Thứ trưởng Lê Quân: Cử nhân giỏi, xuất sắc nhiều nhưng khó làm việc

Tại Diễn đàn hợp tác nhà trường và doanh nghiệp do Bộ tổ chức ở TP HCM ngày 28/9, Thứ trưởng Lê Quân nêu một nghịch lý khiến nhiều nhà tuyển dụng băn khoăn: sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc ngày càng đông, nhưng không phải ai cũng đáp ứng được công việc. Ông đặt vấn đề liệu cách các trường đại học đánh giá và xếp loại sinh viên có thực sự phù hợp với yêu cầu thực tế của doanh nghiệp hay không. Từ câu hỏi đó, ông cho rằng các trường cần chú trọng hơn đến chất lượng đầu ra, còn Bộ đang tính toán việc rà soát vấn đề này. Theo ông Quân, xã hội và doanh nghiệp hiện coi trọng ba nhóm năng lực ở sinh viên, trong đó ngoại ngữ ngày càng chuyển từ lợi thế thành yêu cầu gần như bắt buộc. Trước đây, người lao động biết ngoại ngữ thường nổi bật hơn và có cơ hội được ưu tiên, nhưng nay năng lực này được xem là điều kiện cần để hội nhập, làm việc trong môi trường quốc tế. Sự thay đổi ấy cho thấy tấm bằng đại học thôi chưa đủ, bởi người trẻ còn cần những kỹ năng thiết thực để theo kịp đòi hỏi của công việc. Năng lực số là yêu cầu thứ hai mà Thứ trưởng đề cập, và theo ông, khái niệm này rộng hơn nhiều so với các chứng chỉ tin học A, B, C quen thuộc. Ông cho rằng năng lực số cần được thiết kế theo khung trình độ, giúp người học có khả năng sử dụng công nghệ phù hợp với lĩnh vực và nhiệm vụ của mình. Ngay cả sinh viên các ngành khoa học xã hội và nhân văn, ông mong muốn, cũng cần có nền tảng số nhất định để tham gia được vào những dự án công nghệ. Quan trọng nhất trong ba nhóm năng lực, theo ông Quân, là khả năng thực hành, bởi đây là điều giúp doanh nghiệp biết sinh viên có thể đảm nhận công việc cụ thể hay không. Ông nhận xét đồ án, luận văn tốt nghiệp hoặc báo cáo thực tập dài 70 đến 80 trang chưa chắc phản ánh chính xác năng lực làm việc ngoài thực tế. Nếu trường đánh giá sát hơn khả năng thực hành, ông cho rằng doanh nghiệp sẽ yên tâm hơn khi xem xét bằng cấp của ứng viên. Ông Quân cảnh báo rằng bằng cấp có thể nhiều, nhưng sẽ trở nên đáng lo nếu chỉ thể hiện thành tích trên giấy mà người sở hữu lại không làm được việc. Vì vậy, ông nhấn mạnh yêu cầu siết chất lượng đào tạo, đồng thời đặt trọng tâm vào những gì sinh viên thật sự làm được sau khi ra trường. Hình ảnh do Lệ Nguyễn chụp tại diễn đàn ngày 28/9 ghi lại Thứ trưởng Lê Quân trong cuộc trao đổi về mối liên hệ giữa đào tạo và tuyển dụng. Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Đinh Vĩnh Cường, Chủ tịch Công ty TNHH Tập đoàn 365Group, mong các trường mở rộng đào tạo tư duy liên ngành cho sinh viên. Theo ông, nhà tuyển dụng cần những nhân sự đa nhiệm, có thể xử lý nhiều vấn đề trong cùng một lĩnh vực, thay vì chỉ quen với một phần việc riêng lẻ. Ông cũng đề xuất sinh viên học thêm tiếng Nhật, tiếng Hàn hoặc tiếng Trung bên cạnh tiếng Anh, đồng thời cho biết người sử dụng được hai ngoại ngữ sẽ được ưu tiên. Ông Cường cho biết doanh nghiệp sẵn sàng phối hợp với nhà trường thiết kế chương trình hoặc môn học gắn với kỹ năng thực tế, cũng như cung cấp phòng thực hành. Ông kiến nghị Bộ công nhận tín chỉ cho sinh viên khi tham gia dự án, cập nhật chuẩn đầu ra và xây dựng cơ chế linh hoạt hơn cho giảng viên doanh nghiệp. Những đề xuất này hướng đến việc đưa trải nghiệm nghề nghiệp gần hơn với chương trình học, thay vì để sinh viên chỉ tiếp cận công việc sau khi tốt nghiệp. Băn khoăn về khoảng cách giữa điểm số và khả năng làm việc càng đáng chú ý khi tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc đã tăng nhanh trong những năm gần đây, đặc biệt ở các trường kinh tế. Trong hơn 5.700 sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân tốt nghiệp năm nay, khoảng một nửa nhận bằng xuất sắc, mức cao kỷ lục được nêu trong bài viết của VnExpress. Tỷ lệ tại Đại học Ngoại thương vào khoảng 25%, còn nhóm sinh viên giỏi trở lên ở Bách khoa Hà Nội, Bách khoa TP HCM, Y Hà Nội và Luật TP HCM chiếm khoảng 10 đến 30%.