1 Câu chuyện bắt đầu từ vụ hỏa hoạn tại xưởng mộc thuộc Tổ hợp Đoài do nghệ sĩ Khuất Văn Thắng gây dựng, ở Sơn Tây, Hà Nội. 5 tháng sau đám cháy, một ý niệm nghệ thuật mới được khởi sinh từ tro tàn nhờ sự chung sức của nghệ sĩ Khuất Văn Thắng, MÔ he Studio và Hoa Tiến Brocade. Tên gọi SE tượng trưng cho sự kết nối, nối liền ký ức mộc mạc của nghề mộc, nghề dệt thổ cẩm cùng nghệ thuật sắp đặt hiện đại.
Tại không gian ngoài trời rộng lớn, gần 200 chiếc cột gỗ cháy sưu tầm từ những ngôi nhà cổ được xếp đặt vươn thẳng lên bầu trời, lấy cảm hứng từ những cột đá cổ trong di chỉ mộ của người Mường, mang ý niệm về trục nối tâm linh giữa trời và đất. Hình ảnh những thân gỗ than hóa đứng giữa thiên nhiên như gợi mở về sự tái sinh của một khu rừng. Vật liệu trải qua lửa tàn dường như được tái tạo để trở về với bản nguyên, dệt nên chuỗi tuần hoàn mang đậm dấu ấn của thời gian và ký ức.
Tham gia triển lãm, nhà thiết kế Phương Thanh Tùng còn mời công chúng tương tác và vẽ trực tiếp lên dải vải, biến tác phẩm thành một dấu ấn sáng tạo chung của cả cộng đồng.
2 KTS Trần Huy Ánh (Hội Kiến trúc sư Hà Nội) đánh giá cao tinh thần dấn thân của nhóm nghệ sĩ khi chọn vùng ngoại thành để kiến tạo không gian văn hóa. Thay vì chạy theo các mô hình tái hiện di sản mang tính thương mại, không gian này chắt lọc nghệ thuật từ chính hơi thở đời sống và tình cảm gắn kết của cộng đồng dân cư. KTS Trần Huy Ánh nhấn mạnh, không gian này đóng vai trò như cầu nối văn hóa, giúp du khách lắng lại để cảm nhận sự giao thoa tự nhiên giữa di sản của cộng đồng các dân tộc tại Hà Nội.
16 năm gắn bó với văn hóa xứ Đoài và kiến trúc gỗ truyền thống, nghệ sĩ Khuất Văn Thắng chia sẻ, thiết kế cảnh quan tại đây luôn nương tựa vào tự nhiên và tôn trọng giá trị truyền thống. Anh quan niệm, đứng trước dòng chảy văn hóa bản địa sống động, cái tôi của nghệ sĩ trở nên khiêm nhường để biết nâng niu, trân trọng từng giá trị. Anh chọn hướng đi tái sinh di sản bằng cách đưa các chất liệu mang màu thời gian vào không gian nghệ thuật.
Tái sinh ở đây không chỉ dừng lại ở khía cạnh vật chất của nguyên liệu cũ, mà quan trọng hơn là sự tái sinh về đời sống tinh thần, diễn xướng của cộng đồng. Không gian sắp đặt ngân vang tiếng chiêng Mường do các nghệ nhân trong vùng thể hiện.
3 Dưới góc nhìn chuyên môn, KTS Trần Huy Ánh bày tỏ niềm trăn trở về những khoảng trống trong việc phát triển các không gian sáng tạo ở khu vực vùng ven, ngoại ô. Ông nhận thấy, nguồn lực và sự hỗ trợ hiện nay vẫn chủ yếu tập trung tại khu vực nội đô. Trong khi đó, khu vực ngoại thành lại rơi vào tình trạng bị bỏ ngỏ, khiến các đơn vị tổ chức phải tự xoay xở với nguồn lực hạn chế.
Bên cạnh đó, vị trí nằm trên tuyến đường giao thông liên tỉnh cũng là một rào cản, khiến dòng người dễ dàng lướt qua nếu thiếu đi những tín hiệu nhận diện văn hóa đủ thu hút. Do đó, KTS Trần Huy Ánh mong muốn các cơ quan quản lý sớm đưa ra hỗ trợ về truyền thông, cơ chế hỗ trợ linh hoạt và toàn diện cho vùng ven.
Chia sẻ về hướng đi tiếp theo, nghệ sĩ Khuất Văn Thắng cho biết, Đoài To The West sẽ tiếp tục phát triển thành một không gian sáng tạo mở dành cho cộng đồng. Đồng thời, đẩy mạnh các sinh hoạt văn hóa lấy cộng đồng làm gốc, đặc biệt là chương trình giao lưu. Từ đó, tri ân, vinh danh các nghệ nhân, bậc cao niên lưu giữ vốn cổ, và thắt chặt tình đoàn kết giữa đồng bào các dân tộc tại Hà Nội.
NGUYỄN PHÚC