Nghị định số 243/2026/NĐ-CP, ngày 26/6/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới bổ sung nhiều quy định mới, trong đó nâng tỷ lệ điện dư được bán từ 20% lên 50% và đẩy mạnh phân cấp thủ tục, đang được kỳ vọng tạo thêm động lực cho thị trường này.
Dư địa lớn nhưng vẫn còn điểm nghẽn
Điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đã được triển khai tại Thành phố Hồ Chí Minh từ khoảng năm 2020. Qua từng giai đoạn, chính sách được điều chỉnh, bổ sung phù hợp với tình hình thực tế đã góp phần tạo hành lang pháp lý cho người dân, doanh nghiệp đầu tư và sử dụng nguồn điện tái tạo tại chỗ. Bà Nguyễn Thị Kim Ngọc, Phó Giám đốc Sở Công thương cho biết: Thành phố Hồ Chí Minh vẫn còn dư địa lớn để phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Hiện nay, toàn thành phố có hơn 22.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà, trong đó khoảng 6.300 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Theo báo cáo của Tổng Công ty Điện lực Thành phố Hồ Chí Minh (EVNHCMC), tính đến ngày 5/9/2026, toàn thành phố có 6.241 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất 472 MWp. Đáng chú ý, chỉ trong khoảng 3 tháng, hệ thống điện mặt trời mái nhà mà ngành điện tiếp nhận thông báo từ người dân đã tăng gần 3.000 hệ thống.
Tuy nhiên, tốc độ phát triển nhanh cũng đặt ra yêu cầu phải có cách hiểu thống nhất và quy trình thực hiện rõ ràng. Tại hội nghị triển khai Nghị định 243/2026/NĐ-CP tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh mới đây, nhiều nội dung liên quan đến thủ tục, trách nhiệm quản lý, cấp điện áp đấu nối và điều kiện bán điện dư được tập trung làm rõ.
Theo ông Nguyễn Quang Long, Cục Điện lực, Bộ Công thương, một vấn đề cần lưu ý là phải phân biệt điện mặt trời mái nhà được quy định cụ thể trong từng nghị định (Nghị định 57/2025/NĐ-CP và Nghị định 58/2025/NĐ-CP) để tránh áp dụng nhầm thủ tục. Đối với các hệ thống tại khu công nghiệp, cụm công nghiệp, việc xác định đúng đơn vị quản lý lưới điện cũng là vấn đề quan trọng.
Cơ hội cho người dân, doanh nghiệp
Để giải quyết những vấn đề này, Nghị định 243/2026/NĐ-CP vừa được ban hành đã mở thêm dư địa nhằm tạo cơ sở cho các địa phương triển khai thực hiện. Điểm mới đáng chú ý của Nghị định này là nâng tỷ lệ sản lượng điện dư được bán từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ từ 20% lên 50%.
Theo ông Bùi Trung Kiên, Phó Tổng Giám đốc EVNHCMC, quy định này tạo thêm động lực cho người dân, doanh nghiệp đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà. Việc nâng tỷ lệ điện dư được bán là thay đổi có ý nghĩa đối với hiệu quả đầu tư. Khi phần sản lượng không sử dụng hết tại chỗ có thêm cơ chế tiêu thụ, chủ đầu tư có thêm cơ sở tính toán hiệu quả kinh tế của hệ thống. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chi phí đầu tư, thời gian hoàn vốn và khả năng khai thác công suất luôn là yếu tố được người dân, doanh nghiệp cân nhắc trước khi quyết định lắp đặt. Nghị định nêu trên cũng bổ sung đơn vị điện lực sở hữu lưới điện riêng vào nhóm được phép mua sản lượng điện dư.
Một điểm mới khác là Nghị định 243/2026/NĐ-CP đẩy mạnh phân cấp trong tiếp nhận thủ tục tại địa phương cấp xã. Việc đưa thêm đầu mối tiếp nhận thủ tục về cơ sở được kỳ vọng giúp người dân, doanh nghiệp thuận lợi hơn trong quá trình triển khai. Tuy nhiên, để điện mặt trời mái nhà thật sự phát triển tương xứng với tiềm năng, chính sách vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện. Một vấn đề được đặt ra là cơ chế hỗ trợ hộ gia đình phát triển điện tự sản xuất, tự tiêu thụ hiện vẫn đang chờ cơ chế cụ thể. Cùng với đó, công suất nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ phải phù hợp với phụ tải điện và điều kiện phát triển của hệ thống điện. Việc lắp đặt hệ thống lưu trữ điện kết hợp với nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ cũng cần được quy định cụ thể hơn.
Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương trong vùng Đông Nam Bộ đang có nền tảng thuận lợi để mở rộng nguồn năng lượng tái tạo tại chỗ. Trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng tăng và chuyển dịch sang năng lượng xanh trở thành xu hướng tất yếu, việc tháo gỡ các điểm nghẽn để điện mặt trời mái nhà phát triển đúng hướng sẽ mang lại lợi ích cho người dân, doanh nghiệp; góp phần đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và hỗ trợ mục tiêu phát triển bền vững của các địa phương.
Bài và ảnh: QUANG QUÝ