Siêu El Nino mới vào giai đoạn đỉnh điểm và dự báo thời kỳ cường độ rất mạnh còn kéo dài đến đầu năm 2027. Tuy nhiên, thời điểm hiện tại đã gây thiệt hại đáng kể với nhiều quốc gia ở châu Á, đặc biệt tại 2 cường quốc xuất khẩu và nhập khẩu gạo lớn nhất là Ấn Độ và Philippines.
Giá gạo Việt Nam tăng khi nhu cầu tăng mạnh từ khách hàng Philippines
ẢNH: DUY TÂN
Cơ quan thống kê Philippines (PSA) cho biết, sản lượng lúa thu hoạch trong quý 3/2026 đạt 3,08 triệu tấn, giảm 17,8% so với cùng kỳ năm trước, tương đương mức giảm đến 670.000 tấn. Đáng chú ý, con số 3,08 triệu tấn cũng là mức thấp nhất trong quý 3 kể từ năm 2019. Sự sụt giảm chủ yếu do diện tích lúa thu hoạch giảm đến 17,6%.
Theo Bộ Nông nghiệp Philippines, chi phí phân bón và nhiên liệu tăng cao đã ảnh hưởng đến quyết định đầu tư đầu vào. El Nino là yếu tố tác động, thêm vào đó là tình trạng hạn chế thủy lợi và tâm lý thận trọng của nông dân trước rủi ro sản xuất.
Sự sụt giảm về nguồn cung gây áp lực lớn lên lượng gạo dự trữ của Philippines. Tính đến ngày 1.10.2026, tổng tồn kho gạo đạt 2,16 triệu tấn, giảm 8,3% so với mức 2,35 triệu tấn cùng kỳ năm 2025. Theo đó, lượng gạo trong các kho của Cơ quan Lương thực quốc gia Philippines (NFA) giảm 38%, dự trữ của các hộ gia đình giảm 15,3%; riêng tồn kho của khu vực thương mại tăng 12,6%.
PSA ước tính sản lượng lúa quý 4/2026 đạt khoảng 6,47 triệu tấn, tiếp tục giảm 5,5% so với cùng kỳ năm trước. Còn Bộ Nông nghiệp Philippines ước tính sản lượng lúa cả năm có thể giảm khoảng 1 triệu tấn so với năm 2025; tăng thêm khoảng 300.000 tấn so với dự báo hồi đầu năm nay. Những diễn biến trên có thể khiến Philippines tiếp tục phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu, qua đó duy trì vai trò là một trong những thị trường tiêu thụ quan trọng của các nước xuất khẩu gạo, trong đó có Việt Nam.
Trong diễn biến khác, nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới là Ấn Độ đang cân nhắc siết xuất khẩu gạo tấm (100% tấm). Liên đoàn các nhà xuất khẩu gạo Ấn Độ (IREF) cảnh báo khả năng chính phủ tái áp dụng hạn chế xuất khẩu gạo tấm 100% nếu giá quốc tế tiếp tục tăng và nguồn cung trong nước chịu sức ép. Theo IREF, giá gạo tấm trên thị trường quốc tế đã vượt 360 USD/tấn.
Sức ép không chỉ đến từ nhu cầu xuất khẩu mà còn từ các ngành công nghiệp trong nước, đặc biệt đây là nguyên liệu quan trọng để sản xuất ethanol và thức ăn chăn nuôi. Vào tháng 9.2022, Ấn Độ từng cấm xuất khẩu gạo tấm và chỉ khôi phục xuất khẩu tự do từ 3.2025.
Điều này cho thấy, nguồn cung gạo thế giới đang tăng nhanh trong những tháng cuối năm 2026 và dự báo sẽ còn tăng trong năm 2027. Đây là nguyên nhân vì sao thời gian qua giá gạo nội địa và xuất khẩu của Việt Nam tăng mạnh. Philippines là thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam và theo Bộ Nông nghiệp Mỹ, năm 2026 nước này nhập khẩu khoảng 5,6 triệu tấn gạo. Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam cho biết, rêng tháng 10, xuất khẩu đạt khoảng 475.000 tấn, tăng 37,2% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là tín hiệu phục hồi đáng chú ý sau giai đoạn xuất khẩu chậm hơn trong những tháng trước.