Siêu El Nino và phép thử ứng phó toàn cầu

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Siêu El Nino đang mạnh lên và được dự báo có thể gây hàng loạt cú sốc về sức khỏe cộng đồng, thời tiết, nông nghiệp và nguồn nước tại nhiều khu vực từ nay đến đầu năm 2027, đặt năng lực ứng phó của nhiều quốc gia trước một phép thử lớn.

Theo báo cáo mới của Viện Salata về khí hậu và bền vững thuộc Đại học Harvard (Mỹ), nhiệt độ mặt biển tại vùng Nino 3.4 ở xích đạo Thái Bình Dương giữa tháng 9 đã cao hơn mức trung bình khoảng 2 độ C. Cơ quan Khí quyển và đại dương Mỹ (NOAA) dự báo có 75% khả năng El Nino trong giai đoạn tháng 10 - 12 sẽ mạnh hơn mọi đợt ghi nhận kể từ năm 1950.

Tác động đã bắt đầu xuất hiện rõ. Lượng mưa giảm làm gia tăng cháy đất than bùn tại Indonesia và gây sức ép lên sản lượng lúa. Tại Trung Mỹ, hạn hán gây thiệt hại mùa màng và khiến mực nước kênh đào Panama suy giảm, buộc tuyến đường thủy chiếm khoảng 5% thương mại toàn cầu phải hạn chế lưu lượng tàu, theo AFP. Trong khi đó, Ecuador và một số khu vực Nam Mỹ có thể đối mặt mưa lũ cực đoan.

Những biến động thời tiết có thể nhanh chóng chuyển thành sức ép kinh tế - xã hội. Hồi tháng 8, Chương trình Lương thực thế giới cảnh báo tác động của El Nino có thể đẩy khoảng 50 triệu người vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng và khiến giá thực phẩm tăng. Bên cạnh đó, rủi ro đối với sức khỏe cũng đặc biệt đáng lo. Theo The Guardian hôm qua dẫn ước tính của giới khoa học khí hậu, nắng nóng tăng thêm do El Nino có thể khiến hơn 450.000 người tử vong sớm.

Trước viễn cảnh trên, giới chuyên gia cho rằng công tác ứng phó không thể chỉ dừng ở dự báo thời tiết. Các chính quyền cần kiểm tra hệ thống thoát nước, đê, đập, đường sá và cầu cống, đồng thời chuẩn bị nơi trú ẩn, dịch vụ y tế và phương án hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật, người thu nhập thấp và người vô gia cư - những nhóm thường chịu rủi ro lớn hơn khi thiên tai xảy ra.

Một số địa phương tại Mỹ đã tổ chức diễn tập theo kịch bản El Nino, phối hợp nhiều đơn vị nhằm phát hiện lỗ hổng trước khi xảy ra bão lớn, lũ lụt hoặc sạt lở. Trong khi đó, nhiều nước châu Á đang chạy đua củng cố hệ thống cảnh báo, bảo vệ nguồn nước và mùa màng trước đợt El Nino mới.

Đợt siêu El Nino hiện tại đang gia tăng cường độ với 75% khả năng vượt qua mọi kỷ lục từ năm 1950, sau khi nhiệt độ mặt biển tại khu vực xích đạo Thái Bình Dương cao hơn 2 độ C so với trung bình vào giữa tháng 9. Theo dự báo từ Viện Salata thuộc Đại học Harvard và Cơ quan Khí quyển và Đại dương Mỹ, hiện tượng này sẽ tạo ra hàng loạt cú sốc nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng, thời tiết, nông nghiệp và nguồn nước kéo dài đến đầu năm 2027. Những tác động thực tế đang hiện hữu rõ rệt khi lượng mưa giảm gây cháy đất than bùn tại Indonesia, còn hạn hán gay gắt ở Trung Mỹ làm sụt giảm mực nước kênh đào Panama, khiến tuyến hàng hải chiếm 5% thương mại toàn cầu bị hạn chế lưu lượng tàu. Sự cố thời tiết cực đoan này không chỉ đe dọa trực tiếp đến sản lượng lúa gạo và gây ra mưa lũ ở Nam Mỹ, mà còn đẩy khoảng 50 triệu người vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Đáng lo ngại hơn, mức nhiệt gia tăng do El Nino ước tính có thể dẫn đến hơn 450.000 ca tử vong sớm trên phạm vi toàn cầu. Trước thách thức lớn này, công tác phòng chống đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ từ dự báo thời tiết sang các giải pháp hạ tầng và an sinh xã hội thực chất. Nhiều quốc gia châu Á cùng một số địa phương tại Mỹ đã chủ động diễn tập kịch bản ứng phó, kiểm tra hệ thống đê đập, đèo cống và củng cố phương án bảo vệ nguồn nước, mùa màng. Việc chuẩn bị sẵn sàng y tế và lực lượng hỗ trợ các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương sẽ là yếu tố then chốt giúp giảm thiểu tối đa thiệt hại nhân đạo trong đợt thiên tai này.