Theo một báo cáo, năm 2025, dòng tài sản mã hóa vào Việt Nam tăng 55% so với năm trước, đạt khoảng 220 tỷ USD, đưa Việt Nam đứng thứ 3 khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Quy mô này đang thúc đẩy cuộc đua xây dựng các sàn giao dịch trong nước. Công ty cổ phần Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Sacom (SCEX) vừa tăng vốn điều lệ từ 360 tỷ đồng lên 5.000 tỷ đồng, trong khi Công ty cổ phần Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Việt Nam Thịnh Vượng (CAEX) nâng vốn lên 10.000 tỷ đồng.
Bộ Tài chính cho biết đã tiếp nhận 7 hồ sơ đăng ký thí điểm, trong đó 5 hồ sơ được đánh giá đầy đủ, hợp lệ. Tuy nhiên, đến nay chưa có sàn nào chính thức được cấp phép vận hành.
Trong khi đó, Nghị định 284/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/9 quy định các vi phạm trong lĩnh vực tài sản mã hóa có thể bị phạt tới 200 triệu đồng đối với tổ chức và 100 triệu đồng đối với cá nhân. Nhà đầu tư trong nước giao dịch không thông qua tổ chức được cấp phép có thể bị phạt 30-50 triệu đồng; trường hợp giao dịch tài sản mã hóa được chào bán, phát hành dành cho nhà đầu tư nước ngoài có thể bị phạt 70-100 triệu đồng.
Điều này đặt ra câu hỏi về tương lai của Binance, OKX, Bybit, MEXC... vốn đang được người Việt sử dụng phổ biến: Các sàn ngoại sẽ rút khỏi thị trường, tìm cách nội địa hóa hay chuyển sang hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam? Dòng tiền được cho lên tới hàng trăm tỷ USD sẽ dịch chuyển ra sao?
Phóng viên Dân trí đã có cuộc trao đổi với ông Phan Vũ Tuấn, Luật sư điều hành Phan Law Vietnam, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông điện tử TPHCM (EIC) về số phận các sàn ngoại và dòng tiền trên thị trường tài sản mã hóa.
Ông Phan Vũ Tuấn, Luật sư điều hành Phan Law Vietnam, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông điện tử TPHCM (EIC) (Ảnh: Lê Tỉnh).
Khi Việt Nam bắt đầu cấp phép các sàn tài sản mã hóa trong nước, theo ông, Binance và các sàn quốc tế sẽ đứng trước những lựa chọn nào: rút khỏi thị trường, thành lập pháp nhân để xin phép hoạt động hay hợp tác, góp vốn với doanh nghiệp Việt Nam? Đâu là kịch bản có khả năng xảy ra nhất?
- Việc Việt Nam bắt đầu cấp phép cho các tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa là một bước chuyển rất quan trọng, bởi hoạt động này đang được đưa từ một lĩnh vực còn tương đối "vùng xám" vào khuôn khổ quản lý cụ thể.
Trong bối cảnh đó, các sàn quốc tế nếu muốn tham gia và cung cấp dịch vụ một cách hợp pháp tại thị trường Việt Nam hiện có thể thực hiện theo hai hướng chính.
Thứ nhất, thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam theo hình thức nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, đầu tư vào doanh nghiệp Việt Nam và thực hiện các thủ tục cần thiết để đáp ứng điều kiện cấp phép theo quy định.
Đây là mô hình giúp sàn quốc tế chủ động hơn về tổ chức, công nghệ, quản trị và hoạt động kinh doanh tại Việt Nam.
Theo Điều 8 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải là doanh nghiệp Việt Nam, được thành lập dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần tại Việt Nam; vốn điều lệ đã góp tối thiểu là 10.000 tỷ đồng và việc góp vốn điều lệ phải bằng đồng Việt Nam.
Đồng thời, tổng mức góp vốn, mua cổ phần của các nhà đầu tư nước ngoài vào tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa không được vượt quá 49% vốn điều lệ.
Như vậy, về bản chất, sàn quốc tế có thể tham gia thị trường thông qua việc góp vốn hoặc mua cổ phần tại một doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng các điều kiện cấp phép.
Mô hình này vừa cho phép tận dụng nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm vận hành của nhà đầu tư nước ngoài, vừa bảo đảm tổ chức cung cấp dịch vụ vẫn thuộc khuôn khổ pháp lý và chịu sự quản lý của Việt Nam.
Thứ hai, hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam thông qua hình thức hợp tác chiến lược.
Thay vì tự mình xây dựng toàn bộ hệ thống pháp lý và vận hành tại Việt Nam, một sàn quốc tế có thể lựa chọn trở thành đối tác công nghệ của một doanh nghiệp Việt Nam đang đáp ứng hoặc có khả năng đáp ứng các điều kiện để được cấp phép.
Theo đó, doanh nghiệp nội địa có thể đóng vai trò là chỗ dựa về pháp lý, thực hiện thủ tục xin cấp phép và kết nối ngân hàng; trong khi sàn quốc tế dựa trên kinh nghiệm và thế mạnh của mình để hợp tác cung cấp nền tảng, sản phẩm, dịch vụ và thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam.
Hiện nay, ngoài hai hình thức nêu trên, pháp luật chưa có quy định cho phép các sàn quốc tế không được cấp phép tại Việt Nam trực tiếp cung cấp dịch vụ giao dịch tài sản mã hóa tại thị trường Việt Nam.
Do đó, các sàn quốc tế cần theo sát các quy định pháp luật hiện hành, tham khảo ý kiến của các tổ chức tư vấn tại Việt Nam để đưa ra quyết định hoạt động phù hợp, tránh các chế tài không đáng có.
Nhà đầu tư giao dịch tiền số trên Binance (Ảnh: Lê Tỉnh).
Nếu các sàn ngoại không được phép tiếp tục cung cấp dịch vụ trực tiếp cho người Việt, điều gì có thể xảy ra với lượng người dùng và dòng tiền đang giao dịch trên những nền tảng này? Liệu dòng tiền có thực sự chuyển sang sàn trong nước hay có nguy cơ dịch chuyển sang các kênh phi chính thức, khó kiểm soát hơn?
Việc toàn bộ dòng tiền trên các sàn nước ngoài không được cấp phép tại Việt Nam sẽ đổ về các sàn trong nước là một kịch bản khó xảy ra. Thực tế có thể phức tạp hơn, bởi quyết định của người dùng không chỉ phụ thuộc vào yếu tố pháp lý mà còn phụ thuộc vào thanh khoản, sản phẩm, trải nghiệm và niềm tin.
Nghị quyết 05/2025/NQ-CP định hướng các giao dịch tài sản mã hóa của nhà đầu tư trong nước được thực hiện thông qua các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa được cấp phép. Tuy nhiên, để dòng tiền thực sự ở lại thị trường trong nước, các sàn được cấp phép phải đủ năng lực cạnh tranh để tạo động lực chuyển đổi đối với người dùng.
Theo tôi, có 3 yếu tố then chốt.
Thứ nhất là thanh khoản và chất lượng dịch vụ. Nếu thanh khoản thấp, chênh lệch giá cao hoặc sản phẩm hạn chế, người dùng vẫn có động lực tìm đến các nền tảng quốc tế hoặc các kênh khác.
Thứ hai là niềm tin và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư. Người dùng sẽ quan tâm đến việc tài sản của họ được quản lý như thế nào, mức độ an toàn của hệ thống, công bố thông tin và cơ chế xử lý khi có sự cố.
Thứ ba là giai đoạn chuyển tiếp. Cần có thời gian để các tổ chức trong nước xây dựng thanh khoản, sản phẩm và hệ sinh thái, đồng thời để người dùng chuyển đổi sang các nền tảng chính thức.
Do đó, rủi ro cần lưu ý là nếu thị trường trong nước còn non trẻ, chưa đủ hấp dẫn trong khi các sàn quốc tế bị hạn chế quá nhanh, việc nhiều nhà đầu tư phớt lờ các rủi ro tài chính và pháp lý để chuyển sang các kênh phi chính thức, giao dịch ngang hàng hoặc các nền tảng khó kiểm soát hơn là điều có thể xảy ra.
Vì vậy, bên cạnh việc đưa ra các biện pháp hành chính để bảo đảm tính minh bạch và quản lý thị trường, mục tiêu quan trọng không kém là hình thành một thị trường chính thức có mức độ an toàn, minh bạch và năng lực cạnh tranh đủ cao để người dùng chủ động lựa chọn và gắn bó.
Với quy mô thị trường Việt Nam và thói quen sử dụng các sàn quốc tế, việc siết hoạt động của sàn ngoại nhưng mở cửa cho sàn trong nước sẽ làm thay đổi cuộc cạnh tranh như thế nào? Các sàn Việt Nam có đủ khả năng cạnh tranh về thanh khoản, công nghệ, sản phẩm và trải nghiệm với Binance, OKX hay không?
Thay vì nhìn nhận dưới góc độ một cuộc đối đầu trực tiếp hay đấu loại trừ giữa các sàn giao dịch trong nước và quốc tế, bối cảnh quản lý mới cần được tiếp cận thông qua vai trò định hình của Nghị quyết 05 - bước đi chiến lược đưa thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam chính thức chuyển dịch từ "vùng xám" sang "vùng trắng" với cơ chế quản lý minh bạch, rõ ràng.
Sự thay đổi này tác động đến cấu trúc và định hướng phát triển của thị trường ở các khía cạnh cốt lõi.
Một là minh bạch hóa và chuẩn hóa môi trường đầu tư. Nghị quyết 05 đóng vai trò là khung khổ thí điểm, giúp đưa các hoạt động tài sản mã hóa vào quỹ đạo quản lý của Nhà nước.
Việc chuyển từ trạng thái hoạt động tự do, thiếu chế tài sang một môi trường có kiểm soát giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý, bảo vệ tài sản cho người dùng Việt Nam.
Hai là mở đường chính thống cho các dịch vụ quốc tế. Hành lang pháp lý mới không nhằm mục đích đóng cửa thị trường, mà tạo cơ sở để các sàn giao dịch và dịch vụ tài chính mã hóa quốc tế bước vào Việt Nam một cách rõ ràng và minh bạch.
Việc hoạt động dưới sự giám sát và tuân thủ các quy định pháp luật trong nước giúp các nền tảng quốc tế vận hành ổn định hơn, đồng thời bảo đảm việc cung cấp sản phẩm an toàn hơn cho người dùng Việt Nam.
Ba là củng cố niềm tin cho nhà đầu tư trong nước. Khi các sản phẩm và dịch vụ, dù do doanh nghiệp Việt Nam hay tập đoàn quốc tế cung cấp, được vận hành trong một cơ chế kiểm soát rõ ràng, nhà đầu tư Việt Nam sẽ có điểm tựa pháp lý vững chắc.
Điều này có thể xóa bỏ tâm lý e ngại về tính bất hợp pháp, từ đó gia tăng niềm tin đối với các sản phẩm, dịch vụ trên thị trường tài sản số.
Do đó, thay vì chỉ nói về khả năng cạnh tranh, việc xây dựng cơ chế pháp lý rõ ràng cho thị trường tài sản mã hóa, làm rõ phạm vi hoạt động của các doanh nghiệp trong nước và quốc tế trong lĩnh vực tài sản số sẽ tạo ra hành lang cụ thể cho việc hợp tác và phát triển giữa doanh nghiệp Việt Nam với doanh nghiệp quốc tế.
Xin cảm ơn ông!
Từ ngày 1/9, Nghị định 284/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về tài sản mã hóa chính thức có hiệu lực. Theo đó, vi phạm trong lĩnh vực tài sản mã hóa có thể bị phạt tới 200 triệu đồng đối với tổ chức và 100 triệu đồng đối với cá nhân; riêng nhà đầu tư trong nước giao dịch không qua đơn vị được Bộ Tài chính cấp phép có thể bị phạt đến 50 triệu đồng. Với đơn vị cung cấp dịch vụ, mức 180–200 triệu đồng áp dụng cho hành vi tổ chức thị trường giao dịch khi chưa được cấp phép hoặc quảng cáo, tiếp thị dịch vụ khi chưa đủ điều kiện.
Tuy nhiên, chế tài đối với người Việt giao dịch ngoài tổ chức được cấp phép chỉ áp dụng sau 6 tháng kể từ ngày tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa đầu tiên được cấp giấy phép (theo khoản 2 Điều 7 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP). Đến nay chưa có sàn giao dịch tài sản mã hóa nào chính thức được cấp phép vận hành, nên thời hạn này chưa bắt đầu. Hiện 5 doanh nghiệp đã vượt qua vòng chấp thuận nguyên tắc; để được cấp phép, các tổ chức phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thông tin cấp độ 4 và có vốn điều lệ đã góp tối thiểu 10.000 tỷ đồng.
Đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết nhà đầu tư không bắt buộc phải chuyển toàn bộ tài sản đang nắm giữ về sàn trong nước; tài sản vẫn có thể lưu giữ trong ví cá nhân, nhưng nếu phát sinh giao dịch thì phải thực hiện thông qua các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa trong nước được cấp phép.