Năm nay, Hollywood có nhiều dự án chuyển thể văn học quy mô lớn. Ở mảng điện ảnh, đạo diễn Christopher Nolan đưa sử thi The Odyssey của Homer lên màn ảnh rộng, Emerald Fennell thực hiện bản mới của Wuthering Heights (Đồi gió hú), còn Georgia Oakley chỉ đạo Sense and Sensibility (Lý trí và tình cảm). Trên truyền hình, Netflix phát triển East of Eden (Phía đông vườn địa đàng), MGM+ đưa A Tale of Two Cities (Chuyện hai thành phố) thành series.
Theo dữ liệu từ Penguin Classics, doanh số Phía đông vườn địa đàng tăng gần 200% ở mọi định dạng (sách in, ebook và sách nói) kể từ thời điểm Netflix công bố chuyển thể thành phim nhiều tập. Khi tác phẩm lên sóng ngày 1/10, cuốn tiểu thuyết vươn lên nhóm bán chạy nhất trên Amazon. Xu hướng tương tự cũng diễn ra với nhiều tác phẩm. Tạp chí The Economist chỉ ra lượng tiêu thụ The Odyssey tại Mỹ tăng gấp bốn lần trong năm, còn Đồi gió hú trở lại ngôi đầu bảng xếp hạng best-seller tại Anh.
Trailer 'The Odyssey' (2)
Trailer "The Odyssey" của Christopher Nolan. Video: Universal Pictures Vietnam
Theo Hollywood Reporter, trước đây nhà làm phim thường hiện đại hóa tác phẩm kinh điển bằng cách chuyển câu chuyện sang bối cảnh đương đại hoặc sử dụng phục trang, bối cảnh xa hoa để tăng sức hấp dẫn với khán giả. Nhưng vài năm gần đây, nhiều êkíp chọn hướng tiếp cận khác. Họ ưu tiên giữ tinh thần nguyên tác nhưng điều chỉnh tình tiết và cách xây dựng nhân vật để câu chuyện phù hợp với góc nhìn của thời đại mới.
Những tác phẩm ra đời từ thế kỷ 18, 19 được nhìn lại qua quan niệm mới về tâm lý, quyền tự quyết và vị trí của con người trong xã hội. Vấn đề mâu thuẫn giai cấp, bất bình đẳng, định kiến giới và khát vọng yêu thương có thể được khán giả ngày nay đồng cảm. Điều quan trọng là cách kể chuyện giúp người xem nhận ra những xung đột ấy qua trải nghiệm và lựa chọn của nhân vật.
Ví dụ, trong bản chuyển thể Phía đông vườn địa đàng của Netflix, biên kịch kiêm nhà sáng tạo Zoe Kazan xây dựng lại nhân vật Cathy Ames (Florence Pugh), người thường được xem là hiện thân của cái ác trong tiểu thuyết John Steinbeck. Thay vì xem sự tàn nhẫn của Cathy là bản chất bẩm sinh, phim khai thác những tổn thương thời thơ ấu, trong đó có việc cô bị xâm hại tình dục và không được người lớn tin tưởng.
Câu chuyện đặt hành vi của cô trong bối cảnh xã hội Mỹ cuối thế kỷ 19, nơi phụ nữ chịu nhiều định kiến và bị hạn chế quyền tự quyết. Cách tiếp cận này lý giải mặt phức tạp trong tính cách, qua đó mở rộng cách nhìn về một nhân vật gây nhiều tranh luận trong tiểu thuyết của Steinbeck.
Trích đoạn miniseries 'Phía đông vườn địa đàng' (2026)
Trích đoạn miniseries "Phía đông vườn địa đàng" (2026). Video: Netflix
Với Chuyện hai thành phố, biên kịch kiêm nhà sáng tạo Daniel West thay đổi cách xây dựng Lucie Manette, nhân vật nữ vốn được Charles Dickens khắc họa theo hình mẫu phụ nữ thời Victoria. Thay vì chỉ xuất hiện như người phụ nữ dịu dàng, thường khóc lóc và ngất xỉu, Lucie có vai trò chủ động hơn trong diễn biến câu chuyện, có những lựa chọn riêng khi đối mặt định kiến.
Mối quan hệ giữa Charles Darnay, Lucie Manette và Sydney Carton tạo thành tam giác tình cảm. Hai người đàn ông đại diện cho những lựa chọn và tính cách riêng, qua đó làm rõ sự giằng co của Lucie. Chuyển biến tâm lý của nhân vật Madame Defarge gắn với sang chấn và áp bức xã hội, thay vì chỉ là người phụ nữ bị dẫn dắt bởi lòng thù hận như trong sách.
Việc mở rộng những chi tiết trong nguyên tác tạo điều kiện để nhà làm phim khai thác ngôn ngữ hình ảnh. Những điều văn học có thể diễn đạt qua lời kể hoặc dòng suy nghĩ của nhân vật được chuyển thành cảnh quay, biểu cảm, ánh sáng, âm thanh và không gian. Nhờ đó, phim có thể cụ thể hóa những xung đột nội tâm, bổ sung các tình huống chưa được mô tả đầy đủ trong sách và tạo thêm lớp nghĩa cho câu chuyện.
Với nhiều hãng phim, chuyển thể tác phẩm văn học là hướng đi có lợi về mặt thương mại, chủ yếu nhờ lượng độc giả sẵn có của những tên tuổi như John Steinbeck, Jane Austen hay Charles Dickens. Một số sách hết thời hạn bảo hộ quyền tác giả, cho phép êkíp chuyển thể mà không phải xin phép chủ sở hữu quyền đối với nguyên tác. Các bộ phim có thể mở thêm con đường tiếp cận văn học, nhất là với những độc giả chưa từng đọc nguyên tác.
Các diễn viên phim "Phía đông vườn địa đàng" của Netflix, từ phải qua: Florence Pugh (vai Cathy Ames), Christopher Abbott (vai Adam Trask) và Mike Faist (vai Charles Trask). Ảnh: Netflix
Trên Hollywood Reporter, biên kịch Daniel West nhận định sức sống của văn học kinh điển nằm ở những vấn đề vượt khỏi thời đại của cuốn sách.
"Nhiều nhà văn viết về thân phận con người, điều chúng ta đấu tranh, khao khát và hướng tới. Bất cứ điều gì khuyến khích mọi người trở lại hiệu sách và thưởng thức những tác phẩm ấy đều đáng hoan nghênh", ông nói.
Cát Tiên (theo Hollywood Reporter, The Economist)