Ngày 16/10, tại Hà Nội, Hiệp hội Phân bón Việt Nam tổ chức hội thảo “Phân bón giả-nhận diện, ngăn chặn và xử lý”, với chủ đề “Tăng cường phối hợp Nhà nước-Hiệp hội-Doanh nghiệp trong việc làm sạch thị trường phân bón Việt Nam”.
Phân bón giả gây thiệt hại cho nông dân, méo mó thị trường
Những năm qua, ngành phân bón Việt Nam có bước phát triển đáng ghi nhận. Nhiều doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển các dòng phân bón hữu cơ, sinh học và thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, tình trạng phân bón giả, kém chất lượng vẫn tồn tại với thủ đoạn ngày càng tinh vi.
Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), trong 10 tháng năm 2026, lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra, xử lý 105 vụ vi phạm về phân bón, xử phạt vi phạm hành chính hơn 3,63 tỷ đồng và chuyển cơ quan điều tra 4 vụ.
Ông Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam, cho biết phân bón giả, kém chất lượng có thể khiến cây trồng sinh trưởng kém, giảm năng suất, chất lượng nông sản, thậm chí gây thiệt hại cả vụ mùa. Tình trạng này còn tạo ra cạnh tranh không lành mạnh, ảnh hưởng uy tín doanh nghiệp chân chính và làm suy giảm niềm tin của người nông dân đối với thị trường.
Theo ông Tạ Quang Hậu, kiểm soát viên chính thị trường, Phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, các hành vi vi phạm trong kinh doanh phân bón khá đa dạng, gồm kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ, hàng nhập lậu, hàng giả mạo hoặc xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu và hàng hóa có nhãn không ghi đầy đủ nội dung bắt buộc theo quy định.
Ông Vương Trường Nam, Phó Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, cho biết thủ đoạn vi phạm diễn ra ở nhiều khâu, từ lập cơ sở sản xuất, phối trộn tạp chất đến làm giả nhãn mác, bao bì, nhất là các thương hiệu lớn. Trong khâu phân phối, các đối tượng lợi dụng chính sách ký gửi, chiết khấu cao để thu hút đại lý, mạo danh nhân viên tiếp thị bán hàng trực tiếp. Việc sử dụng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử như Facebook, TikTok, Zalo để tiếp cận khách hàng cũng gây khó khăn cho công tác kiểm tra, phát hiện và xử lý.
Phân tích những nguyên nhân khiến tình trạng phân bón giả, kém chất lượng còn diễn biến phức tạp, Tiến sĩ Trương Hợp Tác, chuyên gia phân bón và cây trồng, cho rằng Việt Nam hiện có hơn 25.000 mã phân bón được cấp phép lưu hành, gây áp lực lớn cho công tác quản lý. Một số đối tượng còn lợi dụng kẽ hở trong khảo nghiệm, thay đổi tên gọi hoặc điều chỉnh một tỷ lệ nhỏ thành phần vi lượng để đăng ký mã sản phẩm mới, khiến việc kiểm soát chất lượng gặp khó khăn.
Bên cạnh đó, thời gian kiểm tra, kiểm định kéo dài cũng ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý vi phạm. Theo ông Trương Hợp Tác, quy trình lấy mẫu, gửi phòng kiểm nghiệm và chờ kết quả thường mất từ 15 đến 30 ngày. Khoảng thời gian này có thể bị lợi dụng để tẩu tán hàng vi phạm, gây khó khăn cho việc thu hồi và ngăn chặn sản phẩm tiếp tục lưu thông.
Hoàn thiện pháp luật, tăng hiệu quả kiểm tra và xử lý
Để làm sạch thị trường phân bón, đại diện Hiệp hội Phân bón Việt Nam nhấn mạnh cần thiết lập cơ chế phối hợp thực chất giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội và doanh nghiệp. Theo đó, thông tin từ doanh nghiệp cần được tiếp nhận, phản ánh về vi phạm cần được xem xét, xử lý kịp thời theo quy định pháp luật, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người nông dân và doanh nghiệp chân chính. Hiệp hội sẽ tiếp tục phát huy vai trò kết nối, phối hợp các bên trong công tác đấu tranh chống phân bón giả, kém chất lượng.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Luyện, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), đề nghị rà soát, hoàn thiện các quy định về quản lý lưu hành phân bón, nghiên cứu nâng mức xử phạt đối với hành vi sản xuất, kinh doanh phân bón giả, kém chất lượng, bảo đảm tương xứng với tính chất và mức độ vi phạm. Đồng thời, cần tăng cường hậu kiểm đột xuất tại các cơ sở có dấu hiệu vi phạm hoặc có phản ánh của người dân, doanh nghiệp; siết quản lý hoạt động kinh doanh phân bón trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội.
Bên cạnh giải pháp quản lý, Vinachem đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để hỗ trợ người dân tiếp cận sản phẩm chính hãng. Sàn thương mại điện tử VinachemMart cung cấp kênh phân phối chính thức các sản phẩm phân bón của những đơn vị thành viên tập đoàn, giúp người dân và đại lý mua hàng với nguồn gốc rõ ràng, giá cả minh bạch. Nền tảng Vinachem Nông nghiệp cũng hướng dẫn người dân nhận diện phân bón chính hãng.
Ở góc độ quản lý thị trường, ông Tạ Quang Hậu đề xuất bổ sung quy định về thẩm quyền và chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phân bón, đồng thời hoàn thiện quy định về kiểm tra chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường và quy trình lấy mẫu thử nghiệm. Những điều chỉnh này nhằm tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn cho việc phát hiện, xử lý vi phạm, tăng tính răn đe và bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp.
Đại diện Ban Chỉ đạo 389 quốc gia kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp các bộ, ngành rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực phân bón. Cùng với đó, cần xây dựng quy định, quy trình và hướng dẫn chuyên ngành về truy xuất nguồn gốc, dữ liệu hàng hóa, tiêu chuẩn, quy chuẩn nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát thị trường.
Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường phối hợp giữa công an, quản lý thị trường, bộ đội biên phòng, hải quan và chính quyền địa phương trong kiểm tra, giám sát, phát hiện vi phạm. Theo đó, cần xây dựng cơ chế cảnh báo nhanh để kịp thời thông tin đến các địa phương, ngăn chặn việc tiếp tục buôn bán, lưu thông khi phát hiện phân bón giả hoặc không bảo đảm chất lượng.
Theo ông Vương Trường Nam, Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia sẽ tiếp tục theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện, xác định những khó khăn, vướng mắc để đề xuất giải pháp phù hợp. Khi tình hình diễn biến phức tạp, cơ quan này sẽ tham mưu xây dựng kế hoạch chuyên đề, đợt cao điểm hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tăng cường kiểm soát trên phạm vi cả nước.
Việc hoàn thiện pháp luật, rút ngắn những khâu bất cập trong kiểm tra, nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm và tăng cường phối hợp giữa các lực lượng là những yêu cầu quan trọng để ngăn chặn phân bón giả, bảo vệ người nông dân và doanh nghiệp chân chính, hướng tới thị trường phân bón minh bạch, lành mạnh.
THANH TRÀ