Tại sao người lớn tuổi cảm thấy thời gian trôi nhanh?

Nguồn ảnh: Thanh Niên

'Thời gian như bóng câu qua cửa sổ' là cụm từ không ít người tự cảm thán vì thời gian trôi qua quá mau, nhất là đối với những người lớn tuổi, và giới khoa học đã tìm cách lý giải cho cảm giác này.

Các nhà nghiên cứu đã dành nhiều năm tìm hiểu lý do tại sao thời gian dường như trôi nhanh hơn khi con người già đi. Năm 2019, Nhà xuất bản Đại học Cambridge (Anh) đã công bố báo cáo chỉ ra cái gọi là "sự lệch pha" giữa thời gian trên thực tế và thời gian tinh thần.

"Nguồn gốc của hiện tượng này nằm ở chỗ "thời gian thể hiện trên đồng hồ" không giống với thời gian mà tâm trí con người cảm nhận", nghiên cứu cho biết.

Trong khi "thời gian đồng hồ" chỉ 24 giờ của một ngày, "thời gian tâm trí" lại được định hình bởi những hình ảnh và trải nghiệm mà con người tích lũy trong suốt cuộc đời.

Sự lệch pha giữa hiện thực và tâm trí

Báo Independent (Anh) hôm 21.9 dẫn lời nền tảng chăm sóc sức khỏe tâm thần ReachLink (trụ sở Florida, Mỹ) đã nêu lên những nguyên nhân có thể khiến người lớn tuổi có cảm giác thời gian trôi nhanh.

Thứ nhất là lý thuyết tỷ lệ. Vào thời điểm con người được 10 tuổi, một năm tương đương 10% tổng số trải nghiệm mà một người đã có trong đời. Thế nhưng ở độ tuổi 50, một năm lại chỉ chiếm 2% tổng trải nghiệm sống. Đó chính là cốt lõi của lý thuyết tỷ lệ: mỗi năm trôi qua sẽ chiếm một phần ngày càng nhỏ trong tổng thể cuộc đời của một con người.

Thứ hai là sự thiếu hụt tính mới mẻ. Theo khái niệm này, trí nhớ không ghi nhận thời gian một cách đồng đều, mà thay vào đó thường chỉ lưu giữ những sự kiện nổi bật. Khi đời sống lặp lại gần như giống nhau từ tuần này sang tuần khác, con người ít có thêm ký ức mới để phân biệt giai đoạn này với giai đoạn kia.

Kết quả là khi nhìn lại, thời gian dường như mang đến cảm giác bị nén lại, góp phần khiến người lớn tuổi cảm thấy thời gian qua nhanh hơn trước.

Kế đến là sự hấp thu cảm xúc, diễn ra khi não bộ chuyển sang trạng thái "tự điều khiển" trong những công việc quen thuộc hoặc mang tính lặp lại, từ đó giảm nhận thức của con người đối với dòng chảy của thời gian.

Dopamin, một chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến động lực, cảm giác tưởng thưởng và cách não bộ xử lý thời gian, cũng góp phần tạo nên ảnh hưởng. Điều này do nồng độ dopamine có thể thay đổi theo tuổi tác, khiến người già có cảm giác rằng thời gian trôi qua nhanh chóng.

Cách níu giữ thời gian

Theo giới khoa học, có những cách giúp con người làm chậm lại nhận thức với thời gian, và tạo ra những ký ức và thời khắc mới trong nửa cuối cuộc đời.

Giáo sư Adrian Bejan của Đại học Duke (Mỹ) khuyên con người hãy sống chậm lại, buộc bản thân phải làm những điều mới mẻ để bứt phá khỏi lối mòn của đời sống.

"Hãy tự thưởng cho mình những bất ngờ. Làm những điều khác thường", theo giáo sư Bejan, tác giả báo cáo do Nhà xuất bản Đại học Cambridge đăng tải.

"Bạn vừa nghe một câu chuyện cười thú vị? Hãy kể cho tôi nghe! Bạn có một ý tưởng mới? Hãy làm điều gì đó. Hãy tạo ra thứ gì đó. Hãy nói điều gì đó", ông kêu gọi.

Về mặt nhận thức, lý thuyết tỷ lệ chỉ ra rằng một năm ở tuổi 50 chỉ chiếm 2% tổng trải nghiệm sống, giảm mạnh so với tỷ lệ 10% khi con người mới 10 tuổi. Sự thiếu hụt tính mới mẻ cùng nhịp sống lặp lại khiến脑 bộ rơi vào trạng thái "tự điều khiển", làm giảm khả năng ghi nhận các mốc sự kiện phân biệt và tạo ra cảm giác thời gian bị thu hẹp. Đồng thời, sự thay đổi nồng độ dopamine, một chất dẫn truyền thần kinh chịu trách nhiệm xử lý động lực và thời gian, cũng góp phần đẩy nhanh nhận thức về nhịp trôi của cuộc sống ở người già. Nhằm cải thiện nhận thức tâm lý này, giới khoa học khẳng định con người hoàn toàn có thể chủ động làm chậm nhịp thời gian trong nửa sau cuộc đời. Giáo sư Adrian Bejan thuộc Đại học Duke khuyên mỗi người nên chủ động bứt phá khỏi lối mòn sinh hoạt bằng cách sống chậm lại, tự thưởng cho mình những điều bất ngờ và trải nghiệm khác thường. Việc liên tục học hỏi, kiến tạo những ý tưởng mới và chia sẻ cảm xúc sẽ giúp não bộ ghi nhận thêm nhiều mốc ký ức giá trị, níu giữ trọn vẹn từng khoảnh khắc sống.