Tây Ban Nha đề xuất cải tổ Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc

Trong bài phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York, Mỹ, tối 23/9, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez đưa ra đề xuất cải tổ Hội đồng Bảo an. Theo CNN, ông Sánchez cho rằng những thay đổi này cần thiết để củng cố niềm tin vào chủ nghĩa đa phương, trong bối cảnh hệ thống quốc tế đang đối mặt nhiều sức ép. Nhà lãnh đạo Tây Ban Nha nhấn mạnh Liên Hợp Quốc phải được đổi mới, tăng cường năng lực, tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong thế kỷ 21 như từng đảm nhiệm ở thế kỷ 20. Trọng tâm trong đề xuất của ông Sánchez là bảo đảm sự đại diện công bằng hơn cho tất cả khu vực trên thế giới tại Hội đồng Bảo an. Ông đồng thời kêu gọi chấm dứt quyền phủ quyết của các nước thành viên thường trực, cơ chế lâu nay tạo ảnh hưởng đặc biệt lớn cho năm quốc gia. Lập luận của Thủ tướng Tây Ban Nha dựa trên nguyên tắc rằng không quốc gia nào, dù hùng mạnh đến đâu, nên vừa làm trọng tài vừa tham gia tranh chấp. Phát biểu này viện dẫn tinh thần được nêu trong Hiến chương Liên Hợp Quốc, văn kiện đặt nền tảng cho hoạt động của tổ chức quốc tế này. Theo ông Sánchez, một hệ thống đa phương chỉ có thể duy trì tính chính danh khi các khu vực được tham gia công bằng, còn quyền lực không tập trung quá mức. Đề xuất của Tây Ban Nha vì vậy hướng tới việc điều chỉnh Hội đồng Bảo an theo thực tế thế giới hiện nay, thay vì giữ nguyên cấu trúc hình thành từ thế kỷ trước. Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc hiện có 15 thành viên, gồm 10 nước thành viên không thường trực và năm nước thành viên thường trực. Năm thành viên thường trực đang nắm quyền phủ quyết là Mỹ, Anh, Pháp, Nga và Trung Quốc, với vị trí đặc biệt trong các quyết định quan trọng. Cơ chế này từng giúp các cường quốc bảo vệ lợi ích chiến lược, nhưng cũng thường làm đình trệ những nỗ lực chung trước các cuộc khủng hoảng quốc tế. Đề xuất từ Madrid xuất hiện cùng thời điểm nhiều quốc gia kêu gọi sửa đổi cơ cấu đại diện của Hội đồng Bảo an. Trước đó, trong bài phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, Tổng thống Panama José Raúl Mulino cũng đề nghị cải tổ cơ quan này. Ông Mulino mong muốn các quốc gia thuộc khu vực Mỹ Latinh và vùng Caribe được trao quy chế thành viên thường trực. Quan điểm của Panama cho thấy yêu cầu mở rộng đại diện không chỉ đến từ châu Âu, mà còn được thúc đẩy mạnh mẽ tại các khu vực đang thiếu tiếng nói. Mỹ Latinh và vùng Caribe hiện chưa có quốc gia nào giữ ghế thường trực, dù khu vực này là một bộ phận quan trọng của cộng đồng quốc tế. Nếu được xem xét, đề xuất của Panama có thể đưa vấn đề đại diện khu vực trở thành một nội dung nổi bật trong các cuộc thảo luận cải tổ. Châu Phi cũng nằm trong tâm điểm tranh luận về sự mất cân bằng tại Hội đồng Bảo an, khi chưa có đại diện thường trực nào. Trong bài phát biểu cuối cùng trước khi mãn nhiệm tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 22/9, Tổng thư ký António Guterres thừa nhận thực trạng này. Ông Guterres gọi việc một Hội đồng Bảo an của thế kỷ 21 thiếu đại diện thường trực từ châu Phi là điều bất công và không thể biện minh. Những phát biểu liên tiếp từ Tây Ban Nha, Panama và Tổng thư ký Liên Hợp Quốc cho thấy sức ép cải tổ đang ngày càng rõ nét. Mục tiêu được nhắc đến là xây dựng một Hội đồng Bảo an phản ánh đầy đủ hơn tương quan khu vực, đồng thời tăng niềm tin vào chủ nghĩa đa phương. Tuy nhiên, bài phát biểu của ông Sánchez mới dừng ở việc nêu định hướng, còn việc thay đổi cơ cấu và quyền phủ quyết vẫn cần sự đồng thuận rộng rãi giữa các thành viên.