Tại một doanh nghiệp sản xuất phía Nam - ẢNH: N.HIỂN
Nghị quyết số 19 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam yêu cầu đa dạng hóa đối tác, thị trường, chuỗi cung ứng và hệ sinh thái công nghệ... áp dụng cơ chế đặc thù thu hút tập đoàn đa quốc gia, tổ chức nghiên cứu và nhân tài quốc tế tham gia các chương trình khoa học, công nghệ tại Việt Nam; phát huy mạnh mẽ nguồn lực và vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
Từ kinh nghiệm làm việc trong môi trường quốc tế, ba gương mặt tiêu biểu của cộng đồng người Việt tại châu Âu: bà Võ Phương Nga (Pháp), bà Đào Hồng Hải (Bỉ) và bà Quỳnh Iris Nguyễn - de Prelle (Bỉ) - cho rằng thách thức lớn nhất của doanh nghiệp Việt khi ra thế giới không phải vốn hay công nghệ, mà là năng lực xây dựng lòng tin, đồng thời nhấn mạnh vai trò cầu nối tri thức, văn hóa của kiều bào.
Xây dựng lòng tin quốc tế
Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, bà Võ Phương Nga - Giám đốc quản trị tài chính Credit Agricole Corporate & Investment Bank, Giám đốc tài chính và đối tác AVSE Global (hiện sinh sống, làm việc tại Pháp) - cho rằng: "Điều khó nhất đối với một doanh nghiệp khi bước ra thị trường quốc tế không thực sự là thiếu vốn hay thiếu công nghệ, mà là khả năng hiểu luật chơi, chuẩn mực, văn hóa và xây dựng niềm tin với đối tác quốc tế".
Theo bà, doanh nghiệp Việt không nên mang tâm thế "một doanh nghiệp nhỏ của một nước đang phát triển đi tìm cơ hội", mà cần chủ động mang đến sản phẩm, năng lực và giá trị thị trường quốc tế cần. Bởi doanh nghiệp quốc tế đánh giá đối tác không chỉ qua sản phẩm, giá cả, mà còn qua cách quản trị, sự minh bạch, tuân thủ luật pháp, khả năng thực hiện cam kết và sự thấu hiểu văn hóa kinh doanh - và quan trọng nhất, theo bà, là niềm tin vào một quan hệ hợp tác lâu dài.
"Vì vậy, thách thức lớn nhất của nhiều doanh nghiệp Việt Nam khi đi ra quốc tế là thiếu năng lực xây dựng lòng tin của đối tác", bà Nga nhấn mạnh.
Với các địa phương, theo bà, câu hỏi cần đặt ra không phải muốn thu hút bao nhiêu nhà đầu tư, mà là đã đủ năng lực để nhà đầu tư quốc tế đặt niềm tin lâu dài hay chưa.
Bà Võ Phương Nga - Giám đốc quản trị tài chính Credit Agricole Corporate & Investment Bank, Giám đốc tài chính và đối tác AVSE Global (hiện sinh sống, làm việc tại Pháp) - Ảnh: NVCC
Theo bà Nga, những mạng lưới trí thức người Việt ở nước ngoài như AVSE Global có thể đóng vai trò then chốt làm cầu nối hỗ trợ, giúp doanh nghiệp Việt "đạt chuẩn" trước khi ra quốc tế về quản trị, tài chính, tuân thủ, tiêu chuẩn ESG, công nghệ, thương hiệu, đàm phán và văn hóa kinh doanh, từ đó biến ngoại giao tri thức thành năng lực kinh tế.
Bà cho rằng Việt Nam không nhất thiết phải đưa các chuyên gia quốc tế về nước để chỉ việc phải làm, mà cần những người Việt đã trải nghiệm hệ thống quốc tế, đứng giữa và thông dịch được hai hệ thống cho nhau. "Đó chính là giá trị đặc biệt của người Việt ở nước ngoài", bà Nga khẳng định.
Đồng quan điểm, bà Đào Hồng Hải - Tổng thư ký Hội Doanh nghiệp Việt Nam tại BENELUX, chủ chuỗi nhà hàng Hanoi Station tại Bỉ - cho rằng doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) Việt Nam cần chuẩn bị kỹ từ bên trong trước khi nghĩ đến việc mở rộng ra bên ngoài.
Vỏ trái cây tưởng bỏ đi, doanh nghiệp Việt biến thành bao bì sinh học
Đào tạo nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp Việt làm chủ công nghệ bán dẫn
Muốn giảm nhập siêu điện tử, công nghiệp hỗ trợ là chìa khóa?
Từ kinh nghiệm làm việc tại châu Âu, bà nhận thấy doanh nghiệp Việt Nam có nhiều sản phẩm tốt, có khả năng cạnh tranh, nhưng còn thiếu hiểu biết về thị trường, tiêu chuẩn, pháp luật và cách làm việc với đối tác quốc tế - đây là những rào cản không nhỏ với SME.
Theo bà Hải, doanh nghiệp không nhất thiết phải đầu tư lớn ngay từ đầu, mà có thể bắt đầu bằng việc tìm một đối tác phù hợp, tham gia chuỗi cung ứng, tìm hiểu một thị trường cụ thể hoặc kết nối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam tại nước ngoài.
Bà cũng cho rằng các địa phương và cơ quan hỗ trợ doanh nghiệp cần thay đổi cách xúc tiến thương mại: không chỉ đưa SME đi gặp đối tác, mà phải hướng dẫn chuẩn bị trước, kết nối đúng đối tượng và hỗ trợ sau kết nối.
"Nếu chỉ dừng ở những chuyến đi và những cuộc gặp thì rất khó tạo ra kết quả lâu dài", bà Hải nói, đồng thời khẳng định cộng đồng doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài có thể hỗ trợ nhiều, giúp doanh nghiệp trong nước hiểu hơn về thị trường, văn hóa kinh doanh, tìm kiếm đối tác và tránh bỡ ngỡ ban đầu khi bước vào một thị trường mới.
Bà Đào Hồng Hải - Tổng thư ký Hội Doanh nghiệp Việt Nam tại BENELUX, chủ chuỗi nhà hàng Hanoi Station tại Bỉ - Ảnh: NVCC
Phát huy ngoại giao tri thức
Ở góc độ chuyên gia chính sách và ngoại giao văn hóa, bà Quỳnh Iris Nguyễn - de Prelle - người sáng lập IVB (Trung tâm Liên văn hóa Việt Nam - Thái Bình Dương tại Brussels), thành viên HĐQT Hội đồng giáo dục Wolu Action - Brussels, đồng sáng lập nhiều hội đoàn kiều bào tại châu Âu - chia sẻ góc nhìn về việc hiện thực hóa các định hướng của Đảng đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
Là chuyên gia phân tích và tư vấn chính sách trong lĩnh vực giáo dục, liên văn hóa, công nghệ số, đổi mới sáng tạo, bảo vệ người tiêu dùng cùng các hoạt động xã hội như chống biến đổi khí hậu và bảo vệ phụ nữ, trẻ em, người yếu thế, bà Quỳnh Iris mong muốn góp phần xây dựng một cộng đồng người Việt Nam thế hệ mới "chất lượng và hiểu biết". Cùng với đó là các sự kiện, chương trình liên văn hóa để "căn cước văn hóa Việt và con người Việt Nam tốt đẹp được khẳng định", đóng góp vào nền hòa bình và phát triển bền vững không chỉ ở Việt Nam, châu Âu mà còn có ảnh hưởng tốt đến toàn cầu.
Theo bà, mục tiêu tăng trưởng hai con số cần đồng hành với một nền công nghệ số, sự bảo vệ người tiêu dùng và sức khỏe tinh thần của thế hệ trẻ, hướng tới các mốc 2030, 2045.
Bà cũng đặt ra yêu cầu về một nền công nghiệp văn hóa thực sự phát triển - từ điện ảnh, âm nhạc đến giải trí - với luật pháp phù hợp về bản quyền, nuôi dưỡng thực tài là nghệ sĩ và người sáng tạo nội dung.
Là một đại sứ liên văn hóa với các hoạt động ngoại giao văn hóa tại Bỉ và châu Âu, bà Quỳnh Iris cho biết mình lan tỏa tiếng Việt qua các tác phẩm thi ca và tiểu thuyết, trình diễn và đọc thơ, đem lịch sử chữ Quốc ngữ đến bạn bè quốc tế cùng tác phẩm của các tác giả Việt Nam đương đại.
Đồng thời làm cầu nối văn hóa giữa Bỉ, châu Âu và Việt Nam, liên kết thế hệ Z đến Alpha để xây dựng hệ sinh thái người Việt trẻ chất lượng, tạo thành một cộng đồng "đoàn kết và hiểu biết, tự lập trên đúng khả năng thực chất của chính mình".
Bà cho rằng đây là thời điểm chuyển giao thế hệ mang ý nghĩa lịch sử, khi đất nước vừa trải qua hơn 50 năm thống nhất và 40 năm Đổi mới thành công. Trải rộng trên 27 quốc gia của Liên minh châu Âu, mạng lưới kiều bào đang chuyển dần sang liên thế hệ, liên văn hóa, gồm trí thức, doanh nhân, du học sinh, đồng hành từ thế hệ Y đến thế hệ Alpha trẻ nhất.
Theo bà, sự đoàn kết cần được xây dựng bằng thông tin sạch, truyền thông chuyên nghiệp, phù hợp với từng nước sở tại, để cộng đồng người Việt khẳng định được tiếng nói và khả năng đóng góp thực chất, mang căn cước văn hóa Việt đến gần hơn với bạn bè quốc tế.
Bà Quỳnh Iris đề xuất các chương trình, sự kiện dành cho kiều bào cần hướng đến cộng đồng nhiều hơn là lợi ích thương mại của một nhóm nhỏ, từ đó lan tỏa từ cộng đồng nhỏ đến cộng đồng lớn, đến quê hương, đất nước.
Tháo gỡ ‘rào cản’ thể chế: Chìa khóa để Việt Nam giữ chân nhân tài và công nghệViệt Nam cần một hạ tầng thể chế - tài chính như thế nào để doanh nghiệp không chỉ dám thử nghiệm mà còn có thể niêm yết, tích lũy tài sản và phát triển rực rỡ ngay trên sân nhà?