Đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành áp dụng công nghệ tự động hóa GoA4 - cấp cao nhất theo tiêu chuẩn châu Âu giúp TP.HCM liên kết với Đồng Nai - Ảnh: Công ty cổ phần Đầu tư địa ốc Đại Quang Minh
Với vị trí "sát sườn" và khi liên kết chặt chẽ với TP Đồng Nai, TP.HCM có thể nhân lên sức mạnh cho TP.HCM và cho cả vùng, duy trì vai trò đầu tàu, dẫn dắt và lan tỏa phát triển.
Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm đã được Bộ Chính trị kết luận thống nhất và được HĐND TP.HCM thông qua tại kỳ họp thứ sáu HĐND TP.HCM khóa XI, nhiệm kỳ 2026-2031 (ngày 30-10).
ThS.KTS Sầm Minh Tuấn - Giám đốc Viện nghiên cứu Thiết kế Đô thị - Viện Quy hoạch Đô thị Nông thôn Quốc gia (VIUP)
Có thể hình dung, nếu TP.HCM là cửa ngõ hướng ra đại dương, Đồng Nai là cửa ngõ kết nối bầu trời quốc tế, thì sự liên kết giữa hai thành phố chính là chìa khóa hình thành một vùng đại đô thị có sức cạnh tranh toàn cầu.
Liên kết bổ trợ giữa 2 cực tăng trưởng chiến lược
Đánh giá mối tương quan trong liên kết vùng, ThS.KTS Sầm Minh Tuấn - Giám đốc Viện nghiên cứu Thiết kế Đô thị - Viện Quy hoạch Đô thị Nông thôn Quốc gia (VIUP) - cho rằng trong định hướng phát triển dài hạn, TP.HCM và Đồng Nai cần được nhìn nhận là hai cực tăng trưởng chiến lược, song hành và bổ trợ lẫn nhau, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của vùng Đông Nam Bộ cũng như nền kinh tế quốc gia.
Đây không chỉ là mối quan hệ liên kết giữa hai thành phố liền kề mà còn là sự kết hợp giữa hai không gian phát triển có tính chất, chức năng và lợi thế riêng biệt, tạo nên sức mạnh tổng hợp và khả năng cạnh tranh ở quy mô quốc tế.
Trong đó TP.HCM có thế mạnh về tài chính quốc tế, thương mại, dịch vụ, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế biển, với hệ thống cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, khu vực Cái Mép Hạ và định hướng phát triển cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ.
Còn Đồng Nai có lợi thế nổi bật về không gian phát triển công nghiệp, sản xuất công nghệ cao, logistics và đặc biệt là Cảng hàng không quốc tế Long Thành, một đầu mối hàng không chiến lược có khả năng kết nối trực tiếp với các trung tâm kinh tế lớn trên thế giới.
Hai thành phố có mối quan hệ phụ thuộc và bổ trợ mang tính chiến lược. TP.HCM cần Đồng Nai để hoàn thiện chuỗi cung ứng, phát triển hệ thống logistics và tiếp cận cửa ngõ hàng không quốc tế Long Thành.
Ngược lại, Đồng Nai cần TP.HCM để tiếp cận hệ sinh thái tài chính quốc tế, thương mại, dịch vụ chất lượng cao, nguồn nhân lực và các hoạt động đổi mới sáng tạo, đồng thời kết nối ra biển thông qua hệ thống cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải và cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ trong tương lai.
"Điểm cốt lõi là liên kết tổ chức một không gian kinh tế - đô thị thống nhất, trong đó các chức năng công nghiệp, tài chính, thương mại, logistics, dịch vụ và đổi mới sáng tạo được kết nối và bổ trợ cho nhau tạo ra khả năng cạnh tranh quốc tế...", ông Tuấn phân tích.
Cấu trúc đô thị TP.HCM đặt trong tương quan vùng - Ảnh: VIUP
5 cực động lực và 5 trung tâm vệ tinh theo quy hoạch tổng thể TP.HCM - Ảnh: VIUP
Hoàn thiện các hành lang kết nối và sân bay Long Thành
Để hiện thực hóa định hướng đó, theo ThS.KTS Sầm Minh Tuấn, hạ tầng giao thông liên vùng phải đóng vai trò đi trước, tạo khung kết nối và dẫn dắt tổ chức không gian phát triển.
Trong đó, các tuyến vành đai 3, vành đai 4 và định hướng vành đai 4, 5 kết hợp với hệ thống đường cao tốc, đường sắt liên vùng, đường sắt đô thị và các tuyến giao thông kết nối trực tiếp với sân bay Long Thành sẽ tạo thành mạng lưới giao thông đa tầng, đa phương thức, liên thông giữa các trung tâm đô thị, khu công nghiệp, trung tâm logistics, sân bay quốc tế và hệ thống cảng biển.
Các tuyến vành đai này không chỉ có ý nghĩa giải quyết nhu cầu vận tải, giảm áp lực giao thông cho khu vực trung tâm, mà quan trọng hơn còn là những hành lang kinh tế chiến lược, mở rộng không gian phát triển và tái cấu trúc phân bố đô thị, công nghiệp, dịch vụ trên quy mô toàn vùng.
Đặc biệt, việc kết nối hiệu quả giữa sân bay Long Thành với hệ thống cảng biển Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ sẽ hình thành chuỗi logistics hàng không - hàng hải có quy mô và năng lực cạnh tranh quốc tế.
Bên cạnh đó, TP.HCM và Đồng Nai cần kết nối hành lang đổi mới sáng tạo, hành lang sông để hội tụ hoạt động nghiên cứu, đào tạo, sản xuất công nghệ cao, thương mại - dịch vụ quốc tế, tạo ra những động lực tăng trưởng mới cho cả hai thành phố và phát triển đô thị sinh thái, du lịch, dịch vụ chất lượng cao.
Vị trí xây dựng cầu Cát Lái theo kế hoạch, nối liền đôi bờ sông Soài Rạp (khu Đông TP.HCM, khu vực Nhơn Trạch, Đồng Nai) - Ảnh: CHÂU TUẤN
"Về lâu dài, liên kết TP.HCM - Đồng Nai cần hướng tới hình thành một vùng đại đô thị tích hợp, trong đó hai thành phố là hai cực tăng trưởng song hành, cùng chia sẻ hệ thống hạ tầng chiến lược, thị trường lao động, chuỗi cung ứng và các nguồn lực phát triển.
Đây cũng là nền tảng để vùng Đông Nam Bộ từng bước phát triển thành một trung tâm kinh tế, tài chính, công nghiệp, logistics và đổi mới sáng tạo có vị thế hàng đầu khu vực Đông Nam Á và châu Á...", ông Tuấn nhận định.
Đồng quan điểm, TS.KTS Phạm Ngọc Tuấn - Trưởng khoa Quy hoạch, Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM - cho rằng trong khi tái cấu trúc không gian đô thị từ các động lực tăng trưởng mới TP.HCM phải chú trọng gắn kết các cực tăng trưởng với cực tăng trưởng sân bay Long Thành của Đồng Nai.
Bởi lẽ với định hướng phát triển đô thị sân bay Quốc tế Long Thành có tính chất là động lực phát triển siêu tốc độ, kết nối dòng chảy vật chất và trí tuệ của tương lai khi liên kết chặt chẽ với TP.HCM.
Định hướng quy hoạch không gian phát triển TP.HCM - Đồ họa: ÁI NHÂN
Quy hoạch tổng thể TP.HCM: Bản quy hoạch hành động vì hạnh phúc người dânNhiều ý kiến chuyên gia cho rằng quy hoạch tổng thể phải là bản quy hoạch hành động nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, nâng chất lượng sống và hạnh phúc của người dân TP.HCM.