“Thành phố Hồ Chí Minh sẽ chắt chiu nguồn lực, những thành tố góp phần tạo nên tăng trưởng. Nhưng chúng ta không ăn xổi ở thì, không bằng mọi giá để phát triển hai con số. Trong trường hợp không đạt, chúng ta sẽ xin lỗi mọi người và nỗ lực trong năm sau”, đó là phát biểu đáng chú ý của đồng chí Trần Lưu Quang, Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh trong phiên thảo luận tại tổ ở kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI đang diễn ra.
Năm 2026, Thành phố Hồ Chí Minh được Chính phủ giao mức tăng GRDP 10,2%. Sau chín tháng, thành phố tăng trưởng 9,06% so cùng kỳ 2025. Để đạt mục tiêu cả năm, địa phương này cần tăng trưởng đến 13,23% trong quý IV. Theo tính toán, trường hợp GRDP của Thành phố Hồ Chí Minh giảm 1%, thì 33 tỉnh, thành phố còn lại cần tăng thêm 0,25 điểm mỗi địa phương mới bù được phần thiếu hụt.
Trong khi đó, theo Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, bốn địa phương có quy mô kinh tế lớn nhất nước (gồm Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng và Đồng Nai, chiếm gần 47% tổng GRDP cả nước) đều dự kiến khó đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026. Điều này đồng nghĩa mục tiêu chung của cả quốc gia (tăng trưởng từ 10% trở lên) cũng đứng trước thách thức lớn.
Quyết tâm xây dựng chuỗi tăng trưởng hai con số là chủ trương lớn đúng đắn của Đảng, Nhà nước để đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, được cụ thể hóa thành chỉ tiêu cho từng tỉnh, thành phố. Nhưng nhìn vào động lực hiện nay, tăng trưởng đang dựa nhiều vào ba điểm tựa. Thứ nhất là đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), khu vực chiếm đa số kim ngạch xuất khẩu nhưng vai trò của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế. Thứ hai là đầu tư công, với hàng trăm công trình lớn đang được triển khai khắp nơi. Thứ ba là nguồn thu từ đất, vốn là kênh truyền thống của ngân sách địa phương.
Ba điểm tựa ấy là bàn đạp tạo động lực trong ngắn hạn, nhưng chưa phải nền móng để phát triển bền vững. Theo báo cáo thẩm tra từ Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, tăng trưởng về quy mô chưa đi cùng năng suất, giá trị gia tăng tạo ra trong nước và năng lực tự chủ. Nền móng bền vững, vì thế, phải đến từ sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước, từ công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nhưng đây lại là những chỗ còn yếu.
Đầu tư tư nhân chiếm 53% tổng vốn nhưng chỉ tăng 14%, thấp nhất trong ba khu vực. Chín tháng năm 2026, số doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường giảm 3,2%, số doanh nghiệp giải thể tăng đến 118,8% so cùng kỳ năm trước. Khoản 95.000 tỷ đồng bố trí cho khoa học, công nghệ mới giải ngân được 37,26%.
Triết học Marx - Lenin đã chỉ ra quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng thành thay đổi về chất. Lượng được tích lũy dần, đến “điểm nút” thì xảy ra bước nhảy, tạo nên chất mới. Muốn có bước nhảy từ nước thu nhập trung bình lên nước phát triển, phải tích lũy đúng loại “lượng”, đó là năng suất lao động, năng lực công nghệ và sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.
Trong bối cảnh dân số đang già hóa rất nhanh và chẳng bao lâu nữa quốc gia sẽ bước vào giai đoạn dân số già, chúng ta rõ ràng không có nhiều thời gian để vươn mình phát triển. Tuy nhiên, bên cạnh việc mỗi ngành, mỗi địa phương, thậm chí mỗi cá nhân phải nỗ lực tột bậc vì mục tiêu chung, cũng cần tính đến những “khoảng lặng” đủ để sự tích lũy nội lực đạt đến điểm mốc. Nhất là khi nền kinh tế thế giới nói chung cũng gặp vô vàn khó khăn vì biến động.
Quyết tâm chính trị của Đảng, Nhà nước và toàn thể Nhân dân về chuỗi tăng trưởng cao là không thể lay chuyển. Nhưng cành lớn chỉ vươn cao khi có bộ rễ đủ chắc, được hình thành nhờ trách nhiệm với tăng trưởng bền vững.
Trần Khánh