Từ tháng 7/2025, xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên được thành lập trên cơ sở sắp xếp 3 đơn vị hành chính cấp xã gồm Nam Mẫu, Khang Ninh và Cao Thượng với tổng diện tích đất tự nhiên hơn 14.800ha, dân số trên 11.700 người, sinh sống tại 13 thôn, bản.
Địa bàn rộng, phúc tạp, dân cư phân bố không tập trung, điều kiện kinh tế-xã hội còn khó khăn với 600 hộ nghèo, 360 hộ cận nghèo, tỷ lệ nghèo đa chiều còn gần 40%.
Xã là địa bàn đặc thù gắn liền với vùng đệm và vùng lõi của Vườn quốc gia Ba Bể-vùng hồ được công nhận là Di tích Quốc gia Đặc biệt danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể.
Hoạt động xây dựng, sử dụng đất và phát triển kinh tế-xã hội chịu sự điều chỉnh đan xen của nhiều khung pháp lý: Luật đất đai, Luật Xây dựng, Luật Lâm nghiệp, Luật di sản văn hóa, đặc biệt là quy hoạch lâm nghiệp quốc gia, quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích Quốc gia Đặc biệt danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể...
Sai phạm kéo dài
Theo thống kê của Ủy ban Nhân dân xã Ba Bể, từ năm 2016 đến tháng 11/2025, tại địa bàn xã có 105 vụ việc vi phạm hành chính với các hành vi: Tự ý chuyển mục đích sử dụng đất (61 trường hợp), xây dựng trái phép (18 trường hợp), lần chiếm đất do tổ chức quản lý (8 trường hợp), xây dựng trên đất hành lang giao thông (18 trường hợp).
Các vụ việc vi phạm chủ yếu xảy ra tại các thôn: Pác Ngòi, Bó Lù, Cốc Tộc và Bản Cám trước đây. Trong số các vụ việc vi phạm có 24 vụ việc đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai nhưng có 4 quyết định đã bị hủy bỏ do không đảm bảo quy định.
Số vụ việc còn lại đã được chính quyền địa phương lập biên bản làm việc, yêu cầu tạm dừng hành vi vi phạm, tuyên truyền, vận động, nhắc nhở cá nhân vi phạm...
Có thể thấy sai phạm về đất đai tại khu vực vùng hồ Ba Bể kéo dài qua nhiều năm nhưng lỗi không hoàn toàn do người dân. Ông Trần Văn Khoa, trú tại thôn Đầu Đẳng - một trong những hộ bị vi phạm cho biết: “Từ khi còn nhỏ sinh sống ở đây do không hiểu về luật đất đai, cứ nghĩ đất của cha ông để lại thì mình làm nhà thôi. Lúc xây dựng, chính quyền xã cũng không có ý kiến gì, khi đã lên nếp nhà mới có đoàn kiểm tra từ xã cũ ra kiểm tra nhắc nhở xây dựng lấn chiếm hành lang giao thông. Vừa rồi có đoàn kiểm tra của xã mới nhắc nhở, gia đình biết lỗi vi phạm nên tự nguyện phá dỡ. Đây là vùng khó khăn không có điện lưới quốc gia nên khi phá dỡ được xã mới hỗ trợ máy phát điện để thực hiện.”
Trước đó, tại Kết luận thanh tra số 203/KLTTr-SXD ngày 3/2/2021 về việc chấp hành các quy định của Nhà nước về công tác quản lý quy hoạch xây dựng; việc cấp, gia hạn, điều chỉnh, cấp lại, thu hồi giấy phép xây dựng và quản lý xây dựng theo giấy phép xây dựng tại 3 thôn Pác Ngòi, Cốc Tộc, Bó Lù, xã Nam Mẫu, huyện Ba Bể của Sở Xây dựng tỉnh Bắc Kạn trước đây đã chỉ rõ việc điều chỉnh quy hoạch chi tiết còn chậm, công tác triển khai cắm mốc quy hoạch xây dựng và quản lý mốc giới sau quy hoạch trên thực tế chưa được thực hiện nên việc quản lý quỹ đất gặp nhiều khó khăn.
Công tác quản lý đất đai chưa được các cấp chính quyền quan tâm chỉ đạo, xử lý dứt điểm, vẫn còn tình trạng lấn chiếm đất công, việc cấp phép xây dựng không được triển khai, công tác quản lý trật tự xây dựng chưa được thực hiện nghiêm túc...
Kết luận của Thanh tra Sở Xây dựng Bắc Kạn khi đó cũng chỉ rõ để xảy ra các thiêu sót trách nhiệm thuộc về tập thể lãnh đạo Ủy ban Nhân dân huyện Ba Bể qua các thời kỳ, người đứng đầu Ủy ban Nhân dân huyện, cấp phó được giao phụ trách qua các thời kỳ.
Thiếu sót trong quản lý đất đai thuộc về tập thể Ủy ban Nhân dân xã Nam Mẫu, Vườn quốc gia Ba Bể, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện và người đứng đầu, cấp phó được giao phụ trách, cá nhân được giao thực hiện nhiệm vụ tại các tập thể này...
Ông Nguyễn Đức Dũng, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Ba Bể chia sẻ, thực hiện chỉ đạo của Ủy ban Nhân dân tỉnh Thái Nguyên, ngay từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã đã thành lập Tổ kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực đất đai, trật tự xây dựng, hành lang giao thông, khai thác khoáng sản trên địa bàn xã.
Quá trình thực hiện công tác quản lý nhà nước về đất đai, trật tự xây dựng và xử lý các trường hợp vi phạm trên địa bàn xã gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc do các vụ vi phạm đã tồn tại từ lâu, do lịch sử để lại, hồ sơ pháp lý, chứng cứ, mốc giới không đầy đủ. Trong phạm vi các thôn Cốc Tộc, Bó Lù, Pác Ngòi của xã Nam Mẫu trước sáp nhập chịu sự quản lý của nhiều ngành, sự điều chỉnh của nhiều luật và có sự không thống nhất giữa quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch lâm nghiệp và bản đồ khoanh vùng các khu vực bảo vệ Di tích Quốc gia Đặc biệt danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể.
Nhiều vị trí người dân đã ở, sinh sống lâu đời nhưng vẫn khoanh vào quy hoạch lâm nghiệp, khu vực bảo vệ của di tích... Đến nay, đã có 7 hộ phối hợp tự nguyện phá dỡ các công trình vi phạm, ngoài ra xã đã ban hành quyết định cưỡng chế đối với 1 trường hợp…
Kiên quyết xử lý
Liên quan đến các vi phạm về trật tự xây dựng, quy hoạch khu vực hồ Ba Bể, trong tháng 8/2026, Sở Xây dựng Thái Nguyên đã có văn bản yêu cầu Ủy ban Nhân dân xã Ba Bể tiếp tục thực hiện nghiêm các chỉ đạo của Ủy ban Nhân dân tỉnh, chịu trách nhiệm tổ chức quản lý, kiểm tra và xử lý các vi phạm trên địa bàn theo thẩm quyền.
Đối với các quyết định xử phạt, quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả đã có hiệu lực nhưng chưa được chấp hành, khẩn trương rà soát tính pháp lý của hồ sơ, thời hạn thi hành, điều kiện và thẩm quyền cưỡng chế để tổ chức thi hành theo quy định; trường hợp vượt thẩm quyền thì hoàn thiện hồ sơ, chuyển người có thẩm quyền xem xét, quyết định, không để kéo dài.
Xã khẩn trương rà soát, cập nhật đầy đủ danh mục các vụ việc đến thời điểm hiện tại và lập hồ sơ theo từng trường hợp, tối thiểu làm rõ chủ thể vi phạm; thời điểm phát sinh và thời điểm phát hiện vi phạm; vị trí, thửa đất, hiện trạng công trình; hành vi vi phạm theo từng lĩnh vực; hồ sơ đất đai; giấy phép xây dựng hoặc căn cứ miễn giấy phép xây dựng (nếu có); quy hoạch, quy chế quản lý kiến trúc và quy định quản lý áp dụng tại thời điểm phát sinh; phạm vi bảo vệ di tích, đất/rừng Vườn Quốc gia, hành lang an toàn giao thông (nếu có); biên bản, quyết định đã ban hành; kết quả chấp hành, khắc phục; thời hiệu xử phạt, thời hạn thi hành quyết định; khó khăn, vướng mắc và đề xuất hướng xử lý.
Xã Ba Bể chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác của hồ sơ, số liệu và việc xác định hiện trạng thực tế. Đối với các vụ việc chưa ban hành quyết định xử lý, căn cứ kết quả rà soát để xử lý hoặc lập hồ sơ chuyển người có thẩm quyền theo quy định.
Trường hợp không còn thời hiệu xử phạt thì chỉ xem xét áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả khi pháp luật chuyên ngành và pháp luật về xử lý vi phạm hành chính cho phép, trên cơ sở hồ sơ, chứng cứ xác định rõ hành vi vi phạm, đồng thời tăng cường kiểm tra hiện trường, kịp thời lập hồ sơ và áp dụng biện pháp ngăn chặn theo thẩm quyền đối với hành vi vi phạm mới hoặc hành vi đang tiếp diễn, không để tiếp tục thi công, cơi nới, mở rộng công trình vi phạm thời gian xử lý...
Ông Trương Văn Vĩnh, Bí thư Đảng ủy xã Ba Bể cho biết thêm, thực hiện chỉ đạo của tỉnh, xã đã thành lập Ban Chỉ đạo xử lý, giải quyết các trường hợp vi phạm liên quan đến đất đai khu vực hồ Ba Bể.
Theo chức năng, nhiệm vụ và địa bàn được phân công, Ban Chỉ đạo tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ được giao, chủ động phối hợp với Ủy ban Nhân dân xã và các cơ quan, đơn vị có liên qua tập trung giải quyết dứt điểm các trường hợp vi phạm đã được phát hiện, lập hồ sơ xử lý theo quy định.
Đảng ủy xã chỉ đạo Ủy ban Nhân dân xã xây dựng kế hoạch chi tiết có lộ trình thực hiện cụ thể đối với từng trường hợp vi phạm, cơ bản hoàn thành xử lý dứt điểm các trường hợp vi phạm liên quan đến đất đai khu vực hồ Ba Bể trước ngày 15/10/2026./.
(TTXVN/Vietnam+)