Sau 15 năm, Luật Bưu chính cần sửa đổi để theo kịp thị trường

Sửa đổi để đáp ứng yêu cầu thị trường

Sau hơn 15 năm kể từ khi Luật Bưu chính năm 2010 được ban hành, thị trường bưu chính đã thay đổi mạnh về quy mô, cơ cấu và phương thức cung ứng dịch vụ.

Đại diện Vụ Bưu chính (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết từ 40 doanh nghiệp bưu chính năm 2010 đến năm 2025 thị trường đã có 760 doanh nghiệp, tăng 19 lần.

Doanh thu dịch vụ bưu chính từ khoảng 4.000 tỉ đồng lên hơn 87.000 tỉ đồng, tăng hơn 21 lần. Sản lượng từ 330 triệu lên hơn 4,1 tỉ bưu gửi, tăng hơn 12 lần.

Cơ cấu bưu gửi cũng thay đổi rõ rệt. Giai đoạn 2020-2025, tổng sản lượng bưu gửi tăng hơn 4 lần, trong đó gói, kiện hàng hóa chiếm hơn 90%.

Thương mại điện tử phát triển đã đưa gói, kiện hàng hóa trở thành phần chủ yếu trong dòng bưu gửi. Mô hình bưu chính vì vậy không còn chủ yếu gắn với thư, tài liệu và chuyển phát truyền thống.

Không chỉ cơ cấu bưu gửi, công nghệ số cũng thay đổi nhanh phương thức hoạt động của doanh nghiệp. Từ tiếp nhận đơn hàng, chia chọn, điều phối vận chuyển đến theo dõi hành trình, giao nhận, nhiều khâu đã được thực hiện trên nền tảng số và dựa trên dữ liệu.

Thương mại điện tử cũng làm thay đổi vai trò của bưu chính. Giao dịch có thể diễn ra trên môi trường số, nhưng hàng hóa vẫn cần phải đến tay người mua. Bưu chính vì vậy ngày càng trở thành mắt xích quan trọng trong lưu thông hàng hóa.

Thực tiễn này đặt ra yêu cầu sửa đổi, bổ sung quy định về phạm vi điều chỉnh, quản lý doanh nghiệp, cấp phép, chuyển đổi số, dữ liệu bưu chính, an toàn, an ninh và ứng dụng công nghệ mới.

Cùng với đó, phương thức quản lý nhà nước cũng cần thay đổi theo thị trường, phải dựa nhiều hơn vào dữ liệu và giám sát rủi ro.

Mặt khác, thị trường phát triển làm gia tăng sự giao thoa giữa bưu chính với thương mại điện tử, vận tải, logistics và các dịch vụ liên quan. Đây là một trong những vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu, làm rõ trong quá trình hoàn thiện dự thảo để hạn chế chồng chéo trong quản lý và phù hợp với thực tiễn kinh doanh.

Những thay đổi trên cho thấy yêu cầu sửa đổi luật nhằm đáp ứng sự vận động nhanh của thị trường, công nghệ và phương thức kinh doanh.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo thêm dư địa phát triển

Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Như Quỳnh cho biết việc sửa đổi Luật Bưu chính hướng tới giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro.

Luật cũng hướng tới đẩy mạnh chuyển đổi số, cắt giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm quyền lợi của người dân, người tiêu dùng.

Cách tiếp cận này giúp cơ quan quản lý tập trung vào những hoạt động có nguy cơ, rủi ro cao, đồng thời, giảm thời gian và chi phí thủ tục cho doanh nghiệp.

Theo Vụ trưởng, cùng với đổi mới quản lý, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý sẽ tạo điều kiện thúc đẩy ứng dụng công nghệ. Tự động hóa chia chọn, quản lý hành trình bưu gửi và tối ưu mạng lưới dựa trên dữ liệu đang được ứng dụng ngày càng nhiều.

Môi trường pháp lý phù hợp giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong đầu tư công nghệ, cải tiến quy trình và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Khuôn khổ pháp lý minh bạch, dễ thực hiện cũng góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Doanh nghiệp có thể xác định rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm, hạn chế những cách hiểu khác nhau trong quá trình thực thi.

Tuy nhiên, tạo thuận lợi cho thị trường phải đi cùng nâng cao hiệu quả quản lý. Lượng hàng hóa qua mạng bưu chính ngày càng lớn cũng kéo theo yêu cầu cao hơn về an toàn bưu gửi, bảo vệ thông tin, chất lượng dịch vụ và quyền lợi người sử dụng.

Vì vậy, đơn giản hóa thủ tục cần gắn với tăng cường giám sát và trách nhiệm của doanh nghiệp.

Với người dân, hiệu quả của việc hoàn thiện pháp luật cuối cùng phải được thể hiện ở chất lượng dịch vụ. Mạng bưu chính hoạt động hiệu quả hơn sẽ góp phần nâng cao khả năng tiếp cận hàng hóa, dịch vụ thương mại điện tử, kể cả ở nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Bưu chính trước sức ép chuyển đổi

Theo đại diện Tổng công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post), giai đoạn 2014-2025, sản lượng bưu chính truyền thống của đơn vị giảm 90%. Trước sự thay đổi của thị trường, Vietnam Post đã chuyển đổi sang logistics thương mại điện tử.

Đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ nhận định thực tế này cho thấy doanh nghiệp bưu chính phải liên tục thích ứng với nhu cầu mới của thị trường. Một khuôn khổ pháp lý phù hợp sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư công nghệ, tổ chức lại hoạt động và phát triển dịch vụ phù hợp với xu hướng.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp mới tham gia thị trường, việc giảm chi phí tuân thủ còn góp phần mở rộng cơ hội kinh doanh. Doanh nghiệp dành nhiều nguồn lực hơn cho công nghệ, chất lượng dịch vụ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Lợi ích không chỉ dừng ở doanh nghiệp bưu chính. Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, thương mại điện tử và người bán hàng đều sử dụng mạng bưu chính để đưa hàng hóa tới khách hàng.

Khi hoạt động giao nhận hiệu quả hơn, thời gian vận chuyển được rút ngắn, dịch vụ đa dạng hơn, dòng hàng hóa cũng được lưu thông thuận lợi hơn.

Môi trường kinh doanh thuận lợi hơn đồng thời đòi hỏi doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm tuân thủ, bảo đảm an toàn bưu gửi, chất lượng dịch vụ, bảo vệ thông tin và quyền lợi khách hàng.

Do vậy, việc sửa đổi Luật Bưu chính không chỉ nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn. Mục tiêu còn là tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp đầu tư, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Khi thị trường vận hành hiệu quả, người dân sẽ được sử dụng các dịch vụ bưu chính ngày càng thuận tiện, an toàn và chất lượng hơn.

Ngày 20-6, Công ty Honda Việt Nam (HVN) và Tổng công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post) mở rộng dự án sử dụng xe điện giao hàng.