Trả lời phỏng vấn trong chương trình “Good Morning Britain” trên kênh ITV hôm đầu tuần, Thủ tướng Andy Burnham không giấu mong muốn chứng kiến Anh trở lại EU một ngày nào đó, nhưng ông khẳng định, sẽ không áp đặt quan điểm cá nhân, mà tiếp tục tuân thủ các cam kết tranh cử của Công đảng cầm quyền. Trong đó, cam kết nổi bật là nước Anh không trở lại thị trường chung và liên minh thuế quan EU.
“Thành thật mà nói, tôi rất mong điều đó xảy ra, nhưng tôi không hành động trước khi người dân thể hiện lập trường của họ. Chúng ta phải bảo đảm cử tri là những người quyết định. Tôi sẽ không áp đặt quan điểm cá nhân, sẽ không đề xuất việc tái gia nhập EU trong nhiệm kỳ Quốc hội này”, ông Burnham nói.
Từ tuyên bố của Thủ tướng Burnham có thể hiểu rằng, ý tưởng Anh gia nhập lại EU sẽ không được thúc đẩy, ít nhất đến khi nhiệm kỳ chính phủ do Công đảng lãnh đạo hiện nay kết thúc vào năm 2029, với điều kiện không có cuộc bầu cử trước hạn nào được tiến hành. Tuy nhiên, ông Burnham cho rằng, dù không trở lại “mái nhà chung EU” trong cuộc trưng cầu ý dân về Brexit năm 2016, nước Anh vẫn cần cải thiện hơn nữa quan hệ với các đối tác lục địa châu Âu.
Hơn 10 năm trôi qua kể từ cuộc trưng cầu ý dân tháng 6/2016 với kết quả khoảng 52% cử tri Anh ủng hộ rời EU. Theo Thủ tướng Burnham, kết quả Brexit không như những gì được dự tính vào thời điểm 10 năm trước và nước Anh đã trải qua một thực tế khắc nghiệt. Việc rời EU đã làm suy yếu nền kinh tế và khả năng kiểm soát nhập cư của Anh. Ông Burnham cho rằng, thỏa thuận Anh-EU thời “hậu Brexit” chưa đáp ứng tốt lợi ích của Anh, nên cần được cải thiện hơn nữa. Ông nêu rõ: “Vào thời điểm hiện tại, chúng ta còn cách rất xa mục tiêu gia nhập lại EU. Chúng ta cần thực hiện một số bước đi thiết thực để cải thiện các thỏa thuận hiện có, giúp chúng vận hành hiệu quả hơn”.
Trong cuộc phỏng vấn tờ Sunday Times tuần trước, Thủ tướng Burnham cũng đề xuất, vấn đề tự do di chuyển có thể được xem xét như một phần của việc thiết lập lại mối quan hệ rộng lớn hơn giữa Anh và EU, bao gồm cả việc chia sẻ dữ liệu và di cư. Ông nhấn mạnh, EU là thị trường lớn nhất và đối tác an ninh quan trọng của Anh, hợp tác hai bên chặt chẽ hơn sẽ giúp giảm gánh nặng thủ tục đối với doanh nghiệp và sức ép lên giá thực phẩm.
Những đề xuất của Thủ tướng Burnham về mở rộng hợp tác giữa Anh với EU được đưa ra trước thềm Hội nghị thượng đỉnh Anh-EU lần thứ hai, dự kiến diễn ra tại Brussels ngày 20/11 tới. Hội nghị sẽ rà soát tiến triển kể từ cuộc gặp cấp cao đầu tiên tại London ngày 19/5/2025, đánh dấu bước tiến trong quan hệ Anh-EU khi hai bên nhất trí thiết lập quan hệ “đối tác chiến lược mới”. Tại hội nghị sắp tới, Thủ tướng Burnham sẽ cùng Chủ tịch Hội đồng châu Âu (EUC) và Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) thảo luận về các thỏa thuận giảm chi phí, đơn giản hóa thủ tục cho nông dân và doanh nghiệp, cũng như thúc đẩy hợp tác an ninh, chống di cư bất hợp pháp và tội phạm.
Trong 10 năm qua, Anh và EU đã dần khôi phục hợp tác và tiến một bước quan trọng tới khuôn khổ đối tác chiến lược mới. Hai bên nỗ lực tìm lại và mở rộng các cơ hội hợp tác trong nhiều lĩnh vực quan trọng, thông qua một số thỏa thuận cụ thể như Thỏa thuận Thương mại và Hợp tác (TCA), hay thúc đẩy hợp tác nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo; hợp tác an ninh quốc phòng, chia sẻ dữ liệu, chống tội phạm; hợp tác năng lượng, chống biến đổi khí hậu…
Tuy nhiên, tiến trình hợp tác giữa Anh và EU thời gian qua vẫn đối mặt hàng loạt rào cản từ cả hai phía. Từ phía Anh, chính phủ Công đảng theo đuổi chính sách tái thiết lập quan hệ với EU, song vẫn đặt ra “ranh giới đỏ” khó có thể vượt qua, đó là cam kết không trở lại thị trường chung và liên minh thuế quan của EU, không khôi phục chế độ tự do di chuyển. Một phần lý do là mối lo việc thỏa hiệp quá nhiều với EU sẽ bị phe đối lập chỉ trích là “phản bội kết quả Brexit”.
Trong khi đó, EU tiếp tục giữ lập trường nhất quán để bảo vệ tính toàn vẹn của thị trường khối. EU không chấp nhận cho Anh hưởng các quyền lợi của thị trường chung ở một vài lĩnh vực, mà không phải chịu các trách nhiệm và quy tắc chung. EU hiện tập trung nhiều hơn vào các vấn đề nội bộ, xung đột địa chính trị và cạnh tranh kinh tế toàn cầu, nên việc đàm phán lại với Anh không phải là ưu tiên số một.
Giới quan sát nhận định, cả Anh và EU đều nỗ lực tìm kiếm và tận dụng các cơ hội, song hợp tác hai bên chỉ tiến triển theo từng bước nhỏ, tập trung vào an ninh, quốc phòng và các thỏa thuận kỹ thuật thực tế. Diễn ra êm đẹp hơn thời kỳ đầu sau Brexit, nhưng hợp tác vẫn chưa thể đạt được sự kết nối hay đột phá lớn.
LÂM VŨ