Giới đầu tư đang lo ngại về khối nợ khổng lồ mà chính phủ Mỹ đã tích tụ, và lợi suất trái phiếu là một trong những chỉ báo then chốt phản ánh mối lo này.
Lợi suất (tức lãi suất) của trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 30 năm đã vượt mức 5,3%, mức cao nhất trong gần hai thập kỷ, do tâm lý bất an trước xung đột ở Trung Đông, lạm phát, thâm hụt ngân sách và làn sóng chi tiêu ồ ạt cho trí tuệ nhân tạo (AI).
Thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ, còn gọi là thị trường Kho bạc (Treasury market), có quy mô gần 32.000 tỷ USD và thường phát tín hiệu rõ ràng cho thấy nền kinh tế có thể đi về đâu.
Cụ thể hơn, chính lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm là thước đo "định nhiệt độ" cho các loại lãi suất tiêu dùng, bao gồm lãi vay thế chấp và vay mua ô tô, qua đó ảnh hưởng đến mọi thứ, từ khoản vay sinh viên cho đến thị trường nhà ở. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm thường biến động đồng nhịp với kỳ hạn 10 năm.
Dưới đây là những điều cần biết để hiểu chuyện gì đang diễn ra với lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ, và vì sao điều đó lại quan trọng.
Trái phiếu là gì?
Trước hết là những khái niệm cơ bản.
Trái phiếu là một dạng nợ có thu nhập cố định: khi trái phiếu được phát hành, có một bên đi vay tiền và một bên cho vay. Trên thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ, bên đi vay là chính phủ liên bang, và trái phiếu này được gọi là Treasuries (trái phiếu Kho bạc). Các chính phủ khác cũng làm điều tương tự: ở Anh, chúng được gọi là "gilts"; ở Nhật Bản là "J.G.B.", viết tắt của trái phiếu chính phủ Nhật Bản.
Lãi suất trái phiếu chính phủ Mỹ có thể tác động đến mọi thứ trong nền kinh tế (Ảnh minh họa: CV)
Chính phủ Mỹ phát hành nợ với nhiều "kỳ hạn" khác nhau, tức thời điểm phải hoàn trả. Tín phiếu Kho bạc (Treasury bills) là nợ ngắn hạn, từ 4 tuần đến 1 năm. Trái phiếu trung hạn (Treasury notes) đáo hạn trong khoảng 2 đến 10 năm. Còn trái phiếu dài hạn (Treasury bonds) có kỳ hạn 20 hoặc 30 năm.
Bên cho vay là nhà đầu tư trái phiếu, người kỳ vọng được trả lãi trên khoản đầu tư của mình. Đây là điểm khác biệt then chốt giữa trái phiếu và các tài sản khác mà người ta mua bán, như cổ phiếu: lợi suất của trái phiếu là tổng mức sinh lời hằng năm mà nhà đầu tư có thể kỳ vọng nhận được. (Lợi suất trái phiếu tăng khi giá trái phiếu giảm, và ngược lại).
Tương tự lãi suất mà một người vay mua nhà phải trả, lợi suất trái phiếu phản ánh nhiều yếu tố: thời điểm khoản nợ được hoàn trả, rủi ro không được hoàn trả, và đánh giá của nhà đầu tư về việc liệu lợi nhuận từ khoản cho vay này có đáng giá hơn các kênh đầu tư khác, như cổ phiếu hay tiền mã hóa, hay không.
Nếu nhà đầu tư nắm giữ trái phiếu Kho bạc đến khi đáo hạn, mức sinh lời họ nhận được là cố định. Nhưng vì trái phiếu chính phủ được giao dịch công khai, giá trị của chúng có thể tăng hoặc giảm giống như giá cổ phiếu, kéo theo lợi suất cũng biến động lên xuống. Lợi suất cao hơn có nghĩa là nhà đầu tư đang đòi hỏi mức sinh lời lớn hơn để khoản đầu tư trở nên đáng giá với họ.
Vì sao lợi suất trái phiếu đang tăng?
Trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm thường là tâm điểm chú ý. Lợi suất của nó đã leo thang kể từ cuối tháng 2, khi còn ở mức 3,96%. Dù đà tăng có đảo chiều trong tháng 4 và một lần nữa vào tháng 5, lợi suất đã bật tăng mạnh trở lại từ cuối tháng 6. Hiện nó đang ở mức 4,66%.
Đợt tăng lần này không dốc bằng những lần trước, chẳng hạn khi Tổng thống Trump công bố các mức thuế quan trên diện rộng vào tháng 4 năm ngoái. Nhưng giới đầu tư ý thức rõ rằng một loạt yếu tố cộng hưởng khó có thể kìm hãm đà đi lên của lợi suất.
Việc thỏa thuận hòa bình ở Trung Đông liên tục bị trì hoãn tiếp tục gây chao đảo thị trường dầu mỏ, kéo theo nỗi lo về các con số lạm phát và khả năng chi trả của người dân. Cộng thêm vào đó là làn sóng chi tiêu ồ ạt của các công ty công nghệ cho AI: một số nhà phân tích cho rằng cơn sốt này đã hút nhà đầu tư rời khỏi trái phiếu, trong khi số khác nhận định sự hưng phấn đó đã đẩy kỳ vọng tăng trưởng và lạm phát lên cao.
Người mua trái phiếu Kho bạc "giờ đây nhạy cảm hơn nhiều với giá cả, nghĩa là nhà đầu tư đang đòi hỏi lợi suất cao hơn để hấp thụ lượng phát hành của cả chính phủ lẫn doanh nghiệp", ông Jason Goldberg, nhà phân tích của Barclays, viết trong một báo cáo.
Một số nhà phân tích cho rằng đợt điều chỉnh gần đây trên thị trường cổ phiếu, là dấu hiệu cho thấy nhà đầu tư chứng khoán cũng đang ngày càng lo lắng về lợi suất trái phiếu.
Thông thường, giá trái phiếu và giá cổ phiếu biến động ngược chiều nhau: khi cổ phiếu giảm, nhà đầu tư chuyển sang kênh an toàn hơn như trái phiếu chính phủ để tránh thua lỗ. Mối tương quan âm này đã duy trì suốt hai thập kỷ đầu của thế kỷ 21, nhưng gần đây đã đảo chiều. Theo một báo cáo nghiên cứu công bố hôm thứ Tư của các nhà phân tích Bank of America, mối tương quan này, nay đã chuyển sang dương, đang ở mức cao nhất kể từ thập niên 1990.
Tương quan bị đảo chiều đồng nghĩa với việc trái phiếu không còn đóng vai trò phòng hộ rủi ro như trước, bởi khi cổ phiếu giảm, giá trái phiếu cũng giảm theo.
"Nhà đầu tư không còn sẵn sàng trả mức giá cao như trước cho một loại tài sản có công dụng phòng hộ thấp hơn", các nhà phân tích của Bank of America viết.
Lợi suất tăng ảnh hưởng đến nền kinh tế ra sao?
Một lý do khiến lợi suất kỳ hạn 10 năm được chú ý đến vậy là bởi nó chính là điểm khởi đầu để các tổ chức cho vay xác định lãi suất thế chấp. Điều đó có nghĩa là khi lợi suất này tăng, việc vay tiền mua nhà sẽ trở nên đắt đỏ hơn.
Tính đến giữa tuần này, lãi suất bình quân của khoản vay thế chấp kỳ hạn 30 năm ở Mỹ là 6,67%, tăng so với mức khoảng 6% hồi đầu năm, theo số liệu của Freddie Mac.
Lợi suất tăng dự báo điều gì cho nền kinh tế?
Vì trái phiếu Kho bạc được phát hành với nhiều kỳ hạn khác nhau, mỗi nhóm kỳ hạn lại đưa ra dự báo về diễn biến kinh tế ở những khung thời gian khác nhau.
Thông thường, thời hạn đầu tư càng dài, nhà đầu tư trái phiếu càng kỳ vọng được trả lãi cao hơn. (Chúng ta chắc chắn về những gì sẽ xảy ra trong ba tháng tới hơn là trong cả thập kỷ tới).
Do đó, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm thường cao hơn lợi suất của trái phiếu chỉ còn vài tháng hay vài năm nữa đáo hạn. Khi mối quan hệ này bị đảo ngược trong những giai đoạn bất an kinh tế gia tăng, như từng xảy ra năm 2022, nó được xem là một chỉ báo suy thoái, bởi rủi ro trong ngắn hạn khi ấy đã vượt qua rủi ro dài hạn.
Dù lợi suất vẫn còn dư địa để tăng "nhẹ", đà đi lên hiện tại chưa phải là lý do để báo động về việc người mua "tẩy chay" trái phiếu hay thị trường rơi vào rối loạn, theo nhận định trong báo cáo hôm thứ Tư của ông Lawrence Gillum, chiến lược gia trưởng mảng thu nhập cố định tại LPL Financial.
Ông Gillum cho biết nhu cầu tại các phiên đấu giá trái phiếu kỳ hạn 3, 10 và 30 năm tuần trước ở mức khá tốt.
"Thị trường đang hấp thụ được lượng giấy tờ phát hành", ông nói. "Đó chính là cơ chế mà chúng ta kỳ vọng trong một quá trình bình thường hóa: lợi suất cao hơn sẽ thu hút người mua. Còn trong khủng hoảng, lợi suất cao hơn lại xua đuổi họ".