Giữa vùng sa mạc rộng lớn của Syria, những bức tường thành màu trắng ngà của Resafa vẫn nổi bật trên nền cát, lưu giữ dấu tích của một đô thị từng là tiền đồn quân sự của Đế chế La Mã, trung tâm hành hương Kitô giáo quan trọng và nơi nghỉ Hè của Khalip Hisham ibn Abd al-Malik, vị khalip thứ 10 của triều Umayyad.
Phóng viên TTXVN tại Trung Đông dẫn hãng tin SANA, cho biết sự quan tâm đối với Resafa gia tăng sau khi Viện Khảo cổ Đức (DAI) công bố nghiên cứu hồi tháng 4/2026 về kết quả khảo sát, khai quật và nghiên cứu hệ thống tường thành.
Trước đó, một tập bản đồ khảo cổ xuất bản năm 2024 đã xác định 14 giai đoạn phát triển đô thị của Resafa sau khoảng một thế kỷ nghiên cứu.
Các bằng chứng khảo cổ cho thấy Resafa trở thành một tiền đồn chiến lược từ đầu thời kỳ La Mã, nằm trong hệ thống phòng thủ biên giới phía Đông của đế chế.
Các pháo đài và tiền đồn trong khu vực được bố trí cách nhau khoảng 30 km, tạo thành mạng lưới kết nối Resafa với Palmyra, Al-Sukhna, Al-Kawm và Sura bên sông Euphrates.
Vị trí này giúp Resafa kiểm soát các tuyến đường xuyên sa mạc, đồng thời phục vụ hoạt động quân sự và giao thương.
Sau đó, Resafa phát triển thành một trung tâm hành hương Kitô giáo với tên gọi Sergiopolis. Các cuộc khai quật do DAI tiến hành từ năm 1952 cho thấy thành phố từng có nhiều công trình tôn giáo quy mô lớn.
Nổi bật là Đại giáo đường Basilica A, có khả năng tiếp nhận hàng nghìn người hành hương và khách qua đường. Những cột đá, đầu cột bằng đá cẩm thạch cùng các hoa văn hình học còn lại biến Resafa thành địa điểm quan trọng trong nghiên cứu kiến trúc Byzantine tại vùng Levant.
Đến thế kỷ VIII, Resafa bước vào một giai đoạn phát triển mới khi Khalip Hisham ibn Abd al-Malik chọn nơi đây làm nơi nghỉ Hè. Dưới thời Hisham, vị thế chính trị và quy mô đô thị của Resafa tiếp tục được mở rộng, đến mức nơi đây còn được gọi là “Resafa của Hisham.”
Các nghiên cứu khảo cổ tại phía Nam thành phố đã phát hiện dấu tích của hai cung điện Umayyad cùng các khu vườn và hệ thống tưới tiêu bên ngoài tường thành, cho thấy nỗ lực xây dựng một trung tâm sinh hoạt và quyền lực ngay giữa sa mạc.
Một trong những dấu tích đặc biệt nhất của Resafa là hệ thống trữ nước quy mô lớn. Do không có nguồn nước thường xuyên, cư dân xây dựng mạng lưới bể chứa ngầm để thu gom nước mưa và nước lũ thông qua các kênh dẫn.
Các bể chứa có khả năng tích trữ hàng triệu lít nước, phục vụ cư dân, quân đội, người hành hương và các đoàn lữ hành. Hệ thống này cho thấy khả năng thích nghi đáng kể của cư dân cổ đại với môi trường khô hạn.
Quy mô của đô thị còn thể hiện qua hệ thống tường thành gần hình chữ nhật với khoảng 54 tháp phòng thủ hình tròn và đa giác. Đá thạch cao sáng màu cùng đá cẩm thạch hồng khai thác tại khu vực lân cận tạo cho Resafa diện mạo đặc trưng, với những bức tường chuyển từ sắc trắng sang vàng dưới ánh nắng sa mạc.
Sau nhiều thế kỷ giữ vai trò quân sự, tôn giáo và chính trị, Resafa dần suy tàn trong thời Trung cổ và cuối cùng bị bỏ hoang. Ngày nay, những bức tường thành, giáo đường, cung điện và bể chứa nước còn lại biến nơi đây thành một “bảo tàng khảo cổ ngoài trời”, lưu giữ dấu tích của nhiều nền văn minh từng nối tiếp nhau phát triển giữa sa mạc Syria.
Các nghiên cứu mới đang giúp giới khảo cổ tái dựng rõ hơn quá trình biến đổi kéo dài nhiều thế kỷ của Resafa, đồng thời làm sáng tỏ cách con người thời cổ đại xây dựng hệ thống phòng thủ, quản lý nguồn nước và duy trì một đô thị lớn trong môi trường tự nhiên khắc nghiệt./.
(TTXVN/Vietnam+)