Thông điệp của Tổng thống Nga trước cuộc đàm phán với Mỹ và Ukraine

Ngày 6/11, tại cuộc họp với các thành viên thường trực của Hội đồng An ninh Liên bang Nga, Tổng thống Vladimir Putin chính thức xác nhận các cuộc đàm phán 3 bên giữa Nga, Mỹ và Ukraine bắt đầu vào thứ Ba, ngày 10/11 tại Abu Dhabi.

Thông điệp này không chỉ là một thông báo lịch trình đơn thuần. Nó được phát đi trong bối cảnh cuộc xung đột đã bước sang năm thứ 5, khi mùa đông cận kề và áp lực ngoại giao từ Mỹ ngày càng gia tăng dưới thời Tổng thống Donald Trump.

Tổng thống Putin mở đầu cuộc họp khẩn bằng việc nhấn mạnh vai trò của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE); ông bày tỏ lòng biết ơn đối với sự hỗ trợ liên tục của UAE trong tìm kiếm giải pháp cho cuộc khủng hoảng tại Ukraine, cũng như hỗ trợ nhân đạo liên quan đến trao đổi tù nhân.

Theo các nguồn tin chính thống từ Điện Kremlin, trong số các thành viên tham gia đoàn đại biểu Nga tham dự vòng đàm phán có trợ lý tổng thống, ông Vladimir Medinsky (Trưởng đoàn), các Phó Bộ trưởng Ngoại giao Mikhail Galuzin và Sergey Ryabkov. Việc ông Putin mời trực tiếp những người sẽ ngồi vào bàn đàm phán cho thấy mức độ chuẩn bị nội bộ và sự chỉ đạo chặt chẽ từ cấp cao nhất.

Bối cảnh dẫn đến vòng đàm phán mới

Giới chuyên gia nhân định, các cuộc đàm phán 3 bên không phải là mới. UAE từng tổ chức vòng đàm phán đầu tiên vào cuối tháng 1, sau đó là các cuộc họp tiếp theo vào tháng 2 trước khi quá trình này tạm lắng do các diễn biến quân sự và ngoại giao phức tạp hơn, bao gồm cả xung đột quân sự giữa Mỹ/Israel với Iran từ cuối tháng 2 đến nay.

Ngày 21/10, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff đã gặp Tổng thống Putin tại St. Petersburg. Sau cuộc gặp kéo dài gần 3 giờ đồng hồ, Điện Kremlin tuyên bố phía Nga đồng ý về nguyên tắc nối lại đàm phán 3 bên, tập trung vào các thỏa thuận an ninh hậu chiến cho cả Nga và Ukraine.

Ngày 2-3/11, ông Witkoff công bố lịch trình cụ thể: 10-11/11 tại Abu Dhabi, với trọng tâm là các thỏa thuận an ninh hậu chiến, giảm leo thang, vấn đề nhân đạo và các bước tiếp theo hướng tới hòa bình.

UAE không phải lựa chọn ngẫu nhiên. Theo dữ liệu từ các nguồn tin Trung Đông, đến cuối tháng 10, UAE đã trung gian thành công cho 27 đợt trao đổi tù binh, đưa về hơn 8.500 người từ cả hai phía. Khả năng duy trì kênh liên lạc kín, trung lập và hiệu quả với cả Nga, Ukraine lẫn Mỹ đã biến Abu Dhabi thành một trong số ít địa điểm còn giữ được niềm tin tương đối từ tất cả các bên. Ông Putin trong cuộc họp ngày 6/11 đã tái khẳng định điều này một cách công khai.

Thông điệp chính trị từ Điện Kremlin

Thông điệp của Tổng thống Putin tại cuộc họp mang nhiều lớp nghĩa. Thứ nhất, việc xác nhận công khai và mời đoàn đàm phán tham dự cuộc họp Hội đồng An ninh thể hiện sự sẵn sàng tham gia, đồng thời gửi tín hiệu rằng Nga không bị động trong tiến trình do Mỹ dẫn dắt.

Thứ hai, lời cảm ơn UAE nhấn mạnh vai trò của bên thứ ba “thân thiện” với Nga, khác với các thủ đô châu Âu mà ông Putin thường cáo buộc là họ đang “theo đuổi chính sách đối đầu” và tìm cách kéo dài cuộc xung đột tại Ukraine. Trong các cuộc điện đàm trước đó với lãnh đạo Phần Lan và Na Uy cuối tháng 10, Tổng thống Nga cũng từng chỉ trích chính sách của EU và NATO, đồng thời khẳng định nhu cầu về một nền hòa bình lâu dài có tính đến lợi ích của Nga.

Thứ ba, thành phần đoàn Nga phản ánh những ưu tiên chiến lược. Trợ lý Medinsky từng là người dẫn dắt các vòng đàm phán trước; được xem là cánh tay phải tin cậy của Tổng thống Putin trong các vấn đề lịch sử và chính trị. Đoàn quan chức cấp cao cho thấy Nga chuẩn bị thảo luận cả khía cạnh an ninh cứng lẫn ngoại giao mềm. Theo TASS, vòng đàm phán sẽ kéo dài 2 ngày và diễn ra ở cấp kỹ thuật, không phải cấp lãnh đạo.

Về phía Mỹ, các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner (con rể ông Trump) được kỳ vọng tiếp tục đại diện cho Washington. Chính quyền của Tổng thống Donald Trump nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu chấm dứt chiến tranh, với các phát ngôn về một thỏa thuận lớn, tốt đẹp. Tuy nhiên, phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov ngày 6/11 khẳng định Nga “không có chi tiết” về bất kỳ thỏa thuận nào như vậy.

Giới chuyên gia Mỹ và châu Âu chỉ ra khoảng cách lập trường lớn vẫn tồn tại giữa các bên, trong đó Nga muốn kiểm soát toàn bộ vùng Donetsk, bảo đảm Ukraine không gia nhập NATO, trong khi Kiev kiên quyết từ chối nhượng bộ lãnh thổ và đòi hỏi bảo đảm an ninh mạnh mẽ, bao gồm cả hỗ trợ lâu dài để duy trì quân đội.

Kỳ vọng và rào cản từ các phía

Phía Ukraine cũng đã xác nhận sẽ tham gia vòng đàm phán mới tại UAE. Theo các nguồn Ukraine, trưởng đoàn đàm phán là Rustem Umerov, với sự tham gia của một số quan chức cấp cao khác.

Tổng thống Volodymyr Zelensky nhiều lần khẳng định sẵn sàng thảo luận về ngừng bắn, giảm leo thang, trao đổi tù binh, chấm dứt tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng và mở lại biển Đen. Kiev cũng nhấn mạnh bất kỳ thỏa thuận nào cũng cần bảo đảm an ninh đáng tin cậy và hỗ trợ kinh tế dài hạn.

Phía Mỹ đặt trọng tâm vào “thỏa thuận an ninh hậu chiến” và giảm leo thang. Đặc phái viên Mỹ Jared Kushner gần đây nêu 5 mục tiêu của Mỹ, gồm: (i) Tham vấn an ninh thường xuyên; (ii) Duy trì kênh liên lạc đáng tin cậy; (iii) Minh bạch quân sự hơn; (iv) Đẩy mạnh các biện pháp tương hỗ giảm rủi ro leo thang; (v) Tiến tới khung an ninh dài hạn. Ông khẳng định NATO vẫn là trụ cột phòng thủ tập thể của châu Âu, bác bỏ ý tưởng bất kỳ quốc gia nào có quyền phủ quyết liên minh của quốc gia khác - một điểm chạm trực tiếp đến yêu cầu của Moscow về “an ninh không thể chia cắt”.

Các nhà phân tích phương Tây, bao gồm từ Hội đồng Atlantic (Mỹ) và các cựu quan chức Mỹ, thận trọng cảnh báo rằng đột phá lớn khó xảy ra. Khoảng cách về lãnh thổ, trung lập hóa Ukraine và cấu trúc an ninh châu Âu vẫn rất sâu. Một số ý kiến cho rằng vòng đàm phán này chủ yếu nhằm duy trì động lực ngoại giao, thử nghiệm khả năng thỏa hiệp ở các vấn đề “mềm” hơn như nhân đạo, năng lượng hoặc ngừng bắn cục bộ, trước khi hướng tới các vấn đề cốt lõi.

Châu Âu đang theo dõi sát sao nhưng không tham gia trực tiếp. Các cuộc họp phối hợp giữa Mỹ, các nước châu Âu và NATO đã diễn ra trước đó ở Brussels. Nhiều thủ đô châu Âu lo ngại một thỏa thuận được thúc đẩy nhanh có thể bỏ qua lợi ích dài hạn của Ukraine và châu Âu. Lãnh đạo một số nước đã bày tỏ quan điểm rằng châu Âu cần có tiếng nói rõ ràng hơn trong bất kỳ khung an ninh nào sau xung đột.

Vai trò của UAE và ý nghĩa địa chính trị rộng hơn

Abu Dhabi trở thành điểm hội tụ không chỉ vì vị trí địa lý hay cơ sở hạ tầng, mà vì uy tín trung gian đã được kiểm chứng. UAE duy trì quan hệ tốt với cả Nga (thông qua hợp tác năng lượng, đầu tư) và phương Tây, đồng thời giữ kênh nhân đạo mở với Ukraine. Việc Tổng thống Putin công khai cảm ơn UAE trong cuộc họp Hội đồng An ninh là tín hiệu ngoại giao rõ ràng: Nga coi trọng và sẵn sàng dựa vào kênh này. Đối với UAE, việc chủ trì các vòng đàm phán liên tiếp củng cố vị thế là trung tâm ngoại giao khu vực, vượt ra ngoài vai trò dầu mỏ truyền thống.

Trong bối cảnh rộng hơn, vòng đàm phán diễn ra khi chiến tranh đã kéo dài gần 5 năm, với thiệt hại về người, kinh tế và xã hội khổng lồ ở cả hai phía. Mùa đông đang đến, việc bảo vệ cơ sở hạ tầng năng lượng và dân thường trở thành ưu tiên cấp bách. Các cuộc trao đổi tù binh do UAE trung gian đã chứng minh hợp tác nhân đạo vẫn có thể diễn ra ngay cả khi chiến sự chưa dừng. Câu hỏi đặt ra là liệu động lực nhân đạo, giảm leo thang có thể mở đường cho các thỏa thuận lớn hơn hay không.

Thông điệp của ông Putin trước thềm đàm phán tại UAE mang tính xây dựng nhưng vẫn giữ nguyên các nguyên tắc chiến lược. Việc xác nhận tham gia và cảm ơn UAE cho thấy Nga không từ chối tiến trình do Mỹ dẫn dắt, đồng thời muốn định hình cách thức và nội dung thảo luận. Mỹ dưới thời chính quyền Trump 2.0 rõ ràng ưu tiên kết thúc xung đột nhanh chóng, sẵn sàng bỏ qua một số quan điểm cứng rắn của châu Âu nếu cần. Ukraine thì đứng trước áp lực vừa phải duy trì chủ quyền lãnh thổ, vừa tìm kiếm bảo đảm an ninh thực chất trong môi trường địa chính trị thay đổi.

Lịch sử các vòng đàm phán trước đây cho thấy tiến bộ thường đến từ các vấn đề cụ thể, có thể kiểm chứng (trao đổi tù binh, ngừng bắn tạm thời, hành lang nhân đạo) hơn là từ các tuyên bố nguyên tắc lớn. Vòng đàm phán ngày 10-11/11 có thể tập trung vào xây dựng lòng tin từng bước: làm rõ các biện pháp giảm leo thang, mở rộng trao đổi nhân đạo, và thảo luận sơ bộ về khung an ninh. Bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ phải đối mặt với thử thách thực thi trên chiến trường và sự giám sát của dư luận quốc tế.

Từ góc nhìn dài hạn, thành công của tiến trình phụ thuộc vào việc các bên có sẵn sàng điều chỉnh kỳ vọng hay không. Nga muốn bảo đảm an ninh chiến lược và công nhận các lợi ích cốt lõi. Ukraine muốn bảo vệ lãnh thổ và nhận bảo đảm đủ mạnh để ngăn chặn tái diễn xung đột. Mỹ muốn một kết quả có thể trình bày như một thành tựu ngoại giao. UAE muốn duy trì vai trò trung gian đáng tin cậy. Khoảng cách vẫn còn lớn, nhưng việc các đoàn đại biểu ngồi lại với nhau tại Abu Dhabi sau nhiều tháng gián đoạn đã là một tín hiệu rằng kênh ngoại giao chưa bị đóng hoàn toàn.

Thông điệp của ông Putin tại cuộc họp không chỉ là xác nhận lịch trình; nó là lời khẳng định Nga vẫn xem đàm phán là công cụ chính sách, sẵn sàng tham gia dưới điều kiện nhất định; coi trọng các đối tác trung gian không thuộc khối phương Tây truyền thống.

Những ngày tới, thế giới sẽ theo dõi sát sao liệu bàn đàm phán tại Abu Dhabi có thể tạo ra bất kỳ bước tiến cụ thể nào, hay chỉ là một vòng lặp mới trong chuỗi nỗ lực ngoại giao kéo dài của cuộc xung đột phức tạp này.

Dữ liệu và diễn biến đến nay cho thấy cả 3 bên đều đã có những bước chuẩn bị kỹ lưỡng, nhưng kết quả vẫn phụ thuộc vào khả năng thỏa hiệp thực tế tại bàn đàm phán.