Số liệu thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy, mỗi năm trên thế giới có khoảng 50 nghìn người tử vong do dại và hơn 10 triệu người phải tiêm vaccine phòng dại. Các trường hợp tử vong do bệnh dại vì người dân không đi tiêm vaccine, chủ yếu ở vùng nông thôn nơi có tập quán nuôi chó thả rông, không tiêm phòng vaccine cho đàn chó và còn thiếu hiểu biết về phòng bệnh dại. Người nhiễm virus dại khi đã lên cơn dại thì tỷ lệ tử vong gần 100%. Mặc dù vậy, bệnh hoàn toàn có thể ngăn ngừa được nếu người bị động vật nghi dại cắn được tiêm vaccine đúng và đầy đủ.
Số liệu thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy, mỗi năm trên thế giới có khoảng 50 nghìn người tử vong do dại và hơn 10 triệu người phải tiêm vaccine phòng dại.
Tại Việt Nam, mặc dù bệnh đã có thể phòng ngừa rất hiệu quả bằng vaccine, nhưng nguy cơ bùng phát vẫn cao, gây tổn thất lớn về sức khỏe, tính mạng con người và gánh nặng kinh tế- xã hội. Cụ thể, giai đoạn 2022- 2025, trung bình mỗi năm có khoảng 77 trường hợp tử vong do bệnh dại; khoảng 400 nghìn người bị chó, mèo cắn phải điều trị dự phòng bằng vaccine và huyết thanh kháng dại, phí tổn tiền vaccine ước tính hơn 300 tỷ đồng mỗi năm. Riêng 9 tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận 54 trường hợp tử vong vì bệnh dại tại 21 tỉnh, thành phố trên cả nước. Phần lớn các trường hợp tử vong tập trung tại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa...
Theo các chuyên gia lĩnh vực y tế dự phòng, thú y, bệnh dại là bệnh lây truyền từ động vật sang người do virus dại (Rhabdovirus) và bệnh lưu hành ở nhiều quốc gia trên thế giới. Căn bệnh này lây qua đường nước bọt của động vật bị nhiễm bệnh. Người có thể bị bệnh dại nếu nước bọt từ động vật bị nhiễm bệnh xâm nhập vào cơ thể người thông qua vết thương hở (kể cả vết thương không phải do động vật gây ra) hoặc tiếp xúc với niêm mạc (miệng, mắt…).
Thời kỳ ủ bệnh (khoảng thời gian giữa thời điểm tiếp xúc và các triệu chứng bệnh dại xuất hiện) thường là từ một đến ba tháng, nhưng có thể dưới một tuần hoặc thậm chí sau hơn một năm. Nếu không thực hiện các biện pháp phòng ngừa như rửa vết thương và tiêm vaccine phòng dại hoặc huyết thanh kháng dại, triệu chứng bệnh dại sẽ xuất hiện ở người sau thời gian ủ bệnh.
Triệu chứng ban đầu của bệnh dại thường giống với bệnh cúm, sốt, đau đầu, cảm thấy mệt, đau hoặc cảm giác ngứa ra, nóng rát bất thường tại vị trí vết cắn hoặc vết xước. Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng như sợ ánh sáng mạnh, sợ nước do không uống được, hành vi hung hăng, kích động, chảy nước bọt quá nhiều; bệnh nhân sẽ dần hôn mê trước khi tử vong.
Bệnh dại vẫn đang là một vấn đề y tế công cộng rất lớn, đe dọa đến sức khỏe và tính mạng của người dân.
Phó Cục trưởng Phòng bệnh (Bộ Y tế) Võ Hải Sơn
Trao đổi về công tác phòng chống bệnh dại ở Việt Nam, Phó Cục trưởng Phòng bệnh (Bộ Y tế) Võ Hải Sơn cho biết, bệnh dại vẫn đang là một vấn đề y tế công cộng rất lớn, đe dọa đến sức khỏe và tính mạng của người dân. Trước thực trạng đó, ngày 21/12/2021, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2151/QĐ-TTg về việc phê duyệt Chương trình quốc gia phòng chống bệnh dại giai đoạn 2022-2030, với mục tiêu phấn đấu không còn người tử vong vì bệnh dại vào năm 2030.
Ngày 21/4/2023, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Chỉ thị số 11/CT-TTg về việc tăng cường các biện pháp cấp bách phòng chống bệnh dại. Những chủ trương, chính sách đó thể hiện quyết tâm rất cao của Đảng, Nhà nước và Chính phủ trong việc bảo vệ sức khỏe, tính mạng của Nhân dân và thực hiện cam kết của Việt Nam đối với cộng đồng quốc tế.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nếu muốn loại trừ bệnh dại ở người, chúng ta phải giải quyết được nguồn lây từ động vật. Không có bệnh dại ở động vật thì sẽ không có bệnh dại ở người. Vì vậy, việc kiểm soát bệnh dại trên đàn chó, mèo, nhất là quản lý vật nuôi và bảo đảm tỷ lệ tiêm vaccine phòng dại cho chó, mèo ở mức cao tối thiểu phải đạt từ 70% trở lên. Đây được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, căn cơ và bền vững của công tác phòng, chống bệnh dại nhằm phòng bệnh từ gốc.
Từ thực tiễn công tác phòng chống bệnh dại, nhất là hướng tới mục tiêu loại trừ bệnh dại trên người vào năm 2030, Bộ Y tế đề nghị chính quyền các địa phương xác định công tác phòng chống bệnh dại trên địa bàn là một nhiệm vụ y tế công cộng quan trọng, với sự quan tâm, chỉ đạo thường xuyên, quyết liệt, bố trí đầy đủ nguồn lực phục vụ công tác này; chỉ đạo các cấp, các ngành phối hợp chặt chẽ với ngành y tế, thú y trong việc giám sát, kiểm soát nguy cơ lây bệnh từ động vật sang người, quản lý đàn vật nuôi, tiêm phòng bệnh dại cho chó, mèo, đặc biệt tại các địa bàn có nguy cơ cao, những vùng xuất hiện các ổ dịch.
Tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ tiêm phòng dại cho người bị chó, mèo cắn; bảo đảm người dân được tư vấn, xử trí vết thương và tiêm vaccine phòng dại càng sớm càng tốt. Chính quyền các địa phương cần quan tâm hỗ trợ những nhóm có hoàn cảnh khó khăn, trẻ em, người nghèo và các đối tượng chính sách, để không ai là không được tiêm vaccine do hoàn cảnh khó khăn.
Đồng hành với sự nỗ lực của chính quyền, các cơ quan chuyên môn, mỗi người dân cần nâng cao ý thức trong phòng, chống bệnh. Khi nuôi chó, mèo người dân thực hiện nghiêm túc việc quản lý vật nuôi và tiêm phòng cho vật nuôi theo hướng dẫn của ngành thú y; khi bị chó mèo cắn cần chủ động nhanh chóng rửa vết thương và đưa người bị cắn đến cơ sở y tế để được tư vấn, xử trí và tiêm vaccine kịp thời. Nghiêm cấm mọi tổ chức, cá nhân thực hiện khám, chữa bệnh dại bằng các biện pháp chưa được Bộ Y tế công nhận.
TRUNG TUYẾN