Tái cơ cấu EVN: Vì sao Bộ Tài chính chưa muốn tách công ty truyền tải điện?

Tại tờ trình về việc phê duyệt Đề án tái cấu trúc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) gửi Chính phủ ngày 2/10, Bộ Tài chính đã có ý kiến về một số nội dung liên quan đến cơ cấu sở hữu, mô hình quản lý các nhà máy điện và tổ chức hoạt động truyền tải.

Hai bộ có ý kiến trái chiều

Về nội dung tái cấu trúc khâu truyền tải điện (tách Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) ra khỏi EVN và tổ chức thành doanh nghiệp độc lập do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ), Bộ Tài chính cho rằng cần có thêm thời gian nghiên cứu, đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn, đồng thời bảo đảm EVN và EVNNPT hoàn thành các nhiệm vụ được giao trong Quy hoạch điện 8 điều chỉnh.

Sau khi các vấn đề được giải quyết, EVN cần nghiên cứu, rà soát và báo cáo cấp có thẩm quyền phương án tách EVNNPT khỏi tập đoàn theo đúng chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ, bảo đảm hoạt động của doanh nghiệp hiệu quả hơn hiện tại.

Theo Bộ Tài chính, mô hình hoạt động hiện nay của EVNNPT bảo đảm tính độc lập và đáp ứng các yêu cầu của thị trường điện. Bộ cho rằng mô hình này không phát sinh xung đột lợi ích với các bên mua, bán điện; không phân biệt đối xử giữa các nhà máy điện thuộc EVN và nhà máy điện của các chủ đầu tư khác, kể cả trong việc đấu nối vào hệ thống điện quốc gia.

Theo đó, mô hình hiện tại bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, bình đẳng giữa các bên tham gia thị trường điện, kể cả khi thị trường bán lẻ điện cạnh tranh được triển khai trong thời gian tới.

Trong khi đó, Bộ Công Thương kiến nghị tách EVNNPT khỏi EVN, tổ chức thành doanh nghiệp độc lập do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ và trực thuộc bộ chuyên ngành.

Bộ Công Thương cho rằng việc tách Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) khỏi EVN, chuyển về bộ chuyên ngành quản lý, không chỉ là điều kiện tiên quyết để vận hành thị trường bán lẻ điện cạnh tranh mà còn giúp bộ sớm có thêm công cụ thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh cung cấp điện.

Theo Bộ Công Thương, điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tình hình cung ứng điện giai đoạn 2027-2030 và những năm tiếp theo được dự báo hết sức căng thẳng.

Trước đó, tại Thông báo 444 ngày 20/8, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho rằng việc tách EVNNPT khỏi EVN là cần thiết và cần sớm triển khai. Tuy nhiên, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và EVN phải làm rõ lộ trình, hoàn thiện các nội dung chi tiết, bảo đảm hoạt động hiệu quả và tốt hơn hiện tại.

Lo áp lực vốn, rủi ro khi tách đơn vị truyền tải điện

Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) được thành lập năm 2008, là công ty TNHH MTV do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) nắm giữ 100% vốn điều lệ.

EVNNPT thực hiện chức năng quản lý, vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa và đầu tư phát triển lưới điện truyền tải. Đây là đơn vị cung cấp dịch vụ cho hệ thống điện, với chi phí vận hành và đầu tư được thu hồi thông qua giá truyền tải điện do Nhà nước kiểm soát. Giá truyền tải điện do Bộ Công Thương phê duyệt và được tính vào tổng giá bán lẻ điện đến người tiêu dùng cuối cùng.

Theo Bộ Tài chính, cơ chế này đã được duy trì từ năm 2008 đến nay. Dù trực thuộc EVN, EVNNPT có cơ cấu, bộ máy tổ chức và hạch toán kế toán độc lập với tập đoàn. Hoạt động của tổng công ty tuân thủ các quy định pháp luật, đồng thời việc vận hành lưới điện thực hiện theo lệnh điều độ của Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO).

Giá truyền tải điện của EVNNPT được xác định theo quy định pháp luật và do Bộ Công Thương phê duyệt. Hoạt động đầu tư của tổng công ty được triển khai thông qua các dự án được giao, phù hợp với quy hoạch phát triển điện lực quốc gia.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính và EVN, phương án trước mắt là tiếp tục duy trì EVNNPT là công ty TNHH MTV do EVN nắm giữ 100% vốn điều lệ, để có thời gian nghiên cứu giải pháp tháo gỡ khó khăn, đồng thời bảo đảm hoàn thành các nhiệm vụ trong Quy hoạch điện 8 điều chỉnh.

Một trong những vấn đề được nêu là nhu cầu vốn đầu tư lưới điện truyền tải rất lớn. Giai đoạn 2026-2030, EVNNPT dự kiến đầu tư thuần bình quân gần 45.000 tỷ đồng mỗi năm, trong khi khả năng thu xếp vốn của đơn vị chỉ đáp ứng tối đa 40% nhu cầu đầu tư.

Đến hết năm 2025, hệ số nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu của EVNNPT ở mức 2,82 lần, tiến sát ngưỡng 3 lần. Theo báo cáo, nếu tách khỏi EVN, EVNNPT cần bổ sung khoảng 42.500 tỷ đồng vốn chủ sở hữu. Phương án này có thể kéo theo nhu cầu ngân sách Nhà nước cấp bổ sung vốn điều lệ hoặc bảo lãnh vay vốn, làm tăng gánh nặng ngân sách và nợ công.

Bên cạnh vấn đề tài chính, EVN cho rằng việc tách EVNNPT có thể ảnh hưởng đến sự phối hợp trong đầu tư, vận hành đồng bộ lưới điện truyền tải và lưới điện phân phối. Khi hai khâu do các đơn vị khác nhau quản lý, việc liên thông giữa các cấp điện áp, đáp ứng nhu cầu phụ tải và xử lý sự cố lưới điện, nhất là trong tình huống khẩn cấp, có thể gặp khó khăn...

Việc tiếp tục nắm giữ 100% vốn tại EVNNPT giúp duy trì sự chỉ đạo thống nhất trong đầu tư, vận hành hệ thống truyền tải điện quốc gia, ưu tiên các công trình trọng điểm, liên kết vùng, kết nối nhập khẩu điện và những dự án quan trọng đối với an toàn hệ thống...

Từ các phân tích trên, Bộ Tài chính và EVN đề xuất trước mắt duy trì mô hình hiện nay. Sau khi các khó khăn được giải quyết, EVN sẽ nghiên cứu, rà soát và báo cáo cấp có thẩm quyền phương án tách EVNNPT theo chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ, bảo đảm hoạt động hiệu quả hơn.