Kết quả đo đạc các chỉ số canh tác trong vụ hè thu vừa qua tại Hợp tác xã Nông nghiệp Phát triển Kiểu mới, xã Long Phú, tỉnh Sóc Trăng cũ, nay thuộc Thành phố Cần Thơ, đã ghi nhận giảm gần 1/3 lượng phát thải CO₂, trong khi năng suất vẫn đạt tương đương như canh tác truyền thống.
Với cùng năng suất, giá lúa gạo phát thải thấp được trả cao hơn hẳn và đầu ra bảo đảm. Đây là số liệu ghi nhận ở bốn mô hình đang thí điểm thực hiện MRV do các chuyên gia, kỹ sư của Viện Môi trường Nông nghiệp, Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và các doanh nghiệp nông nghiệp địa phương trực tiếp triển khai.
Bên cạnh đổi mới trong phương thức canh tác, chuyển dần từ sử dụng phân bón hóa học và biện pháp thủy lợi cần nhiều nước như trước đây, các xã viên Hợp tác xã Kiểu mới đã ứng dụng phương pháp bón phân tối ưu, lựa chọn giống phù hợp, cơ giới hóa làm đất và tưới tiêu thông minh theo từng giai đoạn phát triển của cây trồng. Mỗi giải pháp đều được theo dõi và đánh giá trong thực tế sản xuất. Các chuyên gia đã hỗ trợ bà con xã viên triển khai MRV để đo chỉ số điều tiết nguồn nước trong và đầu vụ, cắt giảm phân đạm… từ đó rút ra quy trình canh tác hiệu quả và phù hợp với điều kiện thời tiết, đặc tính cây trồng địa phương.
Kết quả bước đầu ở các ruộng lúa thí điểm thuộc xã Long Phú cho thấy lượng đạm vô cơ giảm từ 5,2% đến 42,9% tùy mô hình. Ở mô hình hiệu quả nhất, lượng phát thải giảm gần 50%, trong khi cường độ phát thải cũng giảm. Những chỉ số này giúp ghi nhận và dữ liệu hóa quy trình canh tác của các hợp tác xã, bảo đảm mục tiêu “phát thải thấp”. Thêm vào đó, quá trình sử dụng phân bón, cây giống hiệu quả hơn cũng giúp nông dân tiết kiệm chi phí đầu vào, đồng thời hướng tới nâng cao năng suất và chất lượng lúa gạo. Theo Tiến sĩ Vũ Dương Quỳnh, Viện Môi trường Nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, MRV đã được chuẩn hóa thành quy trình sáu bước để phổ biến cho bà con nông dân dễ hiểu, dễ nhớ. Đồng thời, qua triển khai thực hiện MRV, toàn bộ những công việc canh tác vốn lâu nay chỉ diễn ra trên đồng ruộng sẽ được “số hóa” thành lập cơ sở dữ liệu vùng trồng. Tuân thủ trình tự MRV cũng lượng hóa được mức giảm phát thải khí nhà kính trong từng biện pháp canh tác.
Dữ liệu được thu thập bằng quy trình MRV đã lượng hóa rõ hơn tác động của từng thay đổi trong canh tác. Qua theo dõi cường độ phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm, đây sẽ là tiền đề để các đối tác quốc tế công nhận thị trường carbon trong nước. Ngoài Cần Thơ, công cụ MRV cũng đang được thí điểm ở hàng loạt hợp tác xã trong chương trình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp thuộc đề án “Phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng Sông Cửu Long đến năm 2030” tại tỉnh Cà Mau và An Giang.
Vân Sơn