Mỗi cửa hàng một giá, người mua phải tự so sánh
Ngày 30/9, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị lấy ý kiến dự thảo nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu. Đây là phiên bản thứ 14, được hoàn thiện sau 4 lần xin ý kiến thành viên Chính phủ.
Ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương - cho biết hiếm có nghị định nào được lấy ý kiến kỹ trong suốt 2 năm như dự thảo này, bởi các quy định mới tác động trực tiếp đến thị trường, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Theo ông Linh, dự thảo lần này tập trung thiết kế lại hệ thống phân phối, nâng trách nhiệm của thương nhân đầu mối, cắt giảm tầng nấc trung gian và chuyển mạnh sang cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.
Thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở cơ chế điều hành giá. Theo dự thảo, Nhà nước không còn công bố giá cơ sở định kỳ như hiện nay. Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối hoạt động độc lập được tự quyết định, công bố và kê khai giá bán.
Công thức giá bán lẻ dự kiến gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các khoản thuế. Giá mua, chi phí tạo nguồn được xác định theo thực tế kinh doanh, còn lợi nhuận do doanh nghiệp quyết định.
Chi phí kinh doanh định mức được áp dụng từ mức khởi điểm do Bộ Công Thương công bố. Hằng năm, doanh nghiệp tự điều chỉnh chi phí này theo biến động của chỉ số giá tiêu dùng. Định kỳ 3 năm một lần, Bộ Công Thương rà soát, công bố lại trên cơ sở báo cáo kiểm toán độc lập.
“Giá xăng dầu sẽ do thị trường và doanh nghiệp quyết định. Khi nghị định có hiệu lực, chúng ta phải chấp nhận mỗi cây xăng có thể một giá, mỗi thương nhân đầu mối hoặc hệ thống phân phối có thể áp dụng mức giá khác nhau”, ông Linh nói.
Theo ông Linh, khi cơ chế mới được áp dụng, Bộ Công Thương không còn phải điều chỉnh giá định kỳ như hiện nay. Các cửa hàng bán lẻ cũng có thêm dư địa xử lý chiết khấu và chi phí kinh doanh, thay vì liên tục phản ánh tình trạng chiết khấu bằng 0.
Với địa bàn xa cảng hoặc kho, thương nhân đầu mối được quyết định giá bán cao hơn, nhưng mức chênh không vượt quá 2% so với giá công bố cùng thời điểm nhằm bù đắp chi phí phát sinh hợp lý.
Doanh nghiệp phải công bố giá trước thời điểm điều chỉnh, thực hiện kê khai trong một ngày làm việc và kết nối dữ liệu giá với cơ quan quản lý.
“Điều đó cũng đặt ra khả năng giá xăng tại một cửa hàng có thể tăng vào buổi sáng nhưng giảm ngay trong ngày nếu doanh nghiệp thay đổi chính sách giá. Người tiêu dùng sẽ phải chủ động so sánh giữa các cửa hàng và hệ thống trước khi mua, thay vì dựa vào một mức giá trần tương đối đồng nhất.
Ở chiều tích cực, doanh nghiệp có chi phí thấp, tổ chức nguồn hàng tốt và vận hành hệ thống hiệu quả có thể giảm giá để thu hút khách hàng. Tuy nhiên, cơ chế mới có thể tạo chênh lệch giá giữa các khu vực, nhất là nơi có ít doanh nghiệp hoặc ít cửa hàng”, ông Linh chia sẻ.
Lo khó giữ nguồn và rủi ro khi giá thay đổi liên tục
Chia sẻ tại hội nghị, ông Hoàng Đình Tùng - Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) - cho biết các điều kiện mới chưa tạo áp lực lớn đối với việc tổ chức lại hệ thống. Doanh nghiệp sẵn sàng thực hiện trách nhiệm tạo nguồn, duy trì mạng lưới và bảo đảm cung ứng xăng dầu, kể cả tại vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.
Tuy nhiên, lãnh đạo PVOIL đề nghị cho phép các công ty con, chi nhánh trong cùng hệ thống được mua bán, điều chuyển hàng hóa với nhau. Cơ chế này giúp cân đối nguồn giữa các khu vực, giảm chi phí vận chuyển và phục vụ khách hàng có nhu cầu tại nhiều địa bàn.
Đại diện PVOIL cũng đề nghị thương nhân đầu mối phải duy trì đầy đủ điều kiện kinh doanh trong suốt thời hạn của giấy xác nhận, thay vì chỉ đáp ứng tại thời điểm được cấp phép. Nhà nước có cơ chế giúp thương nhân đầu mối xác định rõ lượng hàng phải cung cấp cho hệ thống. Khi sản lượng đã được xác định, đầu mối phải chịu trách nhiệm nếu không bảo đảm nguồn.
Ông Đỗ Hoàng Hà - Trưởng ban Kinh doanh Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) - đề nghị bỏ điều kiện thương nhân đầu mối phải có ít nhất 40 thương nhân phân phối thuộc hệ thống. Theo ông Hà, cả hai phương án trong dự thảo đều cho phép thương nhân phân phối mua hàng từ nhiều đầu mối, thậm chí có phương án cho mua từ thương nhân phân phối khác. Vì vậy, rất khó xác định một thương nhân phân phối thuộc riêng hệ thống nào.
Ông Hà đề cập giá bán của thương nhân phân phối. Dự thảo quy định giá bán không cao hơn mức giá cao nhất của thương nhân đầu mối tại địa bàn, nhưng chưa xác định rõ thời điểm so sánh.
“Các đầu mối được tự quyết định và điều chỉnh giá vào những thời điểm khác nhau. Một thương nhân phân phối có thể công bố mức giá phù hợp tại thời điểm điều chỉnh, nhưng sau đó lại trở thành bên bán giá cao khi đầu mối thay đổi giá. Điều này tạo rủi ro vi phạm và khó giải trình khi thanh tra, kiểm tra”, đại diện Petrolimex cho hay.