Những “cánh cửa” hướng ra Biển Đông
Một ngày đầu thu, trên công trường Khu bến cảng Mỹ Thủy, phía biển là những hạng mục đê chắn sóng đang vươn dần ra mặt nước, phía trong máy móc, phương tiện thi công nối nhau hoạt động. Ít năm trước, vùng ven biển này còn khá vắng vẻ. Nay, một trong những dự án hạ tầng quan trọng nhất phía Nam Quảng Trị đang dần thành hình.
Khu bến cảng Mỹ Thủy có quy mô khoảng 685 ha, tổng vốn đầu tư khoảng 15.000 tỷ đồng, gồm 10 bến, có khả năng tiếp nhận tàu đến 100.000 DWT. Khi hoàn thành các giai đoạn, khu bến dự kiến đạt công suất khoảng 30 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.
Nhưng điều Quảng Trị kỳ vọng ở Mỹ Thủy không chỉ là những cầu cảng đón tàu lớn. Phía sau cảng là Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị. Từ đây, các tuyến giao thông kết nối với Quốc lộ 1, cao tốc Bắc - Nam, đường Hồ Chí Minh và hướng lên Cửa khẩu quốc tế La Lay đang tạo nên một trục giao thương từ biển lên biên giới.
Quốc lộ 15D nối Mỹ Thủy với La Lay vì thế được kỳ vọng trở thành tuyến vận tải chiến lược. Khi hạ tầng hoàn thiện đồng bộ, hàng hóa từ Nam Lào, xa hơn là Đông Bắc Thái Lan có thêm một hành trình ra Biển Đông qua Quảng Trị.
Ở đầu phía Bắc, tại Khu kinh tế Hòn La, những công trình công nghiệp, cầu cảng và Trung tâm Điện lực Quảng Trạch đang tạo nên một đường chân trời mới.
Khu kinh tế Hòn La rộng khoảng 10.000 ha đang từng bước hình thành tổ hợp công nghiệp - năng lượng - dịch vụ - logistics. Đến tháng 8/2026, khu kinh tế này có 87 dự án đăng ký đầu tư và đã đầu tư với tổng vốn khoảng 159.000 tỷ đồng, trong đó 36 dự án đã hoạt động.
Theo quy hoạch, khu bến Hòn La có 4 - 6 bến, khả năng thông qua 12,65 - 15,4 triệu tấn hàng hóa; khu bến Mũi Độc có 2 bến, công suất khoảng 4,5 - 5 triệu tấn. Khoảng 142 ha tại Hòn La được dành cho trung chuyển hàng hóa và logistics.
Hai đầu Bắc - Nam, hai “cánh cửa” hướng ra Biển Đông đang dần định hình. Nhưng để những cầu cảng trở thành động lực tăng trưởng, bài toán phía sau còn lớn hơn: Phải kéo được sản xuất, dịch vụ và dòng hàng hóa về phía biển.
Đánh thức dải kinh tế ven biển
Đi dọc vùng duyên hải Quảng Trị hôm nay có thể thấy nhiều lớp kinh tế cùng tồn tại. Ở Cửa Việt, mỗi sáng những con tàu vẫn trở về sau chuyến biển, kéo theo hoạt động thu mua, vận chuyển, chế biến thủy sản. Xã Cửa Việt hiện có 555 tàu khai thác thủy sản và hơn 1.640 cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Sáu tháng đầu năm 2026, sản lượng khai thác thủy sản đạt hơn 5.200 tấn, sản lượng thu mua, chế biến khoảng 6.500 tấn.
Cách đó hàng trăm cây số về phía Bắc, nằm trong Khu kinh tế Hòn La, Trung tâm Điện lực Quảng Trạch đang trở thành cụm sản xuất năng lượng quy mô lớn. Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I công suất 1.403 MW có tổng vốn hơn 42.000 tỷ đồng. Dự án điện khí LNG Quảng Trạch II công suất 1.500 MW, vốn hơn 52.000 tỷ đồng đang chuẩn bị đầu tư. Cùng tiềm năng điện gió ngoài khơi, nơi đây có thể hình thành chuỗi kinh tế từ sản xuất năng lượng đến cơ khí, vận tải, dịch vụ kỹ thuật và hậu cần.
Xen giữa những không gian công nghiệp ấy là một nguồn lực khác từ biển. Từ Nhật Lệ, Bảo Ninh, Đá Nhảy, Vũng Chùa - Đảo Yến, Hòn La ở phía Bắc đến Cửa Tùng, Cửa Việt, đảo Cồn Cỏ ở phía Nam là chuỗi bãi biển, danh thắng và điểm nghỉ dưỡng. Nếu được kết nối tốt, hơn 190 km bờ biển có thể trở thành một hành trình du lịch biển - đảo thay vì những điểm đến riêng lẻ.
Những khu đô thị, khu nghỉ dưỡng đang xuất hiện dọc bờ biển cũng cho thấy một sự dịch chuyển rõ rệt: người dân, dịch vụ và dòng vốn đang ngày càng hướng về phía Đông.
“Vươn Đông, tỏa Tây”
Cuối tháng 4/2026, trong chuyến thăm và làm việc tại Quảng Trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã dành một thông điệp đáng chú ý cho không gian phát triển của tỉnh. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng, Quảng Trị cần tái định vị không gian phát triển với chiến lược “vươn Đông, tỏa Tây”, lấy kinh tế biển làm hướng chủ đạo, gắn với khai thác hiệu quả Hành lang kinh tế Đông - Tây; đồng thời tích hợp các phương thức vận tải, logistics để lan tỏa động lực phát triển từ biển lên phía Tây và mở rộng liên kết vùng.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý Quảng Trị phải phát triển mạnh những ngành có lợi thế như du lịch, nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến, năng lượng; thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao nhưng phải gắn với phát triển bền vững, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Chỉ đạo ấy gần như phác họa một trục phát triển xuyên suốt từ Tây sang Đông của Quảng Trị. Phía Tây là Cha Lo, Lao Bảo, La Lay - những cửa ngõ giao thương với Lào và xa hơn là Thái Lan. Ở giữa là đường Hồ Chí Minh, Quốc lộ 1, cao tốc Bắc - Nam và các đô thị. Phía Đông là khu kinh tế, là cảng biển, trung tâm năng lượng, khu công nghiệp, du lịch và những đầu mối hàng hóa hướng ra Biển Đông.
Quy hoạch tỉnh Quảng Trị điều chỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 cũng xác định hành lang Bắc - Nam gắn với cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Quốc lộ 1, đường ven biển và đường sắt quốc gia là trục động lực trung tâm; trong khi những hành lang Đông - Tây nối cửa khẩu với vùng duyên hải tạo các tuyến giao thương xuyên biên giới.
Từ sinh kế bao đời của những làng chài, biển Quảng Trị đang được đặt vào một vai trò lớn hơn: Trở thành không gian phát triển. Và khi những tuyến đường từ phía Tây thực sự nối thông với những “cánh cửa” phía Đông, chiến lược “vươn Đông, tỏa Tây” sẽ trở thành những dòng hàng, dòng vốn và động lực tăng trưởng mới trên vùng đất từng được biết đến nhiều hơn bởi chiến tranh và ký ức.