Tuổi kết hôn muộn và hệ lụy trong sinh sản
Theo Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024, tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt Nam là 27,3 tuổi, tăng 2,1 năm so với năm 2019. Tại khu vực thành thị, con số này là 28,5 tuổi, cao hơn khu vực nông thôn 2 năm.
Kết hôn ở tuổi 28-30 không có nghĩa sẽ khó có con. Tuy nhiên, nếu sau kết hôn, các cặp đôi tiếp tục trì hoãn việc sinh con thêm nhiều năm, tuổi sinh sản trở thành yếu tố cần được tính đến.
Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Quốc Anh, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản và Nam học Việt Mỹ, Bệnh viện đa khoa Việt Mỹ ( (phường Bảy Hiền, Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, tuổi đời không hoàn toàn đi cùng tuổi sinh sản. Một phụ nữ 35-40 tuổi có thể vẫn khỏe mạnh, năng động, công việc ổn định và cảm thấy mình còn trẻ, nhưng khả năng sinh sản đã có những thay đổi đáng kể.
Ở phụ nữ, số lượng noãn được hình thành từ trước khi sinh và giảm dần theo thời gian. Khi tuổi tăng, cả số lượng và chất lượng noãn đều có xu hướng suy giảm, khiến khả năng có thai tự nhiên giảm, đồng thời nguy cơ sảy thai và bất thường nhiễm sắc thể của phôi tăng.
“Tuổi của noãn chính là tuổi của người phụ nữ. Hiện nay chưa có thuốc hay kỹ thuật nào có thể biến một noãn ở tuổi 40 trở lại chất lượng như noãn ở tuổi 30”, bác sĩ Nguyễn Quốc Anh nói.
Các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản có thể giúp điều trị nhiều nguyên nhân gây hiếm muộn, nhưng không thể đảo ngược quá trình lão hóa của noãn.
Với nam giới, sự suy giảm khả năng sinh sản diễn ra khác với nữ giới, không có một mốc giảm nhanh tương tự. Tuy nhiên, tuổi càng cao, một số thông số tinh trùng có thể thay đổi, tổn thương DNA tinh trùng có thể tăng và thời gian để có thai cũng có thể kéo dài hơn.
Hiểu sức khỏe sinh sản trước khi cần đến hỗ trợ
Theo Bộ Y tế, nghiên cứu trên hơn 14.000 cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh sản tại 8 tỉnh, thành phố ghi nhận tỷ lệ vô sinh khoảng 7,7%, tương đương 700.000-1 triệu cặp vợ chồng.
Hiếm muộn vì thế không chỉ là câu chuyện của những cặp vợ chồng đã kết hôn nhiều năm nhưng chưa có con. Đây cũng là vấn đề sức khỏe cần được quan tâm từ trước, nhất là khi các cặp đôi có kế hoạch sinh con muộn.
Bác sĩ Nguyễn Quốc Anh cho biết trong thực tế điều trị, có trường hợp người vợ đi khám nhiều lần nhưng người chồng chưa từng làm tinh dịch đồ, thậm chí chưa khám nam khoa. Trong khi đó, nguyên nhân hiếm muộn có thể đến từ nữ giới, nam giới, cả hai hoặc không xác định được nguyên nhân.
Ở nữ giới, các vấn đề có thể liên quan đến rối loạn phóng noãn, bệnh lý vòi trứng, lạc nội mạc tử cung hoặc suy giảm dự trữ buồng trứng. Nam giới có thể gặp vấn đề về chất lượng tinh trùng, giãn tĩnh mạch thừng tinh, rối loạn nội tiết hoặc suy giảm chức năng tinh hoàn. Hút thuốc lá, sử dụng rượu bia quá mức, béo phì và một số yếu tố môi trường cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
Khám sức khỏe tiền hôn nhân vì vậy không chỉ nhằm phát hiện bệnh mà còn giúp hai người có thêm thông tin trước khi xây dựng kế hoạch làm cha mẹ.
Bác sĩ sẽ khai thác tiền sử bệnh của bản thân và gia đình, bệnh lý di truyền, bệnh truyền nhiễm có thể ảnh hưởng đến thai kỳ, tình trạng tiêm chủng, bệnh mạn tính và thuốc đang sử dụng.
Đối với phụ nữ, có thể cần đánh giá chu kỳ kinh, tiền sử sản phụ khoa, bệnh lý phụ khoa và siêu âm khi có chỉ định. Với nam giới, bác sĩ quan tâm đến tiền sử bệnh lý cơ quan sinh dục, tinh hoàn, quai bị, chấn thương, phẫu thuật hoặc sử dụng thuốc có khả năng ảnh hưởng chức năng sinh sản.
Không phải ai cũng cần làm tất cả các xét nghiệm chuyên sâu. Với những người dự định sinh con sau 35 tuổi, đặc biệt khi kế hoạch có thể kéo dài đến gần 40 tuổi hoặc hơn, việc được tư vấn sớm có thể giúp họ hiểu rõ hơn về khả năng sinh sản của mình. Ở phụ nữ, bác sĩ có thể dựa vào tuổi, chu kỳ kinh, tiền sử sản phụ khoa, siêu âm đếm nang thứ cấp và trong trường hợp phù hợp xét nghiệm AMH để hỗ trợ đánh giá dự trữ buồng trứng.
Tuy nhiên, tư vấn sớm không đồng nghĩa với việc phải điều trị hay trữ đông noãn ngay. Trữ đông noãn là một lựa chọn bảo tồn khả năng sinh sản đối với phụ nữ chưa có kế hoạch mang thai, nhưng không phải sự bảo đảm chắc chắn sẽ có con trong tương lai.
Luật Dân số số 113/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 quy định dự phòng vô sinh thực hiện theo pháp luật về phòng bệnh; điều trị vô sinh thực hiện theo pháp luật về phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh và bảo hiểm y tế. Theo bác sĩ Nguyễn Quốc Anh, nếu các chính sách tiếp tục được cụ thể hóa theo hướng hỗ trợ khám và điều trị hiếm muộn, người bệnh có thể giảm bớt gánh nặng chi phí và tiếp cận điều trị sớm hơn.
“Trì hoãn sinh con là lựa chọn của mỗi người, mỗi gia đình. Nhưng nếu đã có kế hoạch trì hoãn thì nên hiểu trước khả năng sinh sản của mình, thay vì đến lúc muốn có con mới bắt đầu quan tâm”, bác sĩ Nguyễn Quốc Anh nói.
Từ ngày 23 đến 30/9, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản và Nam học Việt Mỹ, Bệnh viện đa khoa Việt Mỹ tổ chức “Tuần lễ đồng hành chăm sóc sức khỏe sinh sản”, chủ đề “Chủ động hôm nay-Ươm mầm tương lai”. Chương trình có các hoạt động khám, xét nghiệm liên quan đến chức năng sinh sản theo nội dung chương trình, cùng các ưu đãi dành cho người có nhu cầu thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, giúp các cặp vợ chồng đưa ra lựa chọn dựa trên sự hiểu biết về chính sức khỏe sinh sản của mình.
THIÊN LAM