TP.HCM lún nặng ven sông và khu Nam nhưng vùng lõi đã dừng lún

Tại hội thảo khoa học "Sụt lún và ngập lụt tại TP.HCM và các giải pháp thích ứng" do Trường đại học Tài nguyên và Môi trường tổ chức sáng 29-9, các chuyên gia nhận định TP.HCM đang đồng thời chịu tác động của nhiều rủi ro và "tai biến" thiên nhiên có quan hệ chặt chẽ với nhau như sụt lún mặt đất, mưa cực đoan, triều cường, nước biển dâng, suy giảm mực nước ngầm và quá trình đô thị hóa nhanh.

Không tìm nơi đang lún, mà tìm câu trả lời vì sao lún

Các vấn đề mà TP.HCM không còn là những bài toán có thể xem xét riêng lẻ vì các yếu tố tác động qua lại với nhau.

Khi nền đất tiếp tục hạ thấp trong khi mực nước triều và các hiện tượng khí hậu cực đoan gia tăng, khoảng cách an toàn giữa mặt đất đô thị và mặt nước ngày càng bị thu hẹp, làm gia tăng rủi ro ngập, hư hỏng hạ tầng và tổn thương đối với cộng đồng.

3 tháng/lần trong 10 năm liên tục, PGS.TS Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển bền vững, Trường đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, và nhóm nghiên cứu đã tập trung nghiên cứu biến dạng mặt đất TP.HCM bằng dữ liệu, xây dựng chuỗi quan trắc giai đoạn 2015 - 2025, đồng thời phát triển các mô hình phân tích nguyên nhân và dự báo diễn biến sụt lún.

Kết quả nghiên cứu cho thấy sụt lún tại TP.HCM có tính không đồng đều rất cao, với nhiều khu vực có tốc độ trung bình khoảng 2-5cm/năm, trong khi một số điểm có thể đạt khoảng 7-8cm/năm.

Trong khi có những nơi hầu như không lún (khu vực nội thành TP.HCM trước đây), khu vực này ngừng lún nhờ chính sách giảm khai thác nước ngầm của thành phố. Các khu vực quận 7, 8, Bình Tân, huyện Nhà Bè cũ và một số khu vực phát triển nhanh hoặc nằm dọc hành lang sông, kênh rạch sụt lún nhanh và đang tiếp diễn.

Điểm quan trọng của chuỗi nghiên cứu này không chỉ nằm ở việc xác định "nơi nào đang lún", mà tiến thêm một bước tìm hiểu tại sao lún, lún sẽ tiếp tục như thế nào và lún kết hợp với ngập sẽ làm thay đổi mức độ rủi ro của đô thị ra sao.

Tại hội thảo, PGS.TS Lê Trung Chơn cũng đã trình bày chuyên đề "Mô hình hóa sụt lún khu vực TP.HCM", hướng đến việc kết nối chuỗi dữ liệu dài hạn với các yếu tố tác động để phục vụ phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định.

Sụt lún và ngập lụt gắn chặt

Theo đánh giá của PGS.TS Lê Trung Chơn, nếu chỉ tính toán mưa và triều nhưng không cập nhật sự thay đổi cao độ mặt đất do sụt lún, các mô hình ngập có thể ngày càng xa rời điều kiện thực tế.

Ngược lại, một bản đồ sụt lún dù chính xác đến đâu cũng chưa đủ nếu không được chuyển thành thông tin về nguy cơ ngập, ảnh hưởng hạ tầng, tổn thương cộng đồng và những lựa chọn thích ứng.

Vì vậy, cần tiến tới một hệ thống trong đó dữ liệu vệ tinh, GNSS, mạng quan trắc nước ngầm, mô hình thủy văn, thủy lực, dữ liệu đô thị và các mô hình dự báo được tích hợp trên cùng một nền tảng dữ liệu không gian.

TP.HCM là đô thị thích ứng và có thể phục hồi

Theo PGS.TS Lê Trung Chơn, việc cần thiết là xây dựng hệ thống quan trắc, mô hình hóa, dự báo sụt lún và ngập lụt hoạt động thường xuyên, thay vì chỉ thực hiện theo từng đề tài hoặc dự án riêng biệt.

"Sụt lún thường diễn ra âm thầm, thành phố có thể không cảm nhận được từng milimét mặt đất đang hạ thấp mỗi tháng. Nhưng sau 10 hay 20 năm, tổng cộng những "milimét im lặng" ấy có thể tạo ra những thay đổi rất lớn đối với cao độ đô thị, hệ thống thoát nước, công trình hạ tầng và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.

Đo được những milimét ấy là nhiệm vụ của khoa học. Hiểu được chúng là nhiệm vụ của khoa học dữ liệu địa không gian. Còn biến hiểu biết đó thành những quyết định phát triển đúng đắn chính là bài toán của quản trị đô thị hiện đại.

Sau cơn mưa lớn tối 22-9, khu vực đường Văn Cao - Hiền Vương (phường Phú Thạnh, TP.HCM) bất ngờ xuất hiện một hố sụt lún. Sáng 23-9, các đơn vị liên quan đã nhanh chóng khắc phục sự cố.