Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ngày 23/9 tới Washington, bắt đầu chuyến thăm Mỹ kéo dài ba ngày và hội đàm với Tổng thống Donald Trump. Hai lãnh đạo dự kiến thảo luận về thương mại, trí tuệ nhân tạo (AI) và nhiều vấn đề địa chính trị, trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc vẫn cạnh tranh căng thẳng.
Những quyết định được đưa ra tại Washington không chỉ ảnh hưởng đến Mỹ và Trung Quốc, mà còn khiến bên kia bờ Đại Tây Dương thấp thỏm. Quan hệ Mỹ - Trung ổn định hơn là điều có lợi cho các nền kinh tế châu Âu, nhưng cũng là điều khiến họ thấy bất an, theo Noah Barkin, cố vấn cấp cao về Trung Quốc tại Rhodium Group.
"Châu Âu không muốn quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh quá nồng ấm, nhưng cũng không quá lạnh nhạt. Nhiệt độ lý tưởng nằm ở đâu đó giữa hai thái cực, tức ổn định nhưng không đi quá xa về phía thân mật hay leo thang", Barkin cho hay.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen phát biểu tại Strasbourg, Pháp ngày 16/9. Ảnh: AFP
Một trong những vấn đề châu Âu quan tâm nhất là căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc. Thương chiến giữa hai bên bùng nổ năm ngoái, với những đòn thuế ăn miếng trả miếng liên tục được tung ra trước khi Washington và Bắc Kinh đạt thỏa thuận đình chiến vào tháng 10/2025. Thỏa thuận này dự kiến hết hạn vào ngày 10/11.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết hai nước đang hướng tới một số thỏa thuận về nông nghiệp và các rào cản phi thuế quan. Hai bên cũng thảo luận việc giảm thuế đối với lượng hàng hóa trị giá khoảng 30 tỷ USD. Một thỏa thuận như vậy có thể giúp ổn định quan hệ thương mại Mỹ và Trung Quốc.
"Châu Âu có lợi nếu Mỹ - Trung gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại", ông Barkin nói, bởi doanh nghiệp châu Âu có thể chịu tác động từ bất ổn liên quan chuỗi cung ứng. "Tuy nhiên, châu Âu sẽ bất an nếu ông Trump chào đón đầu tư từ Trung Quốc".
Trong Thông điệp Liên minh ngày 16/9, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cảnh báo về cái gọi là "cú sốc Trung Quốc lần hai", sau làn sóng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc tràn vào các thị trường toàn cầu khoảng 25 năm trước.
Lần này, sức ép đến từ các ngành công nghệ cao như xe điện và năng lượng xanh, những lĩnh vực Liên minh châu Âu (EU) cũng muốn phát triển để phục vụ quá trình từ bỏ nhiên liệu hóa thạch. Brussels kêu gọi áp thêm thuế với xe điện giá rẻ từ Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh bác cáo buộc cạnh tranh không công bằng.
"Châu Âu thâm hụt thương mại lên tới 1 tỷ euro mỗi ngày với Trung Quốc. Tình trạng này đã đến mức báo động", bà von der Leyen nói. Bà tuyên bố EU "sẽ sử dụng mọi công cụ trong tay" để cân bằng quan hệ với Trung Quốc. Hai bên đã đàm phán từ tháng 6 và Brussels đặt mục tiêu đạt tiến triển cụ thể vào tháng 10.
"EU không còn lựa chọn nào khác ngoài phải hành động. Brussels ban đầu hy vọng có thể phối hợp với Washington để cùng gây sức ép với Bắc Kinh, nhưng nếu cuộc gặp thượng đỉnh giữa ông Trump và ông Tập giúp cải thiện quan hệ thương mại Mỹ - Trung, EU sẽ phải tự mình hành động", Toomas Hanso, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Quốc tế về Quốc phòng và An ninh (ICDS), trụ sở tại Estonia, nói.
Đất hiếm là một vấn đề khác châu Âu cần theo dõi trong cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung. Trung Quốc kiểm soát phần lớn nguồn cung đất hiếm toàn cầu và từng hạn chế xuất khẩu mặt hàng này năm ngoái để đáp trả Mỹ. Đây là nguyên liệu quan trọng đối với nhiều ngành công nghiệp châu Âu.
Ủy viên Thương mại EU Maros Sefcovic đã nêu vấn đề này với Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Vương Văn Đào. Tuy nhiên, Alicia Garcia Herrero, chuyên gia tại viện nghiên cứu Bruegel, Bỉ, cho rằng Mỹ có lợi thế hơn EU trong đàm phán với Trung Quốc về đất hiếm và Brussels có thể phải chấp nhận một số nhượng bộ để hưởng lợi từ thỏa thuận mà Washington đạt được với Bắc Kinh.
"Mỹ sẽ đàm phán thay cho châu Âu, và châu Âu sẽ phải chi trả cho điều đó", bà Garcia Herrero nói với euronews.
AI là một lĩnh vực khác đang được Washington và Bắc Kinh đưa vào chương trình nghị sự. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong đã thảo luận về đề xuất lập "đường dây nóng AI", để thông báo cho nhau khi xảy ra sự cố đe dọa an ninh quốc gia.
Bà Garcia Herrero cho rằng cơ chế này cho thấy Mỹ và Trung Quốc đang hình thành một kênh đối thoại riêng về AI.
"Cuộc đối thoại về AI này sẽ giống như 'nút bấm đỏ' trong thời kỳ chạy đua hạt nhân và mới chỉ có Mỹ với Trung Quốc tham gia. Điều đó khiến châu Âu gần như không có vị thế là một cực quyền lực", bà Garcia Herrero nói.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trò chuyện cùng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sau chuyến thăm Trung Nam Hải tại Bắc Kinh hôm 15/5. Ảnh: Reuters
Các diễn biến đặt châu Âu trước một bài toán không dễ giải. EU có lợi ích trong việc Mỹ và Trung Quốc duy trì ổn định, nhưng đồng thời phải tự xử lý những bất đồng thương mại, công nghệ và chuỗi cung ứng với Bắc Kinh.
Trong quan hệ với Mỹ, EU cũng phải đối mặt với sức ép về thương mại và những yêu cầu phối hợp để ứng phó Trung Quốc. Do đó, ông Barkin cho rằng châu Âu cần xác định rõ lợi ích của mình, không nên chỉ trông chờ vào sự phối hợp từ Mỹ.
Trong khi đó, Mikko Huotari, giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator, cho rằng Trung Quốc dự đoán Bắc Kinh và Washington sẽ tiếp tục kiềm chế lẫn nhau trong thời gian tới.
"Chủ tịch Tập thực sự không cần một đột phá ở Washington. Ông ấy cần thêm thời gian. Tổng thống Trump cũng vậy. Chúng ta đang ở trong một thế bế tắc chiến lược", ông Huotari nói với DW.
Như Tâm (Theo euronews, DW, Reuters)