Chiều 1/10, tại phiên họp thứ 6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp trình bày tờ trình tại phiên họp. (Ảnh: Media Quốc hội)
Theo tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật bổ sung nhiều quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất nhằm bảo đảm quyền, lợi ích của người dân, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và phù hợp thực tiễn.
Dự thảo Luật quy định khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, nếu người sử dụng đất có nhu cầu thu hồi phần diện tích còn lại của thửa đất thu hồi thì cơ quan, người có thẩm quyền thu hồi đất xem xét, quyết định thu hồi đất và thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, quản lý diện tích đất này theo quy định của Chính phủ.
Dự thảo bổ sung quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với người nhận chuyển quyền sử dụng đất trong thời gian có hiệu lực của thông báo thu hồi đất.
Theo đó, nếu người có đất thực hiện chuyển quyền sử dụng đất trong thời gian thông báo thu hồi đất còn hiệu lực thì bên nhận chuyển quyền vẫn được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Tuy nhiên, tổng mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không vượt quá mức áp dụng đối với bên chuyển quyền sử dụng đất.
Dự thảo đồng thời bổ sung quy định ưu tiên người có đất ở bị thu hồi được giao đất hoặc mua nhà trên diện tích đất đã thu hồi mở rộng. Cụ thể, người có đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án đầu tư xây dựng khu đô thị, dự án khu dân cư nông thôn được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ.
Một điểm mới khác là cơ chế hoán đổi đất để người dân có thể tái định cư tại chỗ. Theo đó, trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, nếu người có đất thu hồi có nhu cầu thì được hoán đổi phần diện tích đất ở bị thu hồi sang phần diện tích còn lại của thửa đất sau thu hồi theo quy định của Chính phủ.
Chính phủ cho rằng quy định này tạo cơ chế linh hoạt, giúp người có đất ở bị thu hồi được tái định cư tại chỗ, hạn chế xáo trộn nơi ở và đời sống. Đồng thời, phần diện tích đất còn lại sau thu hồi được sử dụng hiệu quả hơn và Nhà nước tiết kiệm kinh phí do không phải bố trí đất tái định cư tại địa điểm khác.
Dự thảo còn bổ sung nguyên tắc nhà ở, đất ở trong khu tái định cư được bố trí theo nhiều cấp nhà, nhiều mức diện tích khác nhau, phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả của người được tái định cư.
Dự thảo cũng bổ sung quy định trong quá trình tổ chức thu hồi đất phải điều tra, xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất; đồng thời tổ chức lấy ý kiến, tiếp thu ý kiến của người có đất thu hồi trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Theo Chính phủ, quy định này nhằm xác định các khoản thu nhập mà người có đất thu hồi bị mất, từ đó giúp địa phương có phương án hỗ trợ phù hợp, góp phần tái thiết cuộc sống và phục hồi sinh kế cho người dân so với thời điểm trước khi bị thu hồi đất.
Bỏ quy định “phương pháp định giá đất theo nguyên tắc thị trường”
Về tài chính đất đai, giá đất, tờ trình của Chính phủ nêu rõ, so với quy định của Luật Đất đai năm 2024, dự thảo Luật bỏ quy định “phương pháp định giá đất theo nguyên tắc thị trường”; bỏ quy định các trường hợp áp dụng giá đất cụ thể.
Dự thảo cũng không quy định chi tiết, cụ thể về phương pháp định giá đất, các trường hợp và điều kiện áp dụng phương pháp định giá đất, Hội đồng thẩm định bảng giá đất, giá đất cụ thể; quyền và nghĩa vụ của tổ chức tư vấn xác định giá đất.
Đồng thời, dự thảo bỏ các quy định về tư vấn xác định giá đất và điều kiện hành nghề tư vấn xác định giá đất. Theo Chính phủ, việc này nhằm nâng cao trách nhiệm của cơ quan có chức năng quản lý nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập trong xây dựng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, đồng thời cắt giảm điều kiện kinh doanh.
Thể chế tinh thần của Nghị quyết 21, dự thảo hoàn thiện các nội nội dung: giá đất do Nhà nước quyết định.
Việc định giá đất phải bảo đảm trung thực, khách quan, công khai, minh bạch; tuân thủ đúng trình tự, thủ tục định giá đất; dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan; hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư; phù hợp mục tiêu phát triển từng thời kỳ.
Lần sửa đổi này quy định thống nhất về thẩm quyền quyết định, sửa đổi, bổ sung bảng giá đất và thẩm quyền quyết định, sửa đổi, bổ sung hệ số điều chỉnh giá đất là của HĐND cấp tỉnh nhằm nâng cao nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh về giá đất.
Dự thảo cũng luật hóa Nghị quyết 254/2025 của Quốc hội về việc cơ bản áp dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, đồng thời bổ sung quy định tỷ lệ thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất (thông qua tỷ lệ % để tính đơn giá thuê đất), tỷ lệ bồi thường để tính nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất và tính tiền bồi thường cho người có đất bị thu hồi.
Bổ sung cách xác định chi phí xây dựng hạ tầng theo hướng chi phí xây dựng hạ tầng được xác định theo quy định của pháp luật về xây dựng và được tính tại thời điểm xác định giá đất để tính nghĩa vụ tài chính về đất đai. Bổ sung quy định giao UBND cấp tỉnh quy định tỷ lệ bồi thường theo từng loại đất, phù hợp với tình hình thực tế.
Điểm mới nữa là quy định cách xác định đơn giá thuê đất cho chu kỳ tiếp theo được tính căn cứ vào bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất của năm xác định tiền thuê đất tiếp theo; đồng thời quy định việc điều chỉnh đơn giá thuê đất của chu kỳ tiếp theo.
Dự thảo quy định bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất được áp dụng để tính các khoản thu ngân sách từ đất đai; xác định giá khởi điểm để đấu giá quyền sử dụng đất và tính tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.
Bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất cũng được áp dụng để tính giá trị quyền sử dụng đất khi chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp; chuyển đổi doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; chuyển công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do doanh nghiệp nhà nước đầu tư 100% vốn điều lệ thành công ty cổ phần; chuyển nhượng vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp và chuyển nhượng vốn đầu tư trong nước của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
Ngoài ra, bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất được áp dụng đối với các trường hợp khác theo quy định của pháp luật và là một trong những căn cứ để xác định thuế, phí, lệ phí liên quan đến quản lý, sử dụng đất.