đạt mức 60 km/h.
Từ vụ việc trên, đại diện Đội QLTT số 1 đánh giá, tình trạng một số cơ sở cố tình gắn thông số kỹ thuật thấp để bán các phương tiện đã can thiệp động cơ là hành vi tiềm ẩn rủi ro cao về an toàn giao thông. Lực lượng QLTT Hà Nội khẳng định sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi can thiệp kỹ thuật làm thay đổi tính năng vận hành và quảng bá sai lệch về phân loại phương tiện.
Áp dụng quy chuẩn mới để kiểm soát từ gốc
Để giải quyết bài toán chất lượng mang tính hệ thống, các cơ quan quản lý nhà nước đang từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý. Bộ Xây dựng vừa ban hành hai quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới đối với động cơ và ắc quy sử dụng cho xe mô tô điện, xe gắn máy điện, bao gồm Thông tư số 12/2026/TT-BXD (ban hành QCVN 30:2026/BXD về động cơ điện) và Thông tư số 13/2026/TT-BXD (ban hành QCVN 31:2026/BXD về ắc quy).
Các quy định này có hiệu lực từ ngày 9/10/2026, áp dụng đối với mọi hoạt động sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu và công tác kiểm tra, chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật. Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, các quy chuẩn mới cụ thể hóa phương pháp lấy mẫu và thử nghiệm, yêu cầu mỗi kiểu loại động cơ sản xuất hoặc nhập khẩu phải trải qua thử nghiệm thực tế với hai mẫu thử, bổ sung phương pháp thử ngâm nước với ắc quy. Những quy định này tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật chặt chẽ để đánh giá chất lượng bộ phận cốt lõi của xe, chấm dứt tình trạng chỉ kiểm soát trên giấy tờ.
Thực hiện chỉ đạo của cơ quan quản lý, Chi cục QLTT Hà Nội yêu cầu các Đội nghiệp vụ tiếp tục gắn chặt trách nhiệm quản lý địa bàn. Công tác thanh tra, kiểm tra sẽ được duy trì thường xuyên, tập trung đối chiếu sự trùng khớp giữa chứng từ và thông số thực tế của động cơ, ắc quy.
Chất lượng và sự an toàn của xe điện phụ thuộc vào sự đồng bộ của toàn bộ hệ thống. Do đó, việc siết chặt nguồn gốc từ khâu nhập khẩu, phân phối cho đến các cơ sở sửa chữa nhỏ lẻ không chỉ thiết lập lại trật tự thị trường, mà còn là giải pháp căn cơ để bảo vệ an toàn tính mạng cho người tiêu dùng, hướng tới mục tiêu phát triển giao thông xanh bền vững.