Võ Minh Đăng, Chủ tịch Hội Sinh viên Trường ĐH Khoa học tự nhiên, ĐH Quốc gia TP.HCM, khẳng định: "Từ một chiến dịch tình nguyện, tụi mình muốn chứng minh rằng sinh viên không chỉ là người học về chuyển đổi số, mà hoàn toàn có thể trở thành một lực lượng trực tiếp tham gia quá trình chuyển đổi số, đưa Nghị quyết 57-NQ/TW vào cuộc sống một cách hiệu quả".
NGHỊ QUYẾT ĐƯỢC CỤ THỂ HÓA BẰNG NHỮNG VIỆC RẤT CỤ THỂ
Với "Mùa hè số", Nghị quyết 57-NQ/TW được cụ thể hóa bằng những việc rất cụ thể. Đó là khi sinh viên dùng chuyên môn để xây dựng "Thư viện sách nói DAISY", mở rộng khả năng tiếp cận tri thức cho người khiếm thị; số hóa các "địa chỉ đỏ", di tích và tư liệu lịch sử, biến dữ liệu vật lý thành tài nguyên số; trực tiếp xuống cơ sở, hỗ trợ hàng ngàn trường hợp về định danh điện tử, căn cước công dân và dịch vụ công trực tuyến; hỗ trợ số hóa hàng ngàn hồ sơ sức khỏe và hàng trăm hồ sơ, tài liệu lịch sử…
Đội hình “Dấu ấn số” của Trường ĐH Khoa học tự nhiên, ĐH Quốc gia TP.HCM giới thiệu với lãnh đạo thành phố về website số hóa Di sản văn hóa P.Cầu Kiệu
ẢNH: NỮ VƯƠNG
Theo Minh Đăng, khi bắt đầu xây dựng "Mùa hè số", điều các bạn trăn trở nhất là làm thế nào để hoạt động chuyển đổi số trong một chiến dịch tình nguyện không chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn người dân sử dụng một ứng dụng hay hoàn thành một thủ tục, mà phải tạo ra những giá trị có thể tiếp tục sử dụng sau khi chiến dịch kết thúc. Từ thực tiễn đó, các bạn xác định chuyển đổi số cộng đồng phải bắt đầu từ nhu cầu thực tế của người dân, chứ không phải từ việc mình có công nghệ gì. Với lợi thế rất lớn về khoa học công nghệ và khả năng ứng dụng chuyên môn, các bạn đã biến thế mạnh đó thành những sản phẩm phục vụ cộng đồng.
Và 3 đội hình "Mùa hè số" của trường ra đời từ 3 nhu cầu khác nhau: "Ánh sáng số" là câu chuyện về tiếp cận tri thức; "Dấu ấn số" lưu giữ và lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa; còn "Thanh niên số" là câu chuyện về con người. Tất cả không hoạt động tách rời mà bổ trợ cho nhau: một đội hình tạo ra sản phẩm, một đội hình tạo ra tài nguyên - dữ liệu số, và một đội hình trực tiếp đưa công nghệ đến với người dân.
TỪ THƯ VIỆN SÁCH NÓI ĐẾN BIẾN DỮ LIỆU VẬT LÝ THÀNH TÀI NGUYÊN SỐ
Chia sẻ cụ thể hơn, Minh Đăng cho biết đội hình "Ánh sáng số" đã phát triển Thư viện sách nói DAISY - nền tảng số hỗ trợ tiếp cận tri thức trên môi trường trực tuyến. Điểm đặc biệt của DAISY không đơn thuần là những file âm thanh được đưa lên website. Đây là định dạng được thiết kế theo khả năng tiếp cận, cho phép tổ chức nội dung theo cấu trúc của tài liệu, hỗ trợ điều hướng theo chương, mục, trang và đồng bộ giữa văn bản với âm thanh.
Trong chiến dịch năm nay, đội hình tiếp tục phát triển và cải tiến sản phẩm: tối ưu giao diện cho thiết bị di động, hỗ trợ phát trực tiếp sách nói trên website và bổ sung hơn 1.200 đầu sách. Thư viện được phân loại thành gần 30 nhóm thể loại và tổ chức thành từng track để thuận tiện lựa chọn, sử dụng. Cũng theo Minh Đăng, điểm khó của dự án là phải làm sao để sản phẩm không chỉ "hoàn thành" mà phải "dùng được". Vì vậy, bên cạnh số lượng đầu sách, các bạn cũng lưu ý những yếu tố như lượt truy cập, lượt nghe, số lượng người sử dụng, tần suất sử dụng và phản hồi của người dùng.
Đội hình “Thanh niên số” hướng dẫn người dân sử dụng các ứng dụng số
ẢNH: NỮ VƯƠNG
Trong khi đó, một điều rất đặc biệt tạo nên "Dấu ấn số" là đã biến dữ liệu vật lý thành tài nguyên số. Trong một lần giới thiệu với lãnh đạo TP.HCM về website số hóa Di sản văn hóa P.Cầu Kiệu, Trần Gia Nghi (sinh viên Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM, thành viên đội hình), cho biết website giới thiệu tổng quan về từng di tích và giá trị lịch sử, văn hóa; có thư viện hình ảnh và video giúp người xem trải nghiệm trực quan, sinh động; tích hợp mã QR để truy cập nhanh bằng điện thoại thông minh; hệ thống quản lý dữ liệu, tạo nền tảng để địa phương tiếp tục bổ sung, cập nhật và phát triển kho tư liệu số lâu dài.
Theo Nghi, để hoàn thành công trình, các sinh viên tình nguyện trực tiếp khảo sát thực tế tại di tích, thu thập hình ảnh, tài liệu lịch sử, ghi nhận thông tin, phối hợp với chính quyền địa phương, sau đó tiến hành thiết kế giao diện, xây dựng website, kiểm thử và hoàn thiện sản phẩm trước khi bàn giao. Trong "Mùa hè số" năm nay, đội hình đã triển khai tại 5 địa điểm, di tích lịch sử. "Điểm mà tụi mình muốn tạo ra không phải là scan một tài liệu rồi lưu lên mạng. Dấu ấn số hướng đến việc biến dữ liệu lịch sử thành một tài nguyên số có thể tra cứu và trải nghiệm", Minh Đăng khẳng định.
Minh Đăng cho biết thêm những gì trước đây chỉ nằm ở một địa điểm cụ thể thì nay có thêm một "đời sống" trên không gian số. Một "địa chỉ đỏ" không chỉ là nơi mình đến, mà có thể trở thành một điểm dữ liệu để học sinh, sinh viên và người dân tìm hiểu lịch sử, văn hóa.
CẢM ƠN NHỮNG "THANH NIÊN SỐ"
Nếu "Ánh sáng số" và "Dấu ấn số" tập trung tạo ra sản phẩm thì với "Thanh niên số", sinh viên tình nguyện trực tiếp bước vào cộng đồng để xem những sản phẩm, nền tảng và dịch vụ số đó thực sự được sử dụng như thế nào. "Thanh niên số" được triển khai theo nhiều nhóm hoạt động: hỗ trợ định danh điện tử, căn cước công dân, hồ sơ trực tuyến trên Cổng dịch vụ công quốc gia; hướng dẫn sử dụng các ứng dụng số; hỗ trợ chuyển đổi số hành chính Đảng; số hóa dữ liệu sức khỏe; phổ cập kỹ năng số và tổ chức các hoạt động trải nghiệm AI, VR, an toàn số…
Bà Tăng Ngọc Mai (77 tuổi, ngụ P.Cầu Kiệu) từng không biết gì về các ứng dụng số, nhưng khi được đội hình "Mùa hè số" của Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM hướng dẫn, bà hào hứng nói: "Các bạn trẻ rất nhiệt tình, hỗ trợ tôi cài đặt và sử dụng các ứng dụng số thiết yếu. Mấy ứng dụng số này rất hữu ích, nhưng nếu không có các bạn thanh niên hỗ trợ cài và hướng dẫn thì chúng tôi không biết phải làm sao. Thật sự cảm ơn các bạn".
Anh Nguyễn Đức Trung, Phó chủ tịch Hội Sinh viên TP.HCM, phụ trách hoạt động của đội hình "Mùa hè số" TP.HCM, nhìn nhận: "Đội hình đã bước đầu phát huy vai trò của sinh viên như một nguồn lực tri thức trẻ tham gia trực tiếp vào hệ sinh thái chuyển đổi số tại cơ sở. Sinh viên không chỉ đảm nhiệm vai trò hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ và dịch vụ số, mà còn từng bước tham gia vào các khâu nghiên cứu, phát triển sản phẩm, số hóa dữ liệu, thử nghiệm giải pháp và hoàn thiện sản phẩm trên cơ sở phản hồi từ thực tiễn".
Theo anh Trung, mô hình đã tạo ra sự kết nối 2 chiều: địa phương cung cấp bài toán thực tiễn, nhà trường và sinh viên cung cấp nguồn lực chuyên môn; kết quả triển khai tiếp tục tạo ra dữ liệu, kinh nghiệm và giải pháp để phục vụ trở lại cộng đồng. Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa trong việc phát huy nguồn lực trí thức trẻ, nâng cao chất lượng hoạt động tình nguyện chuyên môn và tăng cường sự tham gia của sinh viên vào quá trình chuyển đổi số của thành phố.
Sau chiến dịch, các bạn nhận ra rằng sản phẩm số dù tốt đến đâu cũng không tạo ra giá trị nếu người dân không có thiết bị, internet hoặc điều kiện kết nối. Vì vậy, Minh Đăng cho biết về lâu dài, các bạn muốn nghiên cứu những điểm truy cập số tại không gian cộng đồng, trường học, thư viện, thiết chế văn hóa và các địa điểm công cộng phù hợp, để kết nối người dân với sản phẩm, dữ liệu và dịch vụ số.