Hàng trăm nghìn người Iran hôm 18/9 mang súng tuần hành qua các đại lộ ở trung tâm thủ đô Tehran, giơ cao quốc kỳ và hô những câu khẩu hiệu khơi dậy tinh thần chiến đấu.
Đây là sự kiện được chính phủ tổ chức nằm trong chiến dịch "Những người sẵn sàng hy sinh (Jafanda) vì Iran" nhằm kêu gọi người dân đăng ký tham gia các khóa huấn luyện quân sự ngắn hạn để bổ sung quân số cho Basij, lực lượng dân quân vũ trang thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Các tay súng IRGC diễu hành tại trung tâm thủ đô Tehran ngày 18/9. Ảnh: AFP
"Bạn có biết dùng thứ này không?" là thông điệp trên những tấm băng rôn treo khắp Tehran, kèm hình ảnh súng chống tăng, súng bắn tỉa, tiểu liên cùng nhiều khí tài quân sự và thiết bị thông tin liên lạc. Chiến dịch truyền thông này lần đầu được phát động hồi cuối tháng 3, thời điểm chiến sự với Mỹ và Israel đang sôi sục.
Giới chức Iran tuyên bố 313.000 người đã tham gia cuộc tuần hành, vốn được coi là đợt "diễn tập" công khai đầu tiên của các thành viên Jafanda sau quá trình huấn luyện vũ trang. Trong truyền thống Hồi giáo dòng Shiite, 313 là số lượng tín đồ nòng cốt của Mahdi, thủ lĩnh tinh thần sẽ tái xuất khi tận thế xảy ra để thiết lập công lý.
Trả lời kênh truyền hình nhà nước IRIB, Hassan Hassanzadeh, chỉ huy IRGC tại Tehran, cho biết hơn 600.000 người đã đăng ký qua trang web chỉ riêng trong tuần trước để tham gia giai đoạn cao điểm của chiến dịch phô trương lực lượng.
Chính quyền cho biết dự kiến hơn một triệu người có thể đăng ký tham gia chương trình, đồng thời tuyên bố đã thành lập 1.000 đơn vị Jafanda đầu tiên với quy mô tương đương cấp tiểu đoàn.
Huy động lực lượng toàn dân
Chiến dịch động viên không thuần túy mang tính quân sự. Theo ban tổ chức, khoảng 26% người đăng ký lựa chọn tham gia công tác quân sự và an ninh, số còn lại chọn các lĩnh vực cứu hộ, dịch vụ xã hội, truyền thông và hỗ trợ tài chính.
Sự kiện ghi nhận đông đảo phụ nữ và thanh thiếu niên tham gia. Nhiều phụ nữ mặc áo trùm đen, tay mang súng, thậm chí điều khiển xe máy, điều vốn bị cấm trong đời sống thường nhật tại Iran.
Những phụ nữ tham gia cuộc diễu hành biểu dương lực lượng do chính phủ Iran tổ chức ở trung tâm Tehran ngày 18/9. Ảnh: AFP
Trả lời hãng thông tấn ILNA hôm 19/9, người phát ngôn chiến dịch Sasan Zare cho biết nam giới trên 15 tuổi đủ điều kiện đăng ký tham gia chương trình vũ trang và chính quyền dự định mở rộng sang nhóm dưới 15 tuổi.
"Ưu tiên hàng đầu của chúng tôi đối với thanh thiếu niên là truyền tải tinh thần hy sinh và kháng chiến", ông tuyên bố. "Tư tưởng được vun đắp càng vững vàng từ bé, các em càng sớm thấm nhuần lòng yêu nước và tinh thần xả thân, nhờ thế tác động đối với tương lai của các em sẽ càng sâu sắc".
Phát biểu trước lực lượng dân quân tuần hành, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã tập trung kêu gọi người dân tiết kiệm điện, nhiên liệu và tài nguyên. Điều này phản ánh thực trạng Iran đang đối mặt với khủng hoảng năng lượng và kinh tế nghiêm trọng, khi chính phủ gần đây đã phải tăng giá nhiên liệu, giảm hạn ngạch xăng và áp đặt cắt điện luân phiên suốt mùa hè. Tình trạng thiếu hụt khí đốt được dự báo sẽ nghiêm trọng hơn trong mùa đông tới.
Phô diễn sức mạnh
Trong cuộc tuần hành, những khí tài quân sự Iran từng sử dụng trong cuộc đối đầu với Mỹ và Israel được trưng bày công khai, gửi đi thông điệp "không lùi bước".
Chiến dịch huy động quần chúng được đẩy mạnh khi Iran và Mỹ tiếp tục bất đồng gay gắt về quyền kiểm soát eo biển Hormuz và chưa đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến sự. Mỹ vẫn duy trì phong tỏa các cảng phía nam Iran, đồng thời gia tăng sức ép trừng phạt lên quốc gia này.
Tướng Mohsen Rezai, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cho biết Tehran đã chuyển 7 điều kiện đàm phán tới Washington qua các bên trung gian, song lưu ý rằng lực lượng vũ trang nước này vẫn sẵn sàng kích hoạt lại chiến sự.
Khí cầu mang hình dáng tàu ngầm không người lái được chở trên xe qua chân dung cố lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei trong cuộc diễu hành quân sự tại trung tâm Tehran ngày 18/9. Ảnh: AFP
Lấy lại hình ảnh cho dân quân Basij
Ali Alfoneh, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại Viện các Quốc gia vùng Vịnh Arab, nhận định chiến dịch huy động lực lượng mới nhất cũng là cách để Iran làm mới hình ảnh của Basij, đơn vị vốn gắn liền với những hoạt động trấn áp trong các cuộc biểu tình nổ ra ở Iran hồi tháng 1.
Theo ông, sau khi cuộc chiến tranh với nước láng giềng Iraq nổ ra vào năm 1980, hàng trăm nghìn người Iran đã tự nguyện lên tuyến đầu theo tiếng gọi nghĩa vụ tôn giáo hoặc lòng yêu nước. Lực lượng này khi đó được huy động thông qua Basij.
"Tuy nhiên, kể từ thời điểm cuộc chiến kết thúc vào năm 1988, Basij đã biến thành lực lượng thiên về an ninh, duy trì trật tự nội bộ và kiểm soát bất đồng, khiến hình ảnh của họ bị ảnh hưởng không nhỏ", Alfoneh nói.
Do đó, ông cho rằng chiến dịch huy động quần chúng vừa qua có thể được xem là nỗ lực khôi phục lại hình ảnh yêu nước vốn có của Basij nhằm chuẩn bị ứng phó với những nguy cơ từ cả bên trong lẫn bên ngoài, như kịch bản cuộc chiến tổng lực tái bùng phát hay những bất ổn xã hội trước áp lực kinh tế ngày càng tăng.
Vũ Hoàng (Theo Al Jazeera, AFP, Reuters)