Trường 51% xuất sắc, trường không có sinh viên nào
Bộ GD&ĐT vừa có văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2026-2027 đối với các cơ sở giáo dục ĐH và trường cao đẳng sư phạm. Trong đó, Bộ đặt ra nhiều yêu cầu nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bảo đảm tính trung thực trong đánh giá người học và đổi mới công tác tuyển sinh từ năm 2027. Những yêu cầu này được đưa ra trong bối cảnh tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc tại một số trường ở mức cao và kết quả giữa các cơ sở đào tạo có sự chênh lệch đáng kể.
Số liệu tốt nghiệp năm 2026 cho thấy sự khác biệt đáng chú ý giữa các cơ sở đào tạo. Tại ĐH Kinh tế Quốc dân, đợt tốt nghiệp hồi tháng 8, có 5.724 sinh viên nhận bằng cử nhân. Trong đó, trên 51% tốt nghiệp loại xuất sắc, trên 26% loại giỏi. Tổng tỉ lệ sinh viên đạt hai mức xếp loại cao nhất lên tới hơn 77%. Đáng chú ý, 17 sinh viên đạt điểm tuyệt đối 4.0, mức cao nhất kể từ khi trường áp dụng thang điểm này năm 2012.
Tại Học viện Tài chính, trong số 3.364 sinh viên đủ điều kiện tốt nghiệp vào tháng 8, có hơn 28% đạt loại xuất sắc và 44% đạt loại giỏi. Như vậy, tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc đạt trên 72%. Tại Trường ĐH Ngoại thương, tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc trong cả 2 đợt năm 2026 khoảng gần 30%.
Trái ngược với nhóm ngành kinh tế, tài chính, kết quả tại các trường kĩ thuật và y khoa khiêm tốn hơn. ĐH Bách khoa Hà Nội thông thường ghi nhận tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc khoảng 19%. Tại Trường ĐH Y Hà Nội, năm 2026 không có sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc; chỉ 103 trong tổng số 970 sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, tương đương 10,6%.
Lí giải sự khác biệt này, theo GS.TS Vũ Văn Yêm, Phó Giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội, khoảng cách về tỉ lệ tốt nghiệp giữa các trường xuất phát từ đặc thù chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra và chiến lược phát triển của từng cơ sở.
Ở góc độ đào tạo y khoa, TS Đỗ Thanh Hương, Phó Trưởng phòng Quản lí đào tạo đại học, Trường ĐH Y Hà Nội, cho biết sinh viên phải trải qua nhiều kì kiểm tra khắt khe. Đặc thù ngành học đòi hỏi người học không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về năng lực chuyên môn. Ghi nhận của phóng viên cho thấy, trong 6 năm học y khoa, sinh viên trường Y phải trải qua hàng trăm kì thi từ lí thuyết đến lâm sàng.
Trong khi đó, TS Lê Anh Đức, Trưởng phòng Quản lí đào tạo, ĐH Kinh tế Quốc dân, lí giải tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc cao tại trường một phần do cách quy đổi điểm theo thang 4, chất lượng đầu vào ngày càng tốt.
Những số liệu trên cho thấy không thể chỉ dựa vào tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp giỏi, xuất sắc để đánh giá chất lượng một trường ĐH. Tuy nhiên, khi kết quả giữa các cơ sở đào tạo chênh lệch lớn, việc làm rõ chuẩn đầu ra và cách thức đánh giá càng cần thiết.
Theo lãnh đạo một trường ĐH lớn tại Hà Nội, cùng một ngành đào tạo, lĩnh vực mà trường này có số lượng sinh viên giỏi và xuất sắc nhiều còn trường khác lại ít không phụ thuộc vào thang điểm, mà do chưa đồng nhất trong quan điểm đánh giá.
Thực tế, các chương trình đào tạo đều có chuẩn đầu ra cho từng học phần và cả chương trình. Các trường xây dựng ngân hàng đề thi cũng như đánh giá, ra đề đều dựa trên chuẩn này. Vấn đề ở đây là mức độ đề thi để đạt chuẩn của mỗi trường.
Do vậy, cùng một môn nhưng ở trường này đề thi khó hơn trường khác, sẽ dẫn đến tỉ lệ sinh viên đạt thứ hạng cao của hai trường khác nhau. Đương nhiên cũng có một yếu tố khác là chất lượng sinh viên của trường đó nữa.
Không hạ chuẩn, dừng đào tạo
Để chấn chỉnh công tác quản lí chất lượng trong năm học 2026-2027, Bộ GD&ĐT yêu cầu các cơ sở đào tạo rà soát toàn bộ quy định về kiểm tra, đánh giá và xếp loại tốt nghiệp.
Các trường phải phân tích phân bố điểm học phần, kết quả học tập và xếp loại tốt nghiệp theo từng ngành, khóa học, hình thức đào tạo; đối chiếu kết quả với chuẩn đầu ra và phản hồi từ doanh nghiệp để phát hiện, kiểm tra, xử lí tình trạng lạm phát điểm số.
Bộ nhấn mạnh nguyên tắc không áp đặt tỉ lệ điểm hoặc tỉ lệ tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc, đồng thời kiên quyết không hạ chuẩn để tăng thành tích. Các cơ sở đào tạo phải tổ chức kiểm tra mẫu bài thi, đồ án, luận văn và các minh chứng đánh giá; xử lí sai phạm theo thẩm quyền, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người học.
Trước khi kết thúc năm học, các trường phải hoàn thành báo cáo kiểm soát lạm phát điểm và kết quả cải tiến. Cùng với việc siết chặt đánh giá, Bộ GD&ĐT yêu cầu các cơ sở đào tạo kiểm soát việc ứng dụng AI trong học thuật.
Bộ GD&ĐT cũng yêu cầu các trường rà soát và quyết định phương án tuyển sinh năm 2027 sau khi hoàn thành tuyển sinh năm 2026, bảo đảm đúng chỉ tiêu, phương thức đã công bố và kiểm soát rủi ro.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn chỉ đạo, trước mắt tạm dừng việc tăng quy mô tuyển sinh, thậm chí có thể phải giảm để tập trung nâng cao chất lượng. Cùng với đó cần mở rộng trường lớp và tăng số lượng giảng viên có trình độ cao.
Các trường phải đối chiếu kết quả học tập của những nhóm sinh viên trúng tuyển theo từng phương thức để làm căn cứ điều chỉnh tuyển sinh. Quy mô tuyển sinh cần dựa trên đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, chất lượng đầu ra và nhu cầu nhân lực.
Đáng chú ý, Bộ GD&ĐT yêu cầu các cơ sở đào tạo gắn quyền tự chủ với trách nhiệm rà soát, điều chỉnh quy mô và cơ cấu ngành. Những ngành, chương trình không duy trì được yêu cầu bảo đảm chất lượng phải chấm dứt đào tạo và tuyển sinh. Các ngành có nhu cầu thấp hoặc hiệu quả đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu cũng phải được rà soát để điều chỉnh quy mô.
Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cho rằng, các trường cần xem xét việc ra đề thi, tổ chức kiểm tra và đánh giá trong toàn bộ quá trình học tập đã thực chất, công bằng hay chưa cũng như kết quả xếp loại tốt nghiệp có phản ánh đúng năng lực của sinh viên không.