Với dự thảo luật Đo lường, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đây là lĩnh vực chuyên môn sâu nhưng tác động trực tiếp đến đời sống của nhân dân và năng lực phát triển của đất nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại thảo luận tổ
ẢNH: GIA HÂN
"Cuộc sống hàng ngày của người dân va chạm rất nhiều tiền điện, tiền nước, chất lượng sản phẩm công nghệ đều cần các chỉ số đo chính xác, đáng tin cậy. Sai lệch về đo lường có thể gây thiệt hại cho người dân, làm doanh nghiệp mất thị trường, thậm chí ảnh hưởng đến những quyết định rất quan trọng liên quan đến sinh mạng, đời sống, hay xác định có vi phạm pháp luật hay không, thật hay giả", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý, việc sửa luật này không chỉ tác động tới dân sinh thông thường, mà còn phải gắn với đảm bảo công bằng trong giao dịch, nâng cao năng suất chất lượng, làm chủ công nghệ...
Nêu 4 vấn đề trọng tâm trong sửa luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý muốn làm chủ công nghệ phải có khả năng đo, kiểm chứng chất lượng sản phẩm. Đo lường không theo kịp thì nghiên cứu khó đi vào sản xuất, doanh nghiệp khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị.
Nhu cầu ngân sách dự kiến khoảng 9.000 tỉ đồng giai đoạn 2026 - 2030 cho hệ thống tiêu chuẩn đo lường và củng cố nền tảng số. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị phải làm rõ thứ tự ưu tiên, khả năng sử dụng và kết quả.
Nhấn mạnh quản lý và giảm chi phí là xu hướng bắt buộc đối với cả nền kinh tế và từng doanh nghiệp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu không thể vì lợi ích riêng mà ở đâu cũng tăng giá.
"Tôi rất mừng là mấy ngày nay chúng ta đang tập trung để giảm lãi suất ngân hàng. Không thể các ngân hàng nhỏ lẻ cứ đua nhau tăng lãi suất để thu hút tiền gửi. Ông yếu nhưng muốn cạnh tranh nên cứ đẩy lãi suất lên cao để hút tiền, khiến các ngân hàng lớn làm ăn đàng hoàng cũng phải chạy đua theo", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu và cho rằng, hậu quả cuối cùng là khó khăn chung cho nền kinh tế.
Cạnh đó, giảm tiền kiểm phải đi đôi với hậu kiểm, chuyển một số hoạt động đo lường sang cho doanh nghiệp tự công bố, tự chịu trách nhiệm. Nhưng thủ tục công bố năng lực phải đơn giản, công khai, không biến thành "xin - cho", tránh yêu cầu doanh nghiệp chứng minh lại nội dung đã được xác nhận.
Tránh tình trạng tuân thủ tốt thì bị kiểm tra nhiều lần, gian lận lại không phát hiện
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý phải tránh tình trạng doanh nghiệp tuân thủ tốt bị kiểm tra nhiều lần, còn nơi có dấu hiệu gian lận lại không phát hiện được. Bảo đảm đo lường là tự nguyện nhưng ưu tiên phải dựa trên kết quả kiểm chứng thực tế chứ không chỉ dựa vào bản công bố. Khi có dấu hiệu vi phạm, cơ quan thẩm quyền vẫn phải kiểm tra theo quy định.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại thảo luận tổ
ẢNH: GIA HÂN
Một vấn đề quan trọng khác là phải bảo vệ đến cùng quyền lợi của người dân khi có sai lệch, gian lận đo lường. Dự thảo cũng đã ghi nhận trách nhiệm bồi thường khi vi phạm đo lường gây thiệt hại, song quan trọng hơn là cơ chế để người dân thực hiện quyền đó trong thực tế.
Khi phát hiện gian lận như đồng hồ điện, nước hay gian lận xăng... cần xác định thời gian, phạm vi ảnh hưởng, số tiền thu sai và trách nhiệm bồi thường; không thể chỉ xử phạt hành chính xong mà bỏ ngỏ quyền lợi của người bị hại.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý cần tính đến quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực y tế. Đơn cử việc chẩn đoán, đo lường máy móc sai lệch như kết luận nhầm ung thư hay có bệnh, gây hậu quả nặng nề về tâm lý, sức khỏe và đời sống người bệnh.
Góp ý cho dự luật Bưu chính, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, cần xem xét khái niệm "bưu chính" hiện nay có còn phù hợp hay không? Trước đây bưu chính gắn với nhà nước, bưu điện, nhưng bây giờ đã phát triển thành thương mại điện tử, giao nhận số, vận tải xuyên biên giới.
"Chu trình vận chuyển, địa điểm trung gian và trách nhiệm phải được phân hóa như thế nào để giải quyết triệt để, tạo điều kiện cho người dân nhưng không để kẽ hở cho tội phạm lợi dụng", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý.
Cạnh đó, hiện đã có các phương thức mới như giao nhận số, giao hàng bằng phương tiện bay không người lái (UAV) tận địa chỉ, điểm hẹn thì quản lý và bảo đảm chất lượng ra sao? Do đó, lần sửa luật này cần gắn kết đồng bộ bưu chính với thanh toán điện tử để minh bạch, tránh thất thoát, lừa đảo và bảo vệ quyền lợi người dân.
"Ranh giới quản lý phải rõ ràng để tránh tình trạng một hoạt động chịu sự quản lý của nhiều Bộ KH-CN, Bộ Xây dựng, Bộ Công thương... Nếu nhiều bộ quản lý thì doanh nghiệp khổ", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý.
Đặc biệt, hàng hóa bưu chính gửi qua nhiều đơn vị, công đoạn thì doanh nghiệp giao kết hợp đồng phải chịu trách nhiệm cuối cùng, không để người dân phải tự đi tìm từng khâu trung gian khi xảy ra mất mát, vi phạm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý quy định cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại và bồi thường thuận tiện, có thời hạn rõ ràng. Việc bồi thường phải hài hòa giữa quyền lợi khách hàng với đặc thù dịch vụ cước thấp, giá trị cao (có lựa chọn khai giá, bảo hiểm).
Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm đối với lực lượng trung gian (shipper), việc thu tiền hộ (COD) và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Chuyển đổi số trong bưu chính phải giúp truy vết, nâng cao chất lượng và giảm chi phí. Kiểm tra ngăn chặn hàng cấm, gian lận phải tương xứng với rủi ro, đồng thời bảo đảm bí mật thư tín và không gây ách tắc lưu thông hợp pháp.